Żmigrodzkie Stowarzyszenie Eksploracyjno - Historyczne Trachenberg

Wskazówki dojazdu

Żmigrodzkie Stowarzyszenie Eksploracyjno - Historyczne Trachenberg Ratujemy od zapomnienia historię dawnego Żmigrodu. Łączymy pasję do eksploracji, lokalne wspomnienia, znaleziska i pamiątki.

Żmigród i Korzeńsko na przepustce granicznej z 1942 roku. Ale jakiej granicy, skoro trwała już niemiecka okupacja Polski...
21/10/2026

Żmigród i Korzeńsko na przepustce granicznej z 1942 roku. Ale jakiej granicy, skoro trwała już niemiecka okupacja Polski?

Odpowiedź znajdziemy w historii naszego pogranicza.

W latach 1920–1939 Żmigród, Korzeńsko i Góra znajdowały się po niemieckiej stronie granicy, natomiast Rawicz i Leszno należały do Polski.

Granica przebiegała m.in. między Przywsiem a Dębnem Polskim. Funkcjonowało tam drogowe przejście graniczne, a do dziś w Przywsiu można zobaczyć historyczny kamień z napisem „Versailles 28.6.1919”.

Co jednak stało się z tą granicą po wybuchu wojny?

W październiku 1939 roku Niemcy wcielili okupowaną Wielkopolskę do III Rzeszy, tworząc późniejszy Okręg Rzeszy Kraj Warty (Reichsgau Wartheland).

Dawna granica polsko-niemiecka nie straciła jednak od razu swojego znaczenia.

Niemieckie władze utrzymały ją jako tzw. granicę policyjną, oddzielającą przedwojenne terytorium Rzeszy od anektowanych ziem polskich. Jej zadaniem była kontrola przepływu ludności, szczególnie ograniczanie niekontrolowanego przemieszczania się mieszkańców okupowanych terenów do Niemiec.

I właśnie z tym systemem związany jest prezentowany dokument.

To przepustka graniczna nr 27/1942, wystawiona na Amalie Nixdorf z Guhrau (Góry), uprawniająca do krótkich pobytów na określonym obszarze.

W wykazie miejsc przekraczania dawnej granicy znajdujemy m.in.:

➡️ Trachenberg – Żmigród

➡️ Korsenz – Korzeńsko

➡️ Fraustadt – Wschowa

➡️ Heinzendorf – Witoszyce

Dokument przewidywał pobyty trwające maksymalnie sześć dni. Warto dodać, że granicę policyjną formalnie zniesiono w maju 1942 roku, choć na przepustce wpisano ważność aż do stycznia 1943 roku.

To dobry przykład, dlaczego przy analizie historycznych dokumentów warto sprawdzać nie tylko nazwiska i miejscowości, ale również ówczesne przepisy oraz zmiany administracyjne.

Dawna granica nadal pozostawiła wiele śladów w naszym terenie. Niektóre można odnaleźć na starych mapach i fotografiach, inne zachowały się w dokumentach oraz rodzinnych wspomnieniach.

A może ktoś z mieszkańców Korzeńska, Przywsia lub Żmigrodu pamięta opowieści o dawnych szlabanach, strażnicach czy przejściach granicznych? Może zachowały się rodzinne fotografie tych miejsc?

Chętnie poznamy takie materiały. Do tematu dawnej granicy i jej śladów w okolicach Żmigrodu z pewnością jeszcze wrócimy.

Źródło: Deutsches Historisches Museum (DHM), przepustka graniczna (Grenzausweis) nr 27/1942.

19/10/2026

Trudno dziś uwierzyć, że w spokojnym Żmigrodzie były kiedyś oblężenia, rekwizycje i epidemia, która zabrała setki mieszkańców.

W tej rolce cofamy się do czasów Kurzbachów, silnego cechu tkaczy, reformacji, wojny trzydziestoletniej i dżumy z lat 1656–1657.

Kolejny krótki fragment historii naszego miasta — tym razem zdecydowanie mniej spokojny.

Z ogromną radością przyjęliśmy wiadomość o ukazaniu się „Kroniki Żmigrodu”! 📖Serdecznie dziękujemy za uwzględnienie w te...
13/10/2026

Z ogromną radością przyjęliśmy wiadomość o ukazaniu się „Kroniki Żmigrodu”! 📖

Serdecznie dziękujemy za uwzględnienie w tej wyjątkowej publikacji również naszej skromnej działalności – Żmigrodzkiego Stowarzyszenia Eksploracyjno-Historycznego „Trachenberg”.

To dla nas wielki zaszczyt i bardzo miłe wyróżnienie! ❤️

Wierzymy, że takie inicjatywy są niezwykle ważne, ponieważ nie tylko dokumentują i promują historię naszej małej ojczyzny, ale także pozwalają ocalić ją od zapomnienia i przekazać kolejnym pokoleniom.

Gratulujemy Panu Zbyszkowi oraz wszystkim osobom zaangażowanym w powstanie „Kroniki Żmigrodu”. Dziękujemy za pasję, zaangażowanie i piękną pracę na rzecz zachowania lokalnego dziedzictwa! 👏
Towarzystwo Miłośników Ziemi Żmigrodzkiej
Informacja Turystyczna "Baszta" Żmigród

🔎 KIM BYŁ ŻOŁNIERZ NUMER 402? TAJEMNICA, KTÓRA NIE DAJE NAM SPOKOJU…Czasami wystarczy jeden niepozorny przedmiot, żeby r...
12/10/2026

🔎 KIM BYŁ ŻOŁNIERZ NUMER 402? TAJEMNICA, KTÓRA NIE DAJE NAM SPOKOJU…

Czasami wystarczy jeden niepozorny przedmiot, żeby rozpoczęła się historia, od której trudno się oderwać. Jedno znalezisko prowadzi do starej mapy, mapa do zapomnianego gospodarstwa, a nazwisko do archiwów sprzed ponad stu lat…

I nagle okazuje się, że zwykły kawałek metalu potrafi zająć więcej czasu niż niejedna duża wyprawa eksploracyjna. 😉

Tak właśnie wygląda jedno z naszych najnowszych śledztw historycznych.

🌲 WSZYSTKO ZACZĘŁO SIĘ W LESIE…

W okolicach miejscowości Świniary (dawniej niemieckie Schwinaren, później Altring), w gminie Wąsosz, niedaleko ruin nieistniejącego już gospodarstwa, odnaleziony został niewielki, owalny nieśmiertelnik wojskowy.

Przedmiot ma ponad sto lat. Jest mocno nadgryziony zębem czasu, ale zachowały się na nim napisy, które stały się początkiem naszej historycznej zagadki.

Na jednej stronie udało się zidentyfikować oznaczenie niemieckiego Landsturm-Infanterie-Bataillon Glatz, czyli batalionu piechoty Landsturmu z Kłodzka, jednostki działającej w okresie I wojny światowej.

Poniżej widnieją dwa szczególnie interesujące oznaczenia:

1. C. — pierwsza kompania

402 — najprawdopodobniej numer ewidencyjny żołnierza

I właśnie ten numer stał się dla nas punktem wyjścia.

Druga strona blaszki jest znacznie bardziej tajemnicza. Ktoś ręcznie wyrył na niej kilka linijek tekstu. Najprawdopodobniej dane osobowe człowieka, do którego należał nieśmiertelnik.

Niestety korozja skutecznie utrudnia ich odczytanie.

Wielokrotne fotografie, światło padające pod różnymi kątami, cyfrowe powiększenia i porównywanie kształtów liter przyniosły kilka możliwych odczytów.

Jednym z rozpatrywanych nazwisk jest RAMSCH.

I tutaj nasze poszukiwania zaczęły robić się naprawdę interesujące…

Przeszukując niemieckie listy strat z I wojny światowej, trafiliśmy na zapis dotyczący Juliusa Ramscha ze Schwinaren, odnotowanego jako zmarły w wykazie opublikowanym w czerwcu 1918 roku.

Nazwisko się zgadza z jedną z hipotez. Miejscowość również.

Przypadek? Być może.

Poszliśmy więc dalej.

W przedwojennej niemieckiej księdze adresowej z 1941 roku odnaleźliśmy kolejne osoby o tym nazwisku zamieszkujące Świniary:

🏠 Hermann Ramsch — rolnik, gospodarstwo nr 35b.

🏠 Karl Ramsch — rolnik, gospodarstwo nr 26.

A przecież nieśmiertelnik został znaleziony właśnie w pobliżu ruin dawnego gospodarstwa!

Czy te osoby były spokrewnione? Czy miejsce znalezienia ma związek z jedną z tych rodzin? Czy nazwisko rzeczywiście zostało wyryte na naszej blaszce?

Na razie tego nie wiemy. Nie mamy jeszcze dowodu pozwalającego połączyć żołnierza numer 402 z którąkolwiek z odnalezionych osób.

Ale właśnie na tym polega prawdziwe badanie historii.

🗺️ OD KAWAŁKA METALU DO MAP SPRZED DWUSTU LAT

Nasze poszukiwania zaprowadziły nas już do archiwalnych ksiąg adresowych, niemieckich list strat wojennych, dokumentów wojskowych, dawnych map Świniar oraz materiałów katastralnych z XIX i XX wieku.

Odnaleźliśmy nawet archiwalny wyciąg z katastru Schwinaren z 1935 roku.

Teraz próbujemy ustalić, kto był właścicielem gospodarstwa, którego ruiny przetrwały do naszych czasów.

Być może okaże się, że nieśmiertelnik zgubił dawny mieszkaniec tej posesji. Być może został tam przyniesiony wiele lat później. A może historia zaprowadzi nas w zupełnie innym kierunku?

Każda możliwość wymaga sprawdzenia.

⌛ I WIECIE, CO JEST W TYM NAJBARDZIEJ WCIĄGAJĄCE?

Że człowiek zaczyna od jednego nieśmiertelnika, a po kilku godzinach siedzi nad niemiecką księgą adresową z 1941 roku, próbuje rozszyfrować gotyckie litery, porównuje numery dawnych gospodarstw i zastanawia się, kim był człowiek, który ponad sto lat temu nosił tę blaszkę.

Jeszcze tylko jeden dokument…

Jeszcze jedna mapa…

Jeszcze jedno nazwisko do sprawdzenia…

I zanim się obejrzymy, mija kolejny wieczór. 😁

Bo dla nas eksploracja nie kończy się w chwili wyjęcia przedmiotu z ziemi.

Czasem właśnie wtedy zaczyna się jej najciekawsza część.

🔍 CZY ODNAJDZIEMY ŻOŁNIERZA NUMER 402?

Tego jeszcze nie wiemy.

Może uda się odtworzyć jego losy. A może odkryjemy historię całej rodziny, której nazwisko przez dziesięciolecia pozostawało zapisane jedynie w starych księgach.

Jedno jest pewne — ta zagadka jeszcze się nie skończyła.

Jeżeli ktoś z Was posiada przedwojenne fotografie, dokumenty, stare mapy lub informacje o dawnych mieszkańcach Świniar i okolic, szczególnie o rodzinach noszących nazwisko Ramsch, zachęcamy do kontaktu.

Być może właśnie u Was znajduje się brakujący element tej układanki.

Bo nie szukamy tylko przedmiotów. Szukamy historii ludzi, którzy byli tu przed nami.

Ciąg dalszy nastąpi… 🔎

11/10/2026

Własnego doświadczenia nie da się pożyczyć.
Własnej pracy nie da się dopisać po fakcie.
Własnej historii nie buduje się cudzym rozpędem.

Dlatego nam nie zależy, żeby wyglądać na większych, niż jesteśmy.

Wolimy konsekwentnie stawać się lepsi w tym, co robimy.

Bo kiedy opada kurz, zostaje tylko to, co rzeczywiście było nasze.

🧲 Dziękujemy Panu Harold Baribal i całej ekipie za zaproszenie, świetną organizację i fantastyczną atmosferę! 🤝👏A jeśli ...
10/10/2026

🧲 Dziękujemy Panu Harold Baribal i całej ekipie za zaproszenie, świetną organizację i fantastyczną atmosferę! 🤝👏

A jeśli to było tylko 30% Waszych możliwości, to aż strach pomyśleć, co będzie przy 32%! 😂💪

09/10/2026

Dlaczego Żmigród powstał właśnie tutaj?

Tym razem cofamy się do średniowiecza i sprawdzamy, jak nowe miasto przejęło znaczenie Żmigródka, dlaczego tak ważna była przeprawa przez Barycz i skąd wziął się konflikt o ziemię, na której stanął zamek.

Krótko, lokalnie i bez zbędnego zadęcia — kolejny fragment historii Żmigrodu w 2 minuty.

Ostatni obraz „starego świata”?Jest rok 1826.Żmigród nosi jeszcze nazwę Trachenberg, a pruski topograf zapisuje na arkus...
06/10/2026

Ostatni obraz „starego świata”?

Jest rok 1826.

Żmigród nosi jeszcze nazwę Trachenberg, a pruski topograf zapisuje na arkuszu krajobraz, który za kilkadziesiąt lat zacznie gwałtownie się zmieniać.

Na dole mapy widnieje prosty zapis:
„Aufgenommen und gezeichnet im Jahre 1826”
czyli: „Pomierzono i narysowano w roku 1826”.
Patrzymy więc na naszą okolicę sprzed niemal dwóch stuleci.
Nie ma jeszcze kolei, dworca ani późniejszej infrastruktury, która na zawsze zmieniła sposób przemieszczania się i rozwój miejscowości. Są za to dawne trakty, drogi polne, zwarte wsie, folwarki, lasy, mokradła, młyny i ogromne połacie stawów.

W samym centrum widzimy Trachenberg — dzisiejszy Żmigród.
Niewielkie miasto otaczają pola i tereny podmokłe. Wokół niego rozsiane są miejscowości, których nazwy i układ w wielu przypadkach możemy rozpoznać również dzisiaj.

Szczególną uwagę zwraca południowa część arkusza.
Tam znajduje się ogromny „Gr. Sayner Teich” — Großer Sayner Teich oraz cały system mniejszych stawów, cieków i grobli. To nie jest tylko kartograficzna ciekawostka. To fragment dawnego krajobrazu gospodarczego naszej okolicy - świata, w którym woda, stawy, młyny, pola i folwarki tworzyły jeden powiązany system.

I właśnie takie mapy są dla nas jednym z najciekawszych narzędzi pracy.
Bo historia Żmigrodu nie zaczyna się w momencie, kiedy trafiamy w terenie na jakiś przedmiot.
Często zaczyna się dużo wcześniej.
Od starego arkusza.
Od niemieckiej nazwy zapisanej drobnym pismem.
Od porównania kilku map z różnych okresów.
Od sprawdzenia archiwum.
Od próby ustalenia, gdzie prowadziła droga, której dziś już nie ma.
Od zastanowienia się, dlaczego w jednym miejscu znajdował się staw, a kilkadziesiąt lat później pole albo las.
Dopiero później przychodzi teren.
I czasami to, co na pierwszy rzut oka wygląda jak zwykła miedza, zagłębienie albo zarośnięty fragment drogi, zaczyna mieć zupełnie inne znaczenie.

Preußische Urmeßtischblätter, do których należy ten arkusz, były pierwszym szczegółowym zdjęciem topograficznym Prus. Sporządzano je ręcznie, na podstawie pomiarów wykonywanych bezpośrednio w terenie, najczęściej w skali 1:25 000.
Dla osób zajmujących się historią lokalną są bezcenne.
Pokazują nie tylko miejscowości, ale cały krajobraz: drogi, zabudowę, stawy, lasy, cieki wodne, pola i miejsca, które później zostały przebudowane albo całkowicie zniknęły.
Dlatego patrząc na ten arkusz z 1826 roku, trudno nie pomyśleć o nim jako o jednym z ostatnich obrazów przedkolejowego, przedindustrialnego Żmigrodu.
Takiego, który istniał tuż przed wielką przemianą XIX wieku.
Dla nas właśnie na tym polega największa satysfakcja z tej pracy.
Nie chodzi tylko o znalezienie starej mapy w cyfrowym archiwum. Chodzi o to, żeby ją odczytać, porównać z późniejszymi źródłami, spróbować odnaleźć te miejsca we współczesnym krajobrazie i zrozumieć, jak żyli ludzie, którzy chodzili tymi drogami prawie 200 lat temu.
Robimy to po godzinach, społecznie, z ciekawości i dlatego, że ten kawałek historii jest po prostu nasz.
A najlepsze jest to, że na tej jednej mapie nadal zostało mnóstwo rzeczy do odkrycia.
Spójrzcie na nią uważnie. Czy rozpoznajecie jakieś drogi, stawy albo układ miejscowości, który przetrwał do dziś?

Chętnie przeczytamy Wasze wspomnienia, uwagi i własne tropy.

Mapa: Preußisches Urmeßtischblatt, Trachenberg i okolice, pomiar z 1826 r.; zbiory Staatsbibliothek zu Berlin, dostępne również w katalogu kartograficznym Herder-Institut.

03/10/2026

Zanim był Żmigród, był Żmigródek.

W 2 minuty cofamy się do początków naszego miasta: Barycz, dawna przeprawa, legenda o smoku i lokacja Żmigrodu w 1253 roku.

Chcemy opowiadać lokalną historię po naszemu — krótko i przystępnie dla każdego.🫡

#1253

📜 Białykał – Olsza. Mało znany epizod Powstania WielkopolskiegoPrzy okazji naszego ostatniego zlotu i znaleziska z tego ...
02/10/2026

📜 Białykał – Olsza. Mało znany epizod Powstania Wielkopolskiego

Przy okazji naszego ostatniego zlotu i znaleziska z tego rejonu wróciliśmy do historii Białegokału, Olszy i Sów. I właśnie ten lokalny kontekst okazał się równie ciekawy jak samo odkrycie.
Dziś to spokojny krajobraz pól, dróg i niewielkich wsi na pograniczu Wielkopolski i Dolnego Śląska. W 1919 roku był to jednak teren realnych działań zbrojnych związanych z Powstaniem Wielkopolskim i walką o przyszły przebieg granicy polsko-niemieckiej.
Jedno z najlepiej udokumentowanych wydarzeń rozegrało się 9 kwietnia 1919 roku.
Odcinka Pomocno – Zaorle – Sowy pilnowali żołnierze dawnej 2. kompanii koźmińskiej, później włączonej do 11. Pułku Strzelców Wielkopolskich. Wieczorem z polskich pozycji wyruszył patrol dowodzony przez sierżanta Wojciecha Kucharczyka.
Według relacji uczestnika powstania Edwarda Buszy patrol natknął się na niemiecką placówkę pod Olszą, na południe od Białegokału. Doszło do starcia, w którym Kucharczyk został ciężko ranny. Źródła różnią się w szczegółach: część przekazów wiąże jego śmierć bezpośrednio z 9 kwietnia, natomiast oficjalne zestawienia strat podają, że zmarł z odniesionych ran 13 kwietnia 1919 roku.
Po walce po jego ciało na stronę niemiecką mieli udać się Ignacy Pawłowski, Henryk Bitterman oraz Maria Lisiecka z Sów. Po negocjacjach ciało dowódcy wydano stronie polskiej.
To jednak nie jedyna zagadka związana z tą okolicą.
Przy dawnym cmentarzu ewangelickim w Białymkale znajduje się mogiła oznaczona dziś napisem:
„N.N. Powstaniec Wielkopolski – poległ w 1919 r.”
Historia pochowanego tam człowieka jest jednak bardziej skomplikowana niż sugeruje obecna tablica.
Według lokalnej tradycji nieznany żołnierz miał początkowo służyć po stronie niemieckiej, a następnie zdecydować się przejść wraz z wyposażeniem na stronę polską. Podczas pobytu w Białymkale jego kryjówka miała zostać ujawniona Grenzschutzowi. Mężczyzna schronił się na strychu jednego z domów i podjął walkę z otaczającymi budynek Niemcami. Po zranieniu miał zostać schwytany i zabity.
Te szczegóły pochodzą z lokalnej tradycji, dlatego wymagają ostrożności. Co jednak ciekawe, również dawna ewidencja mogił wiąże nieznanego z Białegokału z Grenzschutzem. To może oznaczać, że historia człowieka pochowanego dziś jako powstaniec była znacznie bardziej złożona.
W 1930 roku mieszkańcy Białegokału uporządkowali jego mogiłę i ustawili krzyż poświęcony „Nieznanemu żołnierzowi”. Grób został zniszczony przez Niemców we wrześniu 1939 roku. Odbudowano go w 1969 roku, już jako mogiłę N.N. powstańca wielkopolskiego.
Kim naprawdę był ten człowiek?
Żołnierzem Grenzschutzu, który przeszedł na stronę polską? Polakiem służącym wcześniej w niemieckiej formacji? A może z czasem kilka lokalnych historii połączyło się w jedną?
Na dziś nie ma na to pewnej odpowiedzi.
Właśnie dlatego ten rejon jest dla nas tak interesujący. Ostatnie znalezisko tylko ponownie skierowało naszą uwagę na miejsce, w którym w 1919 roku przebiegała realna linia konfliktu, a lokalna pamięć zachowała ślady wydarzeń, których pełnego przebiegu nadal nie znamy.
Do historii Białegokału i Olszy będziemy jeszcze wracać — zarówno do dokumentów dotyczących patrolu Kucharczyka, jak i do zagadki nieznanego żołnierza.
Jeśli ktoś posiada rodzinne fotografie, dokumenty, wspomnienia albo przekazy dotyczące Białegokału, Olszy, Sów i okolic z lat 1918–1920, chętnie je porównamy z materiałami, które już mamy.

#1919

Adres

Wrocławska
Żmigród Gmina
55-140

Strona internetowa

Powiadomienia

Bądź na bieżąco: wyślemy Ci e-mail, gdy Żmigrodzkie Stowarzyszenie Eksploracyjno - Historyczne Trachenberg opublikuje nowości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu, a subskrypcję możesz anulować w dowolnym momencie.

Skróty

Udostępnij