21/10/2026
Żmigród i Korzeńsko na przepustce granicznej z 1942 roku. Ale jakiej granicy, skoro trwała już niemiecka okupacja Polski?
Odpowiedź znajdziemy w historii naszego pogranicza.
W latach 1920–1939 Żmigród, Korzeńsko i Góra znajdowały się po niemieckiej stronie granicy, natomiast Rawicz i Leszno należały do Polski.
Granica przebiegała m.in. między Przywsiem a Dębnem Polskim. Funkcjonowało tam drogowe przejście graniczne, a do dziś w Przywsiu można zobaczyć historyczny kamień z napisem „Versailles 28.6.1919”.
Co jednak stało się z tą granicą po wybuchu wojny?
W październiku 1939 roku Niemcy wcielili okupowaną Wielkopolskę do III Rzeszy, tworząc późniejszy Okręg Rzeszy Kraj Warty (Reichsgau Wartheland).
Dawna granica polsko-niemiecka nie straciła jednak od razu swojego znaczenia.
Niemieckie władze utrzymały ją jako tzw. granicę policyjną, oddzielającą przedwojenne terytorium Rzeszy od anektowanych ziem polskich. Jej zadaniem była kontrola przepływu ludności, szczególnie ograniczanie niekontrolowanego przemieszczania się mieszkańców okupowanych terenów do Niemiec.
I właśnie z tym systemem związany jest prezentowany dokument.
To przepustka graniczna nr 27/1942, wystawiona na Amalie Nixdorf z Guhrau (Góry), uprawniająca do krótkich pobytów na określonym obszarze.
W wykazie miejsc przekraczania dawnej granicy znajdujemy m.in.:
➡️ Trachenberg – Żmigród
➡️ Korsenz – Korzeńsko
➡️ Fraustadt – Wschowa
➡️ Heinzendorf – Witoszyce
Dokument przewidywał pobyty trwające maksymalnie sześć dni. Warto dodać, że granicę policyjną formalnie zniesiono w maju 1942 roku, choć na przepustce wpisano ważność aż do stycznia 1943 roku.
To dobry przykład, dlaczego przy analizie historycznych dokumentów warto sprawdzać nie tylko nazwiska i miejscowości, ale również ówczesne przepisy oraz zmiany administracyjne.
Dawna granica nadal pozostawiła wiele śladów w naszym terenie. Niektóre można odnaleźć na starych mapach i fotografiach, inne zachowały się w dokumentach oraz rodzinnych wspomnieniach.
A może ktoś z mieszkańców Korzeńska, Przywsia lub Żmigrodu pamięta opowieści o dawnych szlabanach, strażnicach czy przejściach granicznych? Może zachowały się rodzinne fotografie tych miejsc?
Chętnie poznamy takie materiały. Do tematu dawnej granicy i jej śladów w okolicach Żmigrodu z pewnością jeszcze wrócimy.
Źródło: Deutsches Historisches Museum (DHM), przepustka graniczna (Grenzausweis) nr 27/1942.