16/07/2026
Publikujemy poniżej tłumaczenie treści pisma do Pani Ursuli von der Leyen - Przewodniczącej Komisji Europejskiej, Pani Roberty Metsola - Przewodniczącej Parlamentu Europejskiego i Pana Micheál Martin - Premiera Irlandii
Kopia została wysłana do:
Pana Raffaele Fitto - Wiceprezesa wykonawczego ds. spójności i reform, Komisji Europejskiej, Pana Piotra Serafina - Komisarza ds. Budżetu, Przeciwdziałania Oszustwom i Administracji Publicznej, Pana Christophe Hansen - Komisarz ds. Rolnictwa i Żywności
Temat: Zapewnienie równych praw do udziału oraz możliwości rozwoju dla obywateli obszarów wiejskich w ramach wieloletnich ram finansowych 2028–2034
Szanowna Przewodnicząca von der Leyen, Droga Przewodnicząca Metsola, Szanowna Panie Premierze Martin,
Piszę w imieniu 2 600 lokalnych grup akcji (LGD) w całej Europie, które gromadzą około 100 020 aktywnych obywateli zaangażowanych w rozwój obszarów wiejskich i inicjatywy lokalne prowadzone przez społeczność.
Europa to wspólnota oparta na równości – zarówno jej obywateli, jak i władz lokalnych i regionalnych. Z tego powodu z zadowoleniem przyjmujemy zaangażowanie Komisji Europejskiej w ochronę demokracji i wartości europejskich. Naszym zdaniem ten cel jest jednym z najważniejszych priorytetów Unii Europejskiej i stanowi jeden z fundamentalnych filarów integracji europejskiej.
Jednocześnie Europa stoi przed bezprecedensowymi wyzwaniami, które wymagają silniejszej konkurencyjności, odporności, gotowości i spójności terytorialnej. Tych ambicji nie można osiągnąć, skupiając się wyłącznie na miastach i regionach metropolitalnych Europy. Tętniące życiem obszary wiejskie są niezbędne dla bezpieczeństwa żywnościowego Europy, transformacji energetycznej, wzmocnienia innowacyjności, odporności demograficznej oraz strategicznej autonomii. Zapewnienie, że obywatele wiejscy będą w pełni zaangażowani w kształtowanie przyszłości swoich terytoriów, aby mogli zaproponować najlepsze narzędzia do tego, ponieważ najlepiej znają nasze obszary wiejskie, jest zatem nie tylko kwestią demokracji i równości, ale także warunkiem koniecznym do realizacji szerszych celów strategicznych Unii Europejskiej.
Dlatego z dużym zaskoczeniem i niepokojem przeanalizowaliśmy propozycje legislacyjne dotyczące Wieloletnich Ram Finansowych na okres 2028–2034 oraz pierwsze propozycje rozporządzenia Rady Europejskiej i Parlamentu. Patrząc na wszystkie trzy obszary, proponowane regulacje nie gwarantują takich samych możliwości rozwoju dla osób mieszkających na obszarach wiejskich, jak dla obywateli miast i aglomeracji– i czasem mogą sobie przeczyć w tej kwestii.
Główne zastrzeżenie mamy do artykuł 5 propozycji rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, w tym dla Europejskiej Współpracy Terytorialnej (Interreg), oraz Fundusz Spójności jako część Funduszu, który zapewnia wyraźne gwarancje dla obywateli miast, którzy będą mogli uczestniczyć w procesach decyzyjnych dotyczących wdrażania Polityki Spójności na poziomie lokalnym poprzez zintegrowane strategie rozwoju miejskiego, ale nie zapewni równoważnej gwarancji dla obywateli mieszkających na obszarach wiejskich.
W praktyce oznacza to, że ponad 20% populacji Unii Europejskiej nie ma takich samych możliwości jak obywatele miast, by uczestniczyć w kształtowaniu przyszłego rozwoju terytoriów, na których żyją. To nie tylko kwestia równego traktowania. To także zmarnowana szansa na wykorzystanie wiedzy, inicjatywy i potencjału innowacyjnego społeczności wiejskich w czasie, gdy Europa potrzebuje każdego terytorium, by przyczynić się do jej konkurencyjności i odporności; Nie wspominając o szerokiej luki, którą zostawia to dla skrajnie prawicowych ruchów, by się umacniały.
Ta kwestia jest szczególnie istotna dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej, których rozwój nadal jest w znaczącym stopniu wspierany przez Politykę Spójności. Dane z Ex Post Evaluation Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Kohezji, w tym przykład Polski, pokazują, że wsparcie realizowane poprzez zintegrowane instrumenty terytorialne w poprzednim okresie programowym było skierowane głównie do aglomeracji miejskich. W niektórych przypadkach poziom wsparcia przydzielany obszarom metropolitalnym był nawet dziesięciokrotnie wyższy niż ten, który otrzymywały tereny wiejskie.
Takie nierówności podważają cel spójności terytorialnej i tworzą nierówne możliwości rozwoju dla obywateli europejskich wyłącznie ze względu na miejsce zamieszkania. To również zagraża celowi spójności terytorialnej, ale także długoterminowej konkurencyjności i odporności Europy. Ograniczając zdolność społeczności wiejskich do kształtowania własnego rozwoju, Europa ryzykuje pozostawienie znaczącej części potencjału przedsiębiorczego i potencjału innowacyjnego niewykorzystanym, gdy jest on teraz potrzebny.
Głęboko wierzymy, że uczestnictwo, demokracja i spójność terytorialna nie powinny być przywilejami zarezerwowanymi dla społeczności miejskich. Prawo obywateli do kształtowania przyszłości swoich terytoriów lokalnych powinno mieć równe zastosowanie do osób mieszkających na wsiach, w małych miasteczkach i na terenach wiejskich w całej Unii Europejskiej.
Z tego powodu z szacunkiem wzywamy Komisję Europejską, Parlament Europejski oraz Radę Unii Europejskiej do wprowadzenia następującej poprawki podczas nadchodzących negocjacji legislacyjnych.
Proponowana zmiana artykułu 5
Zrównoważony rozwój miejski i wiejski
W ramach rozwoju terytorialnego państwa członkowskie będą wspierać zintegrowane strategie rozwoju miejskiego oraz lokalne strategie rozwoju, które koncentrują się na zrównoważonym rozwoju i rozwiązywaniu wyzwań środowiskowych, energetycznych i klimatycznych, w szczególności na sprawiedliwym przejściu do czystej, neutralnej klimatycznie i odpornej gospodarki do 2050 roku, ze szczególną uwagą dla mieszkalnictwa, ubóstwa, dziedzictwa kulturowego oraz wykorzystania potencjału technologii cyfrowych dla cel innowacyjnych i efektywności energetycznej, wspierania rozwoju funkcjonalnych obszarów miejskich i wiejskich, a także wspierania powiązań między miastem a obszarami wiejskimi.
Podobnie musi to być określone w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Europejski Fundusz Społeczny jako część Narodowego i Regionalnego Planu Partnerstwa określonego w Rozporządzeniu (UE), ustanawiającego warunki dla realizacji wsparcia Unii dla jakościowego zatrudnienia, umiejętności i włączenia społecznego na okres od 2028 do 2034 roku.
Proponowana poprawka do artykułu 7
Państwa członkowskie zapewnią znaczący udział partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w realizacji wsparcia dla wysokiej jakości polityki zatrudnienia, edukacji, umiejętności i włączenia społecznego zgodnie z artykułem 6 Rozporządzenia XX [PlanPKR]. Aby to osiągnąć, państwa członkowskie będą w szczególności wspierać rozwój lokalny prowadzony przez społeczność, o którym mowa w artykule 76 [rozporządzenia PPKR].
Te poprawki zapewniłyby, że społeczności wiejskie otrzymają takie same prawa i możliwości jak społeczności miejskie, aby uczestniczyć w procesach decyzyjnych i wpływać na przyszły rozwój swoich terytoriów. Lepiej odzwierciedlałaby także zasady partnerstwa, subsydiarności, spójności terytorialnej i demokratycznego uczestnictwa, które od dawna stanowią serce projektu europejskiego.
Siła Europy tkwi w jej różnorodności oraz w równej wartości wszystkich jej obywateli i terytoriów. Nie można zbudować naprawdę spójnej Europy, jeśli głosy mieszkańców obszarów wiejskich nie będą doceniane i miały taki sam wpływ jak głosy mieszkańców obszarów miejskich.
Dlatego z szacunkiem wzywamy instytucje europejskie do zapewnienia, że przyszłe ramy Polityki Spójności zapewnią zrównoważone możliwości zarówno dla obszarów miejskich, jak i wiejskich oraz gwarantują równe prawa do udziału wszystkim obywatelom Europy, niezależnie od miejsca zamieszkania.
