Wali Foundation

Wali Foundation we aim to protect and restore natural biodiversity by increasing green cover on earth.

ڪتاب رڳو لفظن جو مجموعو ناهي،پر ڪنهن شاعر جي دل، سوچ ۽ احساسن جو سفر هوندو آهي.ولي فائونڊيشن طرفان ملڪ محمد ڏورٿ کيسندس ...
30/09/2026

ڪتاب رڳو لفظن جو مجموعو ناهي،
پر ڪنهن شاعر جي دل، سوچ ۽ احساسن جو سفر هوندو آهي.
ولي فائونڊيشن طرفان ملڪ محمد ڏورٿ کي
سندس سنڌي شعري مجموعي
”اجڙيل جيون“ جي اشاعت تي دل جي گهراين سان مبارڪباد پيش ڪجي ٿي..

29/09/2026

ميرپورخاص جي مٽيءَ مان انصاف جي ايوانن تائين — هڪ اهڙو سفر، جتي قانون انسانن لاءِ آواز بڻيو

ڪجهه ماڻهو پنهنجي عهدي سان سڃاتا ويندا آهن،
۽ ڪجهه ماڻهو پنهنجي ڪم جي اثر سان.

ميرپورخاص جي مٽيءَ مان نڪتل جسٽس صلاح الدين پنھور جي ڪهاڻي به رڳو هڪ وڪيل جي جج بڻجڻ جي ڪهاڻي ناهي.

هيءَ ڪهاڻي آهي تعليم جي، قانون جي، حق جي، ذميواريءَ جي ۽ انهن ماڻهن جي، جن جو آواز اڪثر طاقتور شور ۾ دٻجي ويندو آهي.

۽ شايد هن ڪهاڻي جو سڀ کان خوبصورت پاسو اهو آهي ته سندس سفر جي ٻنهي پاسن تي تعليم بيٺل نظر اچي ٿي:

هڪ طرف عدالت، جتي هو ٻارن جي تعليم لاءِ حڪم لکندو رهيو؛
۽ ٻئي طرف سندس خاندان جو اهو ادارو، جيڪو پٺتي پيل علائقن جي ٻارن لاءِ سکڻ جا دروازا کولڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي.

ڪهاڻي ميرپورخاص کان شروع ٿئي ٿي

9 آگسٽ 1966ع تي ميرپورخاص ۾، ڊاڪٽر غلام مصطفى پنھور جي گهر ۾ هڪ ٻار پيدا ٿيو.

شايد ان وقت ڪنهن کي خبر نه هئي ته هي ٻار اڳتي هلي قانون جي انهن بلند ايوانن تائين پهچندو، جتي سندس قلم سان لکيل لفظ هزارين ماڻهن جي حقن ۽ رياستي ذميوارين بابت بحث جو حصو بڻجندا.

صلاح الدين پنھور سنڌ يونيورسٽي مان B.Sc ۽ ڪراچي يونيورسٽي مان LL.M ڪئي.

پر تعليم کي هن صرف ڊگري تائين محدود نه رکيو.

20 آڪٽوبر 1994ع تي ضلعي عدالت جو وڪيل ٿيو، 1997ع ۾ هاءِ ڪورٽ ۽ 2010ع ۾ سپريم ڪورٽ جو وڪيل بڻيو.

ميرپورخاص بار سان سندس وابستگي به مضبوط رهي؛ جنرل سيڪريٽري ۽ ڪيترن ئي دورن ۾ صدر رهيو، جڏهن ته 2010ع کان 2012ع تائين پاڪستان بار ڪائونسل جو ميمبر ۽ ان جي هيومن رائيٽس ڪميٽي جو چيئرمين پڻ رهيو.

يعني سفر صرف وڪالت کان جج ٿيڻ تائين نه هو؛
ان ۾ قانون سان گڏ انساني حقن جي ذميواري به شامل ٿيندي وئي.

پوءِ هڪ ڏينهن وڪيل جي جاءِ تي جج جي ڪرسي آئي

27 جون 2012ع تي صلاح الدين پنھور سنڌ هاءِ ڪورٽ جو ايڊيشنل جج مقرر ٿيو ۽ 27 جون 2014ع تي مستقل جج طور حلف کنيو.

پر عدالت جي ڪرسيءَ تي ويهڻ سان سندس سامهون رڳو قانون جا ڪتاب نه آيا.

انهن ڪتابن جي صفحن جي پويان انسان هئا.

ڪو پنهنجي زمين لاءِ عدالت ۾ آيو.

ڪو پنهنجي ٻار جي تعليم لاءِ.

ڪو پنهنجي حق لاءِ.

۽ ڪو اهڙو به، جنهن لاءِ عدالت کان ٻاهر شايد ڪو محفوظ دروازو ئي موجود نه هو.

جڏهن سوال هڪ عمارت جو نه، هڪ عورت جي زندگيءَ جو هجي

سنڌ ۾ عورتن لاءِ Safe Houses جو معاملو شايد سندس عدالتي سفر جو سڀ کان وڌيڪ انساني باب بڻجي سامهون اچي ٿو.

2016ع جي رحمت بيبي ڪيس کان پوءِ سنڌ ۾ عورتن لاءِ Safe Houses ۽ Rescue Centres قائم ڪرڻ بابت عدالتي هدايتون ڏنيون ويون.

2017ع ۾ جسٽس صلاح الدين پنھور جي سربراهيءَ ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ڪارروائي دوران حڪومت کان Safe Houses ۽ Rescue Centres بابت رپورٽ طلب ڪئي وئي، خاص طور انهن عورتن لاءِ جيڪي پنهنجي مرضيءَ سان شادي ڪرڻ يا خانداني دٻاءَ سبب تحفظ چاهينديون هيون.

پوءِ 2018ع آيو.

سرڪاري موقف هو ته Safe Houses موجود ۽ فعال آهن.

پر عدالت تائين پهتل ضلعي ۽ سيشن ججن جون رپورٽون ٻي تصوير ڏيکاري رهيون هيون: ڪيترائي Safe Houses صحيح نموني ڪم نه ڪري رهيا هئا ۽ مناسب انتظامي نظام به موجود نه هو.

هتي جسٽس پنھور جو سوال رڳو اهو نه رهيو ته “ڪاغذ تي Safe House آهي يا نه؟”

سوال اهو بڻجي ويو:

“جيڪڏهن ڪو ماڻهو خطري ۾ آهي، ته ڇا اهو Safe House واقعي سندس لاءِ محفوظ آهي؟”

سنڌ هاءِ ڪورٽ ماهوار رپورٽن ۽ ڪارڪردگيءَ جي نگرانيءَ تي زور ڏنو.

اهو ئي فرق آهي ڪاغذ تي لکيل پاليسي ۽ زمين تي موجود سهولت ۾.

29 ضلعن جو سوال

ڊسمبر 2018ع ۾ حڪومت عدالت کي ٻڌايو ته سنڌ جي سڀني 29 ضلعن ۾ Safe Houses لاءِ جڳهيون مهيا ڪيون ويون آهن ۽ 145 ملين رپين جي فنڊنگ جي تجويز پيش ڪئي وئي، يعني هر Safe House لاءِ 5 ملين رپيا سالانه.

پر عدالت لاءِ ڳالهه رڳو انگن اکرن تائين محدود نه هئي.

عمارت هجي، رقم هجي، اسٽاف هجي—پر جيڪڏهن ضرورت جي وقت دروازو نه کلي، ته مقصد ڪٿي پورو ٿيو؟

اهو ئي سبب هو جو Safe Houses جي عملي نظام، مختلف سرڪاري ادارن جي رابطي ۽ انهن جي نگراني بابت سوال بار بار سامهون آيا.

2019ع ۾ به Safe Houses جي تعداد، فنڊنگ ۽ ضلعن جي انتظام بابت عدالت ۾ معاملو اڳتي وڌيو؛ حڪومت طرفان 29 Safe Houses ۽ 145 ملين رپين جي تخصيص بابت موقف پيش ڪيو ويو.

هتي هڪ ڳالهه واضح رکڻ ضروري آهي:
اهو چوڻ درست نه ٿيندو ته “جسٽس صلاح الدين پنھور ذاتي طور سنڌ جي هر ضلعي ۾ Safe House ٺهرايا.”

درست ڳالهه اها آهي ته عدالتي ڪارروائين ۽ حڪمن ذريعي هن Safe Houses جي قيام، فنڊنگ، نگراني ۽ عملي ڪارڪردگيءَ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم عدالتي ڪردار ادا ڪيو.

۽ پوءِ سوال عورت کان ٻار تائين پهتو

شايد ڪنهن ماڻهوءَ جي سوچ جو اصل اندازو ان وقت ٿئي ٿو، جڏهن مختلف مسئلا سندس سامهون اچن.

جسٽس صلاح الدين پنھور جي عدالتي رڪارڊ ۾ يتيم ٻارن ۽ orphanages بابت به ڪارروائي ملي ٿي.

2019ع ۾ هڪ ڪيس ۾ عدالت سرڪاري، نيم سرڪاري ۽ NGO orphanages کي قانون تحت هڪ نگرانيءَ واري نظام هيٺ آڻڻ ۽ صوبي مان orphan ٻارن لاءِ موجود safe houses ۽ هنڌن بابت رپورٽ طلب ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

يعني سوال وري ساڳيو هو:

جيڪو ٻار پاڻ لاءِ آواز نٿو اٿاري سگهي، ان جي ذميواري ڪنهن جي آهي؟

۽ پوءِ آيو تعليم جو باب

25 جنوري 2024ع جو هڪ عدالتي فيصلو سندس سفر ۾ تعليم جي موضوع کي تمام نمايان ڪري ٿو.

سنڌ هاءِ ڪورٽ جي Sukkur Bench ۾ جسٽس صلاح الدين پنھور لکيو ته عدالت ڪيترن ئي فيصلن ذريعي سنڌ جي تعليم، خاص طور ٻهراڙي ۽ محروم علائقن جي تعليم بابت معاملن کي سامهون آڻيندي رهي آهي.

ڪيس جو تعلق بند پيل اسڪولن ۽ سنڌ جي تعليمي صورتحال سان هو.

رپورٽن ۾ عدالت جي سامهون اها صورتحال آئي ته ڪيترائي اسڪول استاد نه هجڻ، عمارت يا بنيادي سهولتن جي کوٽ سبب بند هئا، جڏهن ته ٻار موجود هئا ۽ کين تعليم جي ضرورت هئي.

هيءَ ڳالهه پڙهندي شايد هڪ عام ماڻهوءَ جي دل ۾ به هڪ سوال پيدا ٿئي:

اسڪول بند آهي... پر ٻار ته بند ناهن!

انهن جون اکيون اڃا به ڪتاب ڳولين ٿيون.

انهن جا خواب اڃا به زنده آهن.

۽ ڪنهن پٺتي پيل ڳوٺ جو هڪ ٻار به، جيڪڏهن کيس موقعو ملي، ته پنهنجي زندگيءَ جو رخ تبديل ڪري سگهي ٿو.

اهو ئي سبب آهي ته تعليم بابت سندس عدالتي ڪم کي صرف اسڪولن جي عمارتن جو مسئلو سمجهڻ گهٽ ٿيندو؛ ان جي پويان برابريءَ سان تعليم تائين پهچ جو سوال به موجود آهي.

عدالت کان ٻاهر به هڪ علم جو ڏيئو

هن ڪهاڻي جو شايد سڀ کان خوبصورت موڙ هتي اچي ٿو.

جسٽس صلاح الدين پنھور جو تعلق ڊاڪٽر غلام مصطفى پنھور جي خاندان سان آهي، ۽ سندس والد سان لاڳاپيل Dr. G.M. Panhwar Institute of Knowledge, Learning & Skills ميرپورخاص جي ويجهو ڳوٺ مصطفى آباد ۾ ڪم ڪري رهيو آهي.

اداري جي پنهنجي ويب سائيٽ موجب، اهو ادارو 2012ع ۾ قائم ٿيو ۽ ڳوٺاڻن ۽ محروم نوجوانن لاءِ تعليم، ڊجيٽل مهارتن، ڪمپيوٽر، انگريزي، گرافڪ ڊيزائن، وڊيو ايڊيٽنگ، ڪيريئر ڪائونسلنگ ۽ عورتن لاءِ سلائي ۽ ٽيلرنگ جهڙيون سرگرميون هلائي رهيو آهي. اداري جي موجوده انگن موجب اتي 200 کان وڌيڪ موجوده شاگرد ۽ 4,000 کان وڌيڪ ڪتاب آهن.

هن اداري جي بنياد سندس والد ڊاڪٽر غلام مصطفى پنھور جي تعليمي سوچ سان جڙيل آهي، جن جي سوانح موجب هن پنهنجي زندگيءَ ۾ تعليم ۽ محروم ماڻهن جي مدد کي خاص اهميت ڏني.

۽ جسٽس صلاح الدين پنھور پاڻ به اداري جي Alumni Reunion ۾ شرڪت ڪري تعليم، سماجي تبديلي ۽ عورتن جي بااختيار بڻائڻ بابت ڳالهه ڪئي آهي.

سو هتي هڪ خوبصورت تسلسل نظر اچي ٿو:

والد تعليم جو ڏيئو ٻاريو،
پٽ قانون جي ايوان ۾ تعليم جي حق لاءِ آواز بڻيو،
۽ ساڳئي خاندان جو ادارو ڳوٺاڻن ٻارن ۽ نوجوانن لاءِ سکڻ جا دروازا کولي رهيو آهي.

شايد سندس ڪهاڻيءَ جو اصل مطلب هي آهي...

هڪ جج جو ڪم فيصلا لکڻ آهي.

پر ڪجهه فيصلا عدالت جي فائيل کان ٻاهر به پڙهيا ويندا آهن.

جڏهن Safe House جي دروازي بابت سوال ٿئي ٿو،
ته ڳالهه هڪ عورت جي تحفظ تائين پهچي ٿي.

جڏهن orphanage جي نگرانيءَ بابت سوال ٿئي ٿو،
ته ڳالهه هڪ بي سهارا ٻار تائين پهچي ٿي.

جڏهن بند اسڪول جو سوال ٿئي ٿو،
ته ڳالهه هڪ ڳوٺ جي مستقبل تائين پهچي ٿي.

۽ جڏهن محروم ٻار لاءِ ڪتاب جو دروازو کلي ٿو،
ته ڳالهه صرف هڪ شاگرد تائين محدود نٿي رهي—

اها ايندڙ نسل تائين وڃي ٿي.

شايد ان ڪري جسٽس صلاح الدين پنھور جي سفر کي صرف عهدي جي ڏاڪڻ سان ماپڻ مناسب نه هوندو:

1994 — وڪيل
1997 — هاءِ ڪورٽ جو وڪيل
2010 — سپريم ڪورٽ جو وڪيل
2012 — سنڌ هاءِ ڪورٽ جو ايڊيشنل جج
2014 — مستقل جج
2025 — سپريم ڪورٽ آف پاڪستان تائين سفر.

پر انهن تاريخن جي وچ ۾ هڪ ٻيو سفر به هلندو رهيو:

**قانون کان حق تائين،

حق کان تحفظ تائين،
تحفظ کان تعليم تائين،
۽ تعليم کان مستقبل تائين.**

ميرپورخاص جي مٽيءَ مان نڪتل هي سفر شايد اسان کي هڪ ئي ڳالهه سيکاري ٿو:
**عهدو وڏو ٿيڻ ڪاميابي ناهي؛

عهدو ماڻهن جي ڪم اچڻ لڳي، تڏهن ان جي معنيٰ پيدا ٿئي ٿي.**

جسٽس صلاح الدين پنھور
ميرپورخاص جو پٽ،
وڪيل،
جج،
۽ اهڙي عدالتي سفر جو نالو، جنهن ۾ عورتن جي تحفظ، ٻارن جي حقن ۽ محروم علائقن جي تعليم جهڙا سوال بار بار سامهون آيا.

ڇو ته انصاف تڏهن وڌيڪ خوبصورت لڳندو آهي،
جڏهن ان جو آخري اثر ڪنهن طاقتور ماڻهوءَ جي هٿ ۾ نه،
پر ڪنهن محروم انسان جي زندگيءَ ۾ نظر اچي.

سنڌين جي دنيا | World of Sindhis

هڪ سڃاڻپ — هڪ ورثو — دنيا جي هر ڪنڊ ۾
سنڌين جي دنيا World of Sindhis

"اسان پل به توکي وساريو ڪٿي آ....."  ملڪ محمد ڏورٿ کي سندس شاعريءَ جي پهرين ڪتاب "اجڙيل جيون" جي اشاعت تي ولي فائونڊيشن ...
21/09/2026

"اسان پل به توکي وساريو ڪٿي آ....."
ملڪ محمد ڏورٿ کي سندس شاعريءَ جي پهرين ڪتاب "اجڙيل جيون" جي اشاعت تي ولي فائونڊيشن طرفان دل جي گهراين سان مبارڪون!

Serving Voiceless Animals: Another Welfare Initiative by Wali Foundation​Following the establishment of the Wali Abad An...
27/06/2026

Serving Voiceless Animals: Another Welfare Initiative by Wali Foundation
​Following the establishment of the Wali Abad Animal Hospital, organized by the Livestock Department, Government of Sindh, the Wali Foundation continued its commitment to community service by holding a one-day free veterinary and vaccination camp on the occasion of 10th Muharram-ul-Haram.
​A record number of over 1,150 animals, including camels, cows, sheep, and goats, were brought to this camp from Wali Abad and its surrounding areas for free check-ups, treatment, and vaccination.
​During the camp, veterinary doctors Dr. Hot Damani and Dr. Shahdev Lohana conducted detailed examinations of the animals, administering protective vaccines and medicines to prevent seasonal diseases, flu, and deworming.
​Along with this, essential vitamins and medicines were also provided for chickens and peacocks. The Foundation arranged free fodder and clean drinking water for all the animals brought to the camp, while livestock owners were given useful guidance regarding animal care during the intense summer heat.
​We extend our heartfelt gratitude to our entire veterinary staff, honorable doctors, and the dedicated volunteers of the Wali Foundation. Despite the severe heat, your tireless efforts and selfless service made this charitable initiative a huge success. We are deeply proud of your spirit.
​Vaccines and emergency medicines are readily available at the Wali Abad Animal Hospital. All local livestock owners are encouraged to fully benefit from this free and quality facility.
​Dr. Nobat Khan Khoso, Director of Animal Husbandry Sindh, has always provided his valuable support for this camp and the Wali Abad Animal Hospital. Thank you for your public service.
​

Good News for Livestock Owners: Official Opening of Wali Abad Veterinary Hospital!​Alhamdulillah!Great news for the live...
23/06/2026

Good News for Livestock Owners: Official Opening of Wali Abad Veterinary Hospital!
​Alhamdulillah!
Great news for the livestock owners of Wali Abad and its surrounding villages: the "Wali Abad Veterinary Hospital" is officially starting its services tomorrow for the medical treatment of the region's animals. A government Veterinary Officer (Doctor) will be available at the hospital 2 days a week, while the veterinary staff will be present and at your service during the remaining days.
​The Livestock Department, Government of Sindh, has provided essential medicines and vaccines, while the remaining management and responsibilities to run the hospital will be voluntarily handled by the Wali Foundation.
​We are highly grateful to the Livestock Department and the Government of Sindh for taking this wonderful step for the welfare of our livestock owners. We request all herders to take full advantage of this facility by ensuring timely treatment and vaccination for their animals.
​"Healthy Livestock, Prosperous Farmer; The Guarantee of a Strong Economy for Pakistan!" 🇵🇰✨
​By: Wali Foundation Pakistan 🌿🐄🐐🐪
Plant Tree Save Earth

18/02/2026

Ramadan Mubarak ❤️

27/12/2025

Address

Mithi
69230

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Wali Foundation posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Wali Foundation:

Shortcuts

Share