Sindh Vision

Sindh Vision Sindh Vision Official Facebook group is managed by the elected CEC of SV as per constitution.

31/08/2026

سنڌ ويزن جي لائيف ميمبر انجنيئر رميش راجا جو ڪيٽي بندر بابت ھي مضمون سنڌ ڪوريئر ۾ شايع ٿيو آھي.
Good news is emerging for Sindh and Pakistan’s maritime future. China has shown fresh and serious interest in the development of Keti Bunder Port, opening the possibility that a historic but long-neglected port at the mouth of the Indus Delta could once again become an important maritime gateway. On 24 August 2026, China Harbour Engineering Company (CHEC) presented a Conceptual Master Plan for Keti Bunder Port to President Asif Ali Zardari. The proposal envisages a new deep-water maritime gateway with multiple terminals, logistics facilities and supporting infrastructure. Its proposed Phase-I includes a 500-metre multipurpose quay, with a preliminary engineering cost estimate of approximately US$522.34 million. The President called for continued technical coordination to refine the plan and determine an appropriate implementation and financing framework. It is important, however, to distinguish between a conceptual proposal and a finalized project. Keti Bunder has not yet become a modern deep-sea port, and the US$522.34 million is a preliminary Phase-I engineering estimate, not an announced Chinese financing commitment. The project remains at the conceptual and planning stage, but Chinese technical interest has nevertheless given fresh momentum to the idea of reviving Keti Bunder as a major maritime gateway.

Pakistan’s Coastline and Sindh’s Maritime Potential

Pakistan possesses a strategically important coastline along the Arabian Sea. Commonly cited figures put the country’s coastline at approximately 990 kilometers, extending across Sindh and Balochistan, with about 270 km along Sindh and 720 km along the Makran Coast of Balochistan. This coastline provides Pakistan direct access to the Arabian Sea and the wider Indian Ocean, placing the country close to major international maritime trade routes. Pakistan’s three principal commercial seaports are Karachi Port, Port Qasim and Gwadar Port, of which Karachi Port and Port Qasim are located in Sindh and Gwadar in Balochistan. Sindh also has several smaller fishing harbours, jetties and coastal landing facilities, particularly around the Indus Delta, including Keti Bunder and Shah Bunder. If the proposed development succeeds, Keti Bunder could eventually give Sindh a third major commercial maritime gateway, alongside Karachi Port and Port Qasim. Its strategic importance becomes even greater when viewed in relation to Pakistan’s neighbouring landlocked countries. Afghanistan has no coastline, while Tajikistan, Uzbekistan and Turkmenistan are also landlocked. Pakistan’s ports therefore have the potential to provide these countries with access to the Arabian Sea and international maritime trade.

Keti Bunder’s History and Its Present Condition

Keti Bunder is located in Thatta District, Sindh, at the southern end of the Indus Delta where the river meets the Arabian Sea. It is not a newly conceived port. It is a historic maritime center whose rise and decline were closely connected with the changing channels of the Indus. The Indus Delta has historically produced and destroyed ports as river channels shifted, sediment accumulated and the coastline changed. Earlier ports such as Shah Bunder and Vikkur Bunder declined as navigation conditions changed, while Keti Bunder emerged as an important commercial center. During its prosperous period, Keti Bunder connected the Indus Delta with maritime trade across the Arabian Sea, while agriculture and fishing supported the local economy. But the same geography that created its prosperity eventually contributed to its decline. Changes in the Indus river system, sedimentation, reduced freshwater flows into the lower delta and the rise of Karachi as the dominant commercial port of Sindh all contributed to Keti Bunder’s loss of importance. Today, Keti Bunder is not comparable with Karachi Port or Port Qasim in international commercial operations. It primarily serves the local fishing economy and small-scale maritime activities. Its present significance is therefore largely related to fishing, local coastal activity and maritime security. Yet the location remains strategically valuable because of its direct relationship with the Indus Delta and the Arabian Sea.

From Fishing Harbour to Deep-Sea Maritime Economic Corridor

The proposed revival of Keti Bunder is much broader than simply constructing a new quay. The Sindh Government has been considering a wider maritime and economic development corridor, potentially involving fisheries, seafood processing, logistics, industrial development, energy infrastructure and a future commercial deep-sea port. The proposed development could include modern fishing harbours, fish auction and landing facilities, cold storage, seafood processing, deep-sea commercial berths, container and multipurpose terminals, warehouses, logistics facilities, industrial zones and energy-related infrastructure. Such development would need strong road and potentially rail connectivity. The principal road corridor is Karachi → N-5 → Gharo → N-110 → Keti Bunder. The Karachi–Gharo section follows the National Highway N-5, while N-110 is the Gharo–Keti Bunder Highway, approximately 90 km long. This provides a definable connection between Keti Bunder and Pakistan’s national road network. The concept should therefore be viewed as port + road + rail + logistics + industry + energy + fisheries, rather than simply a harbour project. A successful port is an economic ecosystem in which cargo, industry, transport, storage, energy and maritime services reinforce one another. Keti Bunder’s location could eventually support a trade corridor extending from Central Asia and Afghanistan through Pakistan to the Arabian Sea, providing landlocked countries with an alternative maritime gateway to global markets.

The Engineering and Environmental Challenge

The greatest challenge facing Keti Bunder is also the most important engineering question: water depth and sedimentation. Gwadar benefits from a naturally favourable open-coast deep-water setting, while Karachi has a naturally sheltered harbour that has subsequently been extensively engineered and dredged. Keti Bunder, in contrast, lies within the sediment-rich Indus Delta. Modern dredging can create a deep navigation channel, but the real question is whether the required depth can be maintained economically and reliably year after year. The project therefore requires detailed hydrographic surveys, bathymetric mapping, sediment-transport modelling, navigation-channel design and maintenance-dredging studies. Capital dredging is only one part of the cost; annual maintenance dredging could become a decisive factor in the port’s long-term economics. Coastal protection will also be critical. Depending on detailed studies, the project may require breakwaters, revetments, riprap protection, jetties or other shoreline-protection structures. However, such structures must be designed carefully because altering natural sediment movement in the Indus Delta could transfer erosion or deposition problems to neighbouring areas. Equally important is environmental protection. The delta’s mangroves, tidal creeks, mudflats and fisheries are valuable natural assets that protect the coastline, support biodiversity, store carbon and sustain local communities. Any future Keti Bunder port must therefore be based on integrated coastal-zone management, environmental impact assessment, climate-resilience studies and meaningful consultation with fishing communities. The ultimate test will not simply be whether a deep-water port can be constructed, but whether it can be operated and maintained economically without damaging the ecological and social systems on which the Indus Delta depends.

A Historic Port with a New Strategic Future

Keti Bunder once prospered because of the Indus and the Arabian Sea. History turned it into a small fishing settlement, but its strategic location has never lost its importance. The new Chinese interest could now give this historic port another opportunity. CHEC’s presentation of a conceptual master plan marks an important step in bringing Keti Bunder back into Pakistan’s maritime development discussion. However, ambition must be matched by engineering realism, transparent feasibility studies and careful environmental planning. Before construction begins, Pakistan should establish the exact port location, natural bathymetry, offshore depth contours, approach-channel alignment, required navigation depth, capital and annual maintenance-dredging requirements, sediment behaviour, breakwater requirements, navigation safety, climate resilience, environmental impacts, road and rail requirements, cargo forecasts and the most appropriate financing and PPP structure. Pakistan should also ensure that the development complements rather than unnecessarily duplicates Karachi Port, Port Qasim and Gwadar. If properly planned, Keti Bunder could become more than a revived historic port. It could become an integrated maritime economic corridor connecting Sindh, Pakistan, Afghanistan and potentially Central Asia with the Arabian Sea and the wider global ocean economy. Pakistan’s approximately 990-kilometre coastline, including about 270 km in Sindh, gives the country a significant maritime advantage, while Sindh’s existing two major commercial ports, Karachi Port and Port Qasim, provide the foundation for further maritime expansion. Keti Bunder could eventually become a third major commercial gateway for Sindh. The Indus created Keti Bunder, the sea sustained it, and history changed it. Now engineering, investment and responsible planning may give it a new future.
(Ramesh Raja)

28/08/2026

رياست يا سياسي تجربن جي پيٽري ڊش؟
نوان صوبا يا پراڻي بحران کان فرار؟
خليل انصاري، ايڊووڪيٽ، ڪراچي، سنڌ
روزاني ڊان ۾ 28 آگسٽ 2026ع تي شهاب اوستو جو مضمون ”A polity or petri dish?“ اهڙي وقت شايع ٿيو آهي، جڏهن ملڪ جي حڪمراني، معاشي بحران ۽ وفاقي ڍانچي بابت بنيادي بحث ٻيهر سامهون اچي رهيا آهن. مضمون جو بنيادي موقف انتهائي اهم آهي: پاڪستان جي مسلسل خراب حڪمرانيءَ جو سبب رڳو انتظامي ناڪامي ناهي؛ خراب حڪمراني هڪ گهري نظامي بحران جي علامت آهي، جنهن جي جڙ اهڙي سياسي ۽ ادارتي بندوبست ۾ آهي، جتي حڪمرانن کي پنهنجي ناڪامين ۽ زيادتين لاءِ حقيقي سياسي ۽ ادارتي احتساب کان بچڻ جا رستا ملندا رهيا آهن. اهڙي صورتحال ۾ ”وڌيڪ صوبا ٺاهيو ۽ حڪمراني بهتر ڪريو“ وارو فارمولو مسئلي جو حل نه، پر مسئلي کان فرار آهي.

شهاب اوستو جو ”پيٽري ڊش“ وارو استعارو پاڪستان جي سياسي تاريخ تي بلڪل ٺهڪي اچي ٿو. پيٽري ڊش ۾ تجربا ٿيندا آهن؛ رياستون ۽ قومون تجرباتي نمونا ناهن. پاڪستان گذريل ست ڏهاڪن ۾ مارشل لا، ون يونٽ، پيريٽي، صدارتي نظام، بنيادي جمهوريتن، ڪنٽرولڊ ڊيموڪريسي، سياسي انجنيئرنگ، ٽرائيڪا ۽ هائبرڊ حڪمراني جهڙا ڪيترائي تجربا ڏٺا. هر ڀيري اڳوڻي نظام کي ناڪام قرار ڏئي نئون بندوبست آندو ويو، پر اقتدار جي اصل سرچشمي، عوامي نمائندگي، وفاقي خودمختياري ۽ آئيني بالادستيءَ جا بنيادي مسئلا حل نه ڪيا ويا.
پاڪستان جي تاريخ جو سبق صاف آهي: جڏهن عوامي نمائندگيءَ جي جاءِ تي سياسي انجنيئرنگ اچي ٿي ته نظام مضبوط نٿو ٿئي؛ بحران نئين شڪل ۾ ٻيهر پيدا ٿئي ٿو. 1954ع ۾ دستور ساز اسيمبليءَ جي برطرفي، 1958ع جو مارشل لا، ون يونٽ، 1962ع جو صدارتي نظام، 1971ع جو قومي سانحو ۽ 1977ع جي فوجي مداخلت هڪ ئي وڏي مسئلي جا مختلف مرحلا هئا. بنيادي مسئلو صوبن جو تعداد نه، پر اقتدار جي آئيني ورڇ، جمهوري رضامندي، وفاقي اعتماد ۽ ادارن جي آئيني حدن جو احترام هو.
1973ع جو آئين ان ڪري پاڪستان جي سياسي تاريخ ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو، جو ان پارلياماني جمهوريت، وفاقيت، بنيادي حقن، صوبائي خودمختياري ۽ ادارتي توازن کي هڪ گڏيل آئيني معاهدي جي صورت ڏني. ان آئين جي طاقت ئي اها آهي ته اهو رياست جي اختيار کي قانون سان ڳنڍي ٿو ۽ عوام کي اقتدار جو بنيادي سرچشمو تسليم ڪري ٿو. تنهنڪري هر نئين سياسي بحران جو حل آئين کان ٻاهر نئون انتظامي تجربو نه، پر آئين اندر موجود وفاقي ۽ جمهوري اصولن تي مڪمل عملدرآمد آهي.
سنڌ جي حوالي سان ڳالهه وڌيڪ صاف آهي. سنڌ کي ورهائڻ ۽ وفاقيت کي مضبوط ڪرڻ ٻه مختلف سياسي منصوبا آهن. نئون صوبو ٺاهڻ پاڻمرادو بهتر حڪمراني پيدا نٿو ڪري. وفاقيت تڏهن مضبوط ٿيندي، جڏهن موجوده صوبن کي آئين ۾ ڏنل اختيار، وسيلا ۽ ادارتي خودمختياري عملي طور حاصل هوندي. تنهنڪري نون صوبن جي بحث کان اڳ اصل ترجيح 18هين ترميم تي مڪمل عملدرآمد هجڻ گهرجي.
18هين ترميم وفاقي ڍانچي ۾ صوبائي خودمختياريءَ کي وڌيڪ واضح ۽ مضبوط ڪيو. پر آئيني اختيارن جو ڪاغذن تي موجود هجڻ ۽ انهن جو عملي طور منتقل ٿيڻ ٻه مختلف شيون آهن. وفاقي وزارتن، ادارن ۽ انتظامي شعبن جا اهي اختيار، ذميواريون ۽ وسيلا، جيڪي آئيني ڍانچي تحت صوبن سان لاڳاپيل آهن، انهن تي مڪمل عملدرآمد کان سواءِ صوبن جي ڪارڪردگيءَ جو منصفاڻي جائزو نٿو وٺي سگهجي. جنهن صوبي کي اختيار مڪمل نه ڏنا وڃن، ان جي حڪمرانيءَ جي ناڪاميءَ جو سمورو بار به ان تي نٿو وڌو وڃي.
سنڌ جي قدرتي وسيلن جو سوال پڻ وفاقي انصاف جو بنيادي سوال آهي. گيس، تيل، ڪوئلو ۽ معدنيات سنڌ جي زمين مان نڪرن ٿا. انهن وسيلن جي ملڪيت، آمدني، استعمال، ترقي ۽ مقامي آباديءَ جي حقن کي رڳو معاشي معاملو سمجهڻ غلط آهي؛ اهو وفاقي آئين، صوبائي خودمختياري ۽ وسيلن جي منصفاڻي ورڇ جو سوال آهي. جيڪڏهن قدرتي وسيلو سنڌ مان نڪري ۽ ان جي معاشي فائدن جو مناسب حصو سنڌ جي عوام جي ترقي، روزگار، انفراسٽرڪچر ۽ سماجي ڀلائيءَ ڏانهن واپس نه اچي ته وفاقي نظام جي انصاف تي سوال ضرور اٿندو.
ساڳئي طرح NFC وفاقيت جو مالي بنياد آهي. وفاقيت رڳو سياسي اختيارن جي ورڇ جو نالو ناهي؛ ان سان گڏ مالي وسيلن جي منصفاڻي ورڇ به ضروري آهي. صوبن کي آئيني ذميواريون ڏئي، پر انهن جي مالي صلاحيت محدود رکڻ سان وفاقيت مضبوط نه ٿيندي. نون صوبن جي نالي تي نئين انتظامي ورهاست کان اڳ موجوده صوبن جي مالياتي حقن، NFC ۽ قدرتي وسيلن بابت آئيني اصولن تي مڪمل عملدرآمد ضروري آهي.
سنڌ جي تاريخي، لساني ۽ ثقافتي سڃاڻپ کي به انتظامي نقشي جي بحث کان الڳ نٿو ڪري سگهجي. صوبو رڳو نقشي تي ٺهيل هڪ رنگيل حصو ناهي. ان جي پويان تاريخ، ٻولي، ثقافت، علائقائي تسلسل، سياسي نمائندگي ۽ عوامي رضامندي موجود هوندي آهي. سنڌ جي انتظامي ورهاست جيڪڏهن اهڙي طريقي سان ڪئي وڃي، جنهن سان سنڌ جي تاريخي ۽ ثقافتي وحدت، سياسي وزن يا آئيني حيثيت متاثر ٿئي، ته ان کي صرف ”بهتر حڪمراني“ جو نالو ڏيڻ ڪافي نه ٿيندو.
سنڌي ٻوليءَ جو سوال پڻ ساڳئي تناظر ۾ اهم آهي. ٻولي محض انتظامي رابطي جو ذريعو نه، پر سنڌ جي تاريخي ۽ ثقافتي وجود جو بنيادي حصو آهي. سنڌي ٻوليءَ بابت آئين ۽ قانون ۾ موجود حقن جو عملي نفاذ ٿيڻ گهرجي. حڪمرانيءَ جي اصلاح جو مطلب مقامي ٻولي، ثقافت ۽ سڃاڻپ کي ڪمزور ڪرڻ نه، پر انهن کي رياستي ادارن ۾ جائز ۽ مؤثر جاءِ ڏيڻ آهي.
ملڪ هن وقت معاشي بحران، قرضن، مالي خساري، محدود معاشي واڌ، روزگار جي کوٽ ۽ حڪمرانيءَ جي سنگين مسئلن کي منهن ڏئي رهيو آهي. اهڙي صورتحال ۾ جيڪڏهن سياسي بحث جو مرڪز اوچتو صوبن جي نئين سرحدبندي بڻجي وڃي ته ان بحث جي سياسي ترجيحن تي تنقيد لازمي آهي. معاشي ۽ حڪمرانيءَ جي ناڪامين جو علاج انتظامي نقشا تبديل ڪرڻ ۾ نه، پر ادارن کي جوابده بڻائڻ، وسيلن جي منصفاڻي ورڇ، آئيني اختيارن جي منتقلي ۽ جمهوري ادارن کي مضبوط ڪرڻ ۾ آهي.
حڪومت کي سنڌ جي ورهاست جي بحث بدران انهن معاملن تي ڌيان ڏيڻ گهرجي، جيڪي آئين اڳ ئي طئي ڪري چڪو آهي: 18هين ترميم تي مڪمل عملدرآمد، NFC ذريعي منصفاڻي مالياتي وفاقيت، قدرتي وسيلن بابت صوبائي حقن جو تحفظ، صوبن کي حقيقي انتظامي اختيار، مضبوط ۽ بااختيار مقامي حڪومتون، ۽ سنڌي سميت صوبائي ٻولين جي آئيني ۽ قانوني حقن جو عملي نفاذ.
ڇو ته خراب حڪمرانيءَ جو علاج صوبن جي ڪٽائي نه، اختيارن جي حقيقي ورڇ آهي. وفاقيت جو علاج وفاق کي ڪمزور ڪرڻ نه، وفاقي معاهدي تي ايمانداريءَ سان عمل ڪرڻ آهي. جمهوري بحران جو علاج نئون تجربو نه، آئين جي حڪمراني آهي.
ان ڪري پاڪستان جي موجوده سياسي بحث کي ”ڪيترا صوبا هجن؟“ واري محدود سوال ۾ قيد ڪرڻ اصل مسئلي کي ننڍو ڪرڻ آهي. اصل مسئلو اهو آهي ته موجوده وفاقي ڍانچو آئين مطابق ڇو نٿو هلي؟ موجوده صوبن کي ڏنل اختيار عملي طور ڇو نٿا ملن؟ NFC ۽ وسيلن جي ورڇ جا اصول مڪمل طور ڇو نٿا لاڳو ٿين؟ ۽ 18هين ترميم کان پوءِ صوبائي خودمختياريءَ جي آئيني واعدي کي مڪمل طور عملي شڪل ڇو نٿي ڏني وڃي؟
سنڌ جي موقف ۾ ڳالهه بلڪل واضح آهي: سنڌ کي انتظامي تجربن جي پيٽري ڊش نه بڻايو وڃي. 1973ع جو آئين، 18هين ترميم، وفاقي مالياتي بندوبست، قدرتي وسيلن بابت آئيني حق، سنڌ جي تاريخي ۽ ثقافتي سڃاڻپ ۽ سنڌي ٻوليءَ جا حق ــ اهي سڀ گڏجي سنڌ جي وفاقي حيثيت جا بنيادي ستون آهن.
شهاب اوستو جو مضمون ان لحاظ کان اهم آهي ته اهو سياسي تجربن جي هن ڊگهي سلسلي کي سڃاڻپ ڏئي ٿو. پر هاڻي وقت رڳو نئين تجربن ڪرڻ جو ناهي؛ وقت موجوده آئيني معاهدي کي نافذ ڪرڻ جو آهي. نئون صوبو نه، نئون سياسي تجربو نه؛ پهرين آئين، پهرين وفاقيت، پهرين صوبائي خودمختياري، پهرين وسيلن جو انصاف ۽ پهرين عوامي حڪمراني.
رياست جو ڪم عوام کي تجرباتي پيٽري ڊش بڻائڻ نه، پر اهڙو آئيني وفاق قائم ڪرڻ آهي، جنهن ۾ اقتدار عوام وٽ، اختيار آئين وٽ، وسيلا انصاف سان ورهايل ۽ سڃاڻپ محفوظ هجي.

21/08/2026

پنھنجي اباڻي شھر لاڙڪاڻي جي ريلوي اسٽيشن جي حالت ڏسي، اکيون ڀرجي آيون . ڀٽي صاحب جي حڪومت دوران ريلوي اسٽيشن کي اپگريڊ ڪري نئين طرح ٺاھيو ويو ھيو. بولان ميل، خوشحال ايڪسپريس ءٍ ٻيون گاڏيون اينديون ھيون ت اسٽيشن جي رونق ڏسڻ وٽان ھوندي ھئي.
ھڪ دفعي جڏھن ڄامشورو ۾ پڙھندا ھياسين، ءٍ لاڙڪاڻي پئي وياسين ت محمد ايوب کھڙو ءٍ قاضي فضل اللہ ب ٽرين ۾ ھيا.
ياد رھي ت ايوب خان سياستدانن تي ايبڊو قانون تحت پابندي لڳائي ڇڏي ھئي ءٍ ھي ٻئي ڄڻا آزاد ٿي پھريون ڀيرو ڳوٺ پئي ويا. اسان ھنن سان وڏي ڪچھري ڪئي، گرمئ جي موسم ھئڻ ڪري ٻئي پگهر ۾ ورتل ھيا.
سياستدانن وٽ ن پجيرو ھئي ءٍ ن ئي ھوائي جھاز عام ھيا.
جيڪڏھن ڀٽي صاحب ءٍ. بينظير جي شھر لاڙڪاڻي جي ريلوي اسٽيشن جي اھيا حالت آھي ت پوء لاڙڪاڻي وارا ڪنھن کي دانھن ڏين ؟
(ڊاڪٽر محبوب شيخ)

21/08/2026

Imran Khan was brought from jail to the hospital, and after a check-up, he was sent back to jail. This means that those gentlemen who were saying that Imran Khan has struck some deal have been proven wrong. The government has swallowed a bitter pill to avoid contempt of court, but no improvement is visible in the relations between the government and the opposition.
( Hamid Mir on X)21.8.26)

01/08/2026

پاڪستان اڪنامڪس سمٽ 2026ع جي فورم تي وزير داخلا جي متنازع گفتگو ۽ سنڌ جي عوام جو سخت رد عمل
ايڊيٽوريل روزاني ھمسري
زاهده ابڙو
30 جولاءِ 2026ع تي وزير داخلا محسن نقوي پاڪستان اڪنامڪس سمٽ کي خطاب ڪندي پنهنجي تقرير ۾ موجوده نظام جي ناڪامي ۽ سسٽم جي تباهيءَ جو کليو اعتراف ڪيو. هن چيو ته نظام مڪمل طور تي ڊهي چڪو آهي ۽ هن ان ڳالهه جو به اعتراف ڪيو ته هو سياسي گفتگو ڪرڻ کان لهرائيندو آهي، ڇو ته کيس سياست ۾ ايندي صرف ساڍا ٽي سال ٿيا آهن، پر ان هوندي به هن 79 سالن جي وفاق جي باري ۾ ايتري لاپرواهيءَ سان هن سمٽ ۾ ڳالهايو آهي، جنهن سان سنڌ جو عوام خاص طور تي تمام گهڻو ناراضگي محسوس ڪري رهيو آهي ۽ سوشل ميڊيا تي ان جو ڀرپور اظهار ڪيو آهي. پاڪستان هڪ وفاق آهي، جنهن ۾ صوبن ۽ وفاق وچ ۾ هڪ معاهدو ٿيل آهي. 1973ع جو آئين صرف هڪ دستاويز نه، پر مختلف قوميتن، صوبن ۽ خطن وچ ۾ هڪ سماجي معاهدو آهي. ان تحت جيڪڏهن وزير داخلا جو بيان ڏسجي ته هن آئين مٿان جيڪو حلف کنيو آهي، ان جي پڻ نفي ڪئي آهي. جيڪي ڳالهيون پارليامينٽ يا صوبائي اسيمبلين ۾ ٿيڻ گهرجن انهن کي وزير داخلا هڪ اهڙي فورم تي کڻي آيو آهي، جن جو ان سان ڪوبه واسطو ناهي، جيڪو هڪ غير آئيني ۽ غير قانوني عمل آهي. واپارين جي فورم تي بيهي هو پاڪستان کي ننڍن ننڍن ٽڪرن ۾ ورهائڻ جي ڳالهه ڪر رهيو آهي. وزير داخلا جڏهن چوي ٿو ته سسٽم ناڪام ٿي چڪو آهي ته ان ۾ واقعي به ڪو وڌاءُ ناهي. جيڪڏهن سسٽم جي ناڪاميءَ جا سبب ڳولهيا وڃن ته اسان کي هر ڀيري سبب هڪڙو ئي نظر ايندو “آئين کان انحراف.” پاڪستان دنيا جو ڪو اهڙو انوکو وفاقي ملڪ ناهي، جيڪو پهريون ڀيرو وفاق جي صورت ۾ ڳنڍجي هڪ رياست طور ڪم ڪري رهيو هجي.
ڪيترائي وفاق ڪاميابيءَ سان دنيا ۾ ڪم ڪري رهيا آهن. وفاق جي خوبصورتي ان ڳالهه ۾ آهي ته رياست پنهنجن صوبن جي جاگرافي، قوميت، لسانيت ۽ ثقافتي تنوع کي تباهه ڪرڻ کان پاسو ڪري ۽ اهڙا تجربا ڪرڻ بجاءِ صوبن کي آئيني، مقامي ۽ مالي خود مختياري وسيلي مضبوط بڻائي. جيئن سوئيٽزرلينڊ جيڪو 26 صوبن تي ۽ 2 هزار کان وڌيڪ بلدياتي ميونسپالٽين تي ٻڌل آهي. ڪئناڊا جيڪو 10 صوبن ۽ ٽن علائقن ۾ ورهايل آهي. جرمني جيڪو 16 وفاقي رياستن ۾ ورهايل هجڻ باوجود ڪاميابيءَ سان ڪم ڪري رهيو آهي. آمريڪا جون 50 رياستون ڪاميابيءَ سان وفاق سان ڳنڍجي ترقي ڪري رهيون آهن. ڀارت جيڪو اسان جو پاڙيسري آهي 28 رياستن ۾ ڪامياب جمهوريت هلائي رهيو آهي. ملائيشيا اندر جيڪڏهن ثقافتي ۽ لساني تنوع کي ڏسجي ته اهو هڪ قومي سڃاڻپ، خود مختياري ۽ آئين جي بالادستيءَ جو تمام خوبصورت ماڊل نظر ايندو. هن ملڪ 1970ع کانپوءِ پنهنجي “نيو اڪنامڪ پاليسيءَ” ذريعي پٺتي پيل طبقن کي ترقيءَ جي عمل ۾ شامل ڪيو، جنهن سان قومي يڪجهتيءَ ۾ اضافو ٿيو. ملائيشيا ۽ پاڪستان ٻئي آئيني وفاق آهن، پر ٻنهي جي وفاقي ماڊل، صوبائي خود مختياري ۽ وسيلن جي ورهاست ۾ زمين آسمان جو فرق آهي. ڇو ته ملائيشيا جو آئين پنهنجي علاقائي، تاريخي ۽ لساني تنوع کي تحفظ ڏئي ٿو. جڏهن ته پاڪستان جي آئين اندر بهترين فريم ورڪ هجڻ باوجود غير آئيني مداخلت ۽ مرڪزيت پسند ذهنيت پاڪستان کي اڄ ڏينهن تائين ترقي ڪرڻ کان روڪي رکيو آهي. پاڪستان جو سڀ کان وڏو مسئلو پاڪستان جي اها اشرافيه آهي جنهن پاڪستان جي سڀني وسيلن جي مٿان قبضو ڪري پاڪستان کي پنهنجي لاءِ هڪ وسيلو بڻائي ڇڏيو آهي. پاڪستان جي 79 سالن جي تاريخ ۾ 1947ع کان وٺي 2026ع تائين چار وڏيون مارشلائون مڙهيون ويون. جنهن پاڪستان کي ڪمزور ڪرڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. وزير داخلا محسن نقوي جو اڪنامڪ سمٽ ۾ پاڪستان جي صوبن جي ورهائڻ جي ڳالهه ڪرڻ نه صرف آئين جي نفي آهي، بلڪه اهڙي تاريخي، ثقافتي ۽ قومي حقن جي به نفي آهي، جنهن کي 1973 جو آئين صوبن کي ڏئي ٿو ۽ صوبن ۽ وفاق جي وچ ۾ هڪ معاهدي جو ثبوت آهي. هن وقت پاڪستان “اليٽ ڪيپچر” جو هڪ کليل مثال بڻيل آهي.
سياسي پارٽيون پنهنجي اليڪشنن جي سيڙپڪاريءَ لاءِ انهن تاجرن کان فنڊنگ وٺن ٿيون، جنهن جي نتيجي ۾ انهن کي سيڙپڪاريءَ لاءِ ٽيڪسن ۾ ڇوٽ ڏني وڃي ٿي، سبسڊيون ڏنيون وڃن ٿيون ۽ انهن لاءِ اهڙيون پاليسيون ٺاهيون وڃن ٿيون جو اهو سرمائيدار وڌيڪ سرمايو ٺاهي هن ملڪ کي ڪمزور به ڪري ٿو ۽ ملڪ جي عوام جي خلاف پاليسين ٺاهڻ وقت طاقتور ڌرين سان گڏ بيهي ٿو. انهن سڀني قدمن جي ڪري پاڪستان جي ٽيڪس جا هدف پورا نٿا ٿي سگهن، جنهن جي ڪري پاڪستان اڄ ڏينهن تائين غربت جي شڪنجي کان ٻاهر نه نڪري سگهيو آهي. وزير داخلا اتي ڪاڪروچ جنتا پارٽيءَ جي احتجاج جو ذڪر ڪندي ان ڳالهه جو به اظهار ڪيو ته پاڪستان ۾ به ان قسم جو رد عمل ٿي سگهي ٿو ۽ نوجوانن جي لاءِ اسان کي موقعا پيدا ڪرڻ گهرجن، جيڪا هڪ سٺي ۽ مثبت سوچ آهي. حقيقت ۾ پاڪستان جي سڀني مسئلن جو حل صوبن کي آئين مطابق خود مختياري ڏيڻ ۾ آهي. وفاق ۽ صوبا جيڪڏهن پنهنجي پنهنجي حدن اندر رهي ڪم ڪندا ۽ آئين جي انحراف کان پاسو ڪندا ته ڪنهن کي به غير آئيني سوچ طرف وڃڻ جي ضرورت محسوس نه ٿيندي. آئين جي آرٽيڪل A-140 تحت لوڪل باڊيز کي مڪمل آئيني ۽ مالي انتظامي اختيار ڏيڻ وقت جي ضرورت آهي. جڏهن ته پنجاب ۽ اسلام آباد ۾ لوڪل باڊيز جا اليڪشن ئي نه ڪرايا ويا آهن. ايئن چئي سگهجي ٿو ته اصل مسئلو پنجاب ۽ خود وفاق پيدا ڪري رهيو آهي، جنهن جا نتيجا پورو پاڪستان ڀوڳي رهيو آهي. پاڪستان اندر ون يونٽ لڳائي انتظامي سڌارن جي ڳالهه ڪئي وئي، پر ملڪ ٻن حصن ۾ ورهائجي ويو. ان کانپوءِ به اسان جو “اليٽ ڪيپچر” ڪو سبق نه سکيو ۽ پاڪستان کي آئين کان مٿانهين طريقي سان هلائڻ جي بار بار ڪوشش ڪئي وئي. آئين ۾ ارڙهين ترميم وفاق کان اڄ ڏينهن تائين برادشت نه ٿي سگهي آهي، ڇو ته ان ترميم صوبن کي خود مختياري ۽ وسيلن تي حق ڏنو آهي. محسن نقوي جو بزنس ڪميونٽي وٽ اهڙي ڳالهه ڪرڻ جن وٽ نوان صوبا ٺاهڻ جو نه ڪو آئيني حق آهي نه ڪو اختيار، اتي اهڙي ڳالهه ڪرڻ وزير داخلا جي پنهنجي آئيني قسم (Oath) کي باءِ پاس ڪرڻ برابر آهي. سنڌ، بلوچستان يا پختونخواهه جهڙن صوبن جون پاڙون سوين ۽ هزارين سالن جي تاريخ، ثقافت ۽ سياسي سڃاڻپ سان جڙيل آهن. جڏهن ڪو شخص انهن جون سياسي سڃاڻپون انهن کان صرف انتظامي يونٽ سمجهي کسڻ جي ڪوشش ڪري ٿو ته صوبن ۾ عدم تحفظ ۽ وفاق خلاف بي اعتمادي جي لهر پيدا ٿئي ٿي. وزير موصوف کي اها ڳالهه سمجهڻ گهرجي ته ملڪ جي ناڪامي جو سبب صوبا نه، بلڪه ٽيڪس چوري، مقامي حڪومتن جو مڪمل طور ڪم نه ڪرڻ، غير پيداواري خرچن جي واڌ، ملڪ ۾ آباديءَ جو وڌڻ، بدامني، سيڙپڪارن جو ٻاهر وڃڻ، صنعتن کي سهولتون نه ملڻ ۽ غلط پاليسيون آهن. اهي بحث مباحثا جيڪي پارليامينٽ ۽ صوبائي اسيمبلين ۾ ٿيڻ گهرجن اهي ڪي ڪنهن اڻ لاڳاپيل بزنس فورم تي وڃي ڪرڻ جن جو سياست سان ڪوبه واسطو نه هجي، نه صرف غير قانوني بلڪه غير آئيني پڻ آهي. وفاق کي انهن سڀني ڳالهين بابت سوچڻ گهرجي ته ملڪ ڇو ڊٺو آهي. ملڪ جي ناڪاميءَ جا سبب ڪهڙا آهن، انهن کي جيڪڏهن ايمانداريءَ سان ڳولهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي ته هر دفعي جواب اهو ئي ملندو ته وفاق کي 1973ع جي آئين تحت نه هلايو ويو آهي، ان ڪري ئي ملڪ اهڙين حالتن تائين پهتو آهي.

29/07/2026

ڪي پي ڪي جي سياحتي ماڳن تي رش ڏسي، پنھنجن ماڳن جي ويرانگي تي ڏک ءٍ افسوس پيو ٿئي(MS)

19/07/2026

پاڪ -سعودي دفائي معاھدي جي موجودگي ۾ ايران سعودي عريبيہ تي حملو ڪيو ت اسان لاء صورتحال ڏکي ٿي پوندي!

سمارٽ ڪلاس روم سنڌ جي سرڪاري ڪاليجن ۾ ڪڏھن ايندو ؟Smart Classrooms with E-Lecture Management Systems can transform colle...
19/07/2026

سمارٽ ڪلاس روم سنڌ جي سرڪاري ڪاليجن ۾ ڪڏھن ايندو ؟
Smart Classrooms with E-Lecture Management Systems can transform colleges into modern learning environments where teachers can prepare and deliver lessons efficiently, students can learn more effectively, and administrators can manage institutions with greater transparency.
( Nuzair Ahmed Jamro)

18/06/2026

آمیريڪا ایران وچ۾ یاداشت

آمیريڪا ایران وچ۾ یاداشت تي ٻنھي ملڪن جي سربراھن صحيحیون ڪري ڇڏیون۰ 14 نقاتي یاداشت 800 لفظن تي مشتمل آھي۰ باقائدہ معاھدو 60 ڏینھن اندر ٿیندو جنھنجي اقوام متحدہ کان توثیق ٿیندي۰صدر ٽرمپ فرانس جي تاريخي ورسلیس محل ۾ ان یاداشت تي صحيحي ڪئي۰ ایراني صدر مسعود پئزشڪیان تھران ۾ یاداشت تي صحي ڪئي۰

یاداشت جي مُھڙ ۾ چیل آھي تہ ٻئي ملڪ توڙي ھنُ جنگ ۾ سندن اتحادي بہ انتي صحيحیون ڪندا۰

نقطن جو تت:-

1. لبنان سوڌو سڀني محاذن تي فوري مستقل فوجي آپریشن بند ڪیو ویندو۰

2. ھڪٻئي جي سلامتي ھيڪڙائي جواحترام ڪبو، مداخلت کان پرھیز ڪئي ویندي۰

3.وڌ کان وڌ 60 ڏینھن اندر ڳالھ ٻولھ وسیلي آخري معاھدو طئي ڪیو ویندو۰

4. آمیريڪا ایران جي ویجھو پنھنجون سڀ فوجون 30 ڏینھن اندر ھٽائیندو۰ بحري ناڪہ بندي ختم ڪندو۰ ھُرمُز کلي ویندو ئ انھن 30 ڏینھن دوران جنگ کان پھرین واري صورتحال جي تناسب سان ٽریفڪ بحال ٿي ویندي۰

5. ایران بھترین ڪوششون ڪندو تہ 60 ڏینھن تائین بنا محصول جي ٽریفڪ سلامتي سان گذري وڄي۰ ایران عمان سان گڏجي ھُرمُز لنگھ جو مستقبل ۾ انتظام ھلائڻ سامونڊي
خدمتن کي طئي ڪرڻ لائ ڳالھیون ڪندو۰

6. آمیريڪا واعدو ٿو ڪري تہ ھو خطي جي ملڪن سان گڏجي گڏیل رضامندي سان گھٽ ۾ گھٽ 300 ارب ڊالرن سان ایران جي ٻیھر تعمیر معاشي ترقي لائ منصوبو جوڙیندو۰

7. آمیريڪا ایران خلاف سموریون پابندیون ختم ڪندو۰

8. ایران ٻیھر خاطري ٿو ڪرائي تہ ھو نیوڪلیئر ھٿیار نہ خرید ڪندو، نہ ئي ٺاھیندو۰

9.ٻئي ملڪ معاھدي طئي ٿیڻ تائین ساڳي حالت برقرار رکندا۔ ایران نیوڪلیئر پروگرام کي نہ وڌائیندو، نہ ئي آمیريڪا نیون پابندیونن ھڻندو یا نیون فوجون موڪلیندو۰

10. آمیريڪي وزارت مال ایراني تیل تان پابندیون ھٽائیندو۰

11. آمیريڪا یقیني بنائیبدو تہ ایران جي سمورن ضبط ڪیل اثاثن تائین ایران کي رسائي ڏني وڄي۰

12. ھن یاداشت تي ڪامیابي سان عملدرآمد جي نگراني ڪارڻ ھڪ انتظامي طریقہ ڪار طئي ڪیو ویندو۰

13. ھن یاداشت تي صحيح ڪرڻ ئ شق نمبر 1,4,5,10,11 تي عمل بعد ٻئي ملڪ معاھدو طئي ڪرڻ لائ ڳالھ ٻولھ شروع ڪندا۰

14. آخري طئي ٿیندڙ معاھدي جي اقوام متحدہ جي سلامتي ڪائونسل جي ٺھرائ وسیلي توثیق ڪرائي ویندي۰ cnn جي ٿورن سانBjS
@)Bakht Jamal Shaikh )

Address

Frere Residency, Frere Town
Karachi
75600

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Sindh Vision posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Sindh Vision:

Shortcuts

Share