30/08/2026
🇵🇭 BAKIT NOVALICHES ANG TAWAG SA NOVALICHES?
Ang kasaysayan ng lugar na naging saksi sa Himagsikan
Habang papalapit ang National Heroes Day, balikan natin ang kasaysayan ng lugar na araw-araw nating tinatahak, NOVALICHES.
Alam mo ba na ang Novaliches ay dating isang hiwalay na bayan at may mahalagang bahagi sa kasaysayan ng Himagsikang Pilipino noong 1896?
📜 NOONG 1855, itinatag ang Novaliches bilang isang bayan. Ang pangalan nito ay ipinangalan sa Marqués de Novaliches, ang titulong ipinagkaloob kay Manuel Pavía y Lacy, isang Spanish general na naging Gobernador-Heneral ng Pilipinas noong 1854.
Sa paglipas ng panahon, nagbago ang administratibong pagkakahati ng Novaliches. Mula sa pagiging bahagi ng Bulacan, napabilang ito sa Province of Manila, pagkatapos ay sa Rizal, at noong 1903 ay isinama sa Caloocan.
⚔️ NOVALICHES AT ANG KATIPUNAN
Mahalagang malaman din ng mga kabataan ngayon ang papel ng Novaliches sa Himagsikan noong 1896.
Kung mapapansin ninyo sa bandang Novaliches Bayan, may mga kalsadang ipinangalan sa ilang Katipunero na may kaugnayan sa Novaliches—sina Tomas Geronimo, Canuto Dumalay, at Heneral Luis Malinis.
Sa lugar na ito rin naganap ang mga pagkilos at labanan ng mga Katipunero laban sa mga Kastila.
🌳 TANDANG SORA SA NOVALICHES
Ang kasaysayan ng Novaliches ay hindi rin maihihiwalay kay Melchora Aquino o Tandang Sora.
Ayon sa mga salaysay tungkol sa kasaysayan ng lugar, ang matandang puno na matatagpuan ngayon sa Metro Manila College sa Jordan Plains ay iniuugnay sa lugar kung saan ginagamot at inaalagaan ni Tandang Sora ang mga sugatang Katipunero.
Di kalayuan dito, sa lugar na kilala noon bilang Pasong Putik, malapit sa kasalukuyang SM Fairview, sinasabing dito rin nadakip ng mga Kastila si Tandang Sora.
Kaya ang mga lugar na karaniwan nating nadaraanan ngayon ay may mga kuwentong nagmula pa sa panahon ng Himagsikan. 🇵🇭
⚔️ MGA LABANAN SA NOVALICHES
Noong 1896, naging mahalagang lugar ang Novaliches sa mga pagkilos ng Katipunan. Isa sa mga naitalang sagupaan ay ang Labanan sa Pasong Tamo, kung saan nakipaglaban ang mga Katipunero sa mga puwersang Kastila.
Noong Nobyembre 1896, sinalakay naman ng mga Katipunero sa pamumuno ni Heneral Luis Malinis ang kumbento sa Novaliches na ginagamit noon bilang himpilan ng mga guwardiya sibil. Nasawi si Malinis sa nasabing labanan.
Ipinapakita ng mga kuwentong ito na ang Novaliches ay hindi lamang isang lugar na dinaanan ng kasaysayan—bahagi mismo ito ng kuwento ng pakikibaka para sa kalayaan.
🏙️ MULA SA BAYAN PATUNGO SA NOVALICHES NGAYON
Noong 1948, nahati ang dating teritoryo ng Novaliches sa pagitan ng Quezon City at Caloocan City matapos ang pagbabago sa mga hangganan ng dalawang lungsod.
Ngunit hindi nawala ang pangalan at pagkakakilanlan ng Novaliches.
At noong Pebrero 23, 1998, nilagdaan ni dating Pangulong Fidel V. Ramos ang Republic Act No. 8535, o ang batas na naglalayong likhain ang City of Novaliches mula sa 15 barangay ng Quezon City.
Nagkaroon ng plebisito noong 1999 upang pagtibayin ang paglikha ng bagong lungsod. Sa halip na ang mga barangay lamang na bubuo sana sa Novaliches City ang bumoto, isinama rin sa botohan ang buong Quezon City. Sa huli, hindi niratipikahan ang paglikha ng Novaliches City.
Mahalagang linawin: ang plebisito ay hindi proseso kung saan “tumututol” lamang ang mga tao sa isang batas. Ito ay isang botohan kung saan nagpapasya ang mga kwalipikadong botante kung aaprubahan o hindi ang isang panukalang pagbabago, gaya ng paglikha ng bagong lungsod.
At dahil hindi naging lungsod ang Novaliches sa pamamagitan ng 1999 plebisito, nanatili itong bahagi ng Quezon City at Caloocan, ayon sa kasalukuyang mga hangganan nito.
🇵🇭 KAYA SA NATIONAL HEROES DAY…
Kapag dumaraan tayo sa Novaliches Bayan, Pasong Tamo, Pasong Putik, Bagbag, San Bartolome, Talipapa, Sauyo, Fairview at iba pang bahagi ng Novaliches, alalahanin natin na ang mga lugar na ito ay may sariling mga kuwento.
May mga Katipunero na naglakad sa mga lugar na ito.
May mga sugatang mandirigma na inalagaan.
May mga labanan na naganap.
At may mga Pilipinong nag-alay ng kanilang buhay para sa kalayaan.
Hindi lang tayo nakatira sa Novaliches.
Nakatira tayo sa lugar na may kasaysayan.
Sa nalalapit na National Heroes Day, huwag lamang nating alalahanin ang mga pangalan ng mga bayani.
Alamin natin ang mga lugar na kanilang dinaanan, ang mga kuwento ng kanilang pakikipaglaban, at ang kasaysayang iniwan nila sa atin. 🇵🇭
📍 NOVALICHES — ISANG LUGAR, ISANG MAHABANG KASAYSAYAN.
