Arnold Biton

28/01/2026

MICE is an opportunity — but it should be an add-on, not the foundation.

Totoo: mas malaki ang gastos ng MICE visitors kumpara sa regular tourists. Malaki ang naitutulong nito sa hotels, restaurants, transport, at local products sa Puerto Princesa.

Pero para maging sustainable, kailangang unahin ang pagpapalakas ng lokal na ekonomiya.

Ang MICE ay hindi araw-araw. Kapag humina ang events, dapat matatag pa rin ang:
• local businesses
• MSMEs
• daily jobs at services

Strong local economy = strong host city.

Dapat siguraduhin na:
• local suppliers ang pangunahing kasali sa MICE
• MSMEs ay handa at kayang makipagsabayan
• ang kita ay umiikot sa loob ng lungsod, hindi palabas

Kung malakas ang local market, mas nagiging bonus ang MICE — hindi lang pansamantalang kita, kundi pangmatagalang kaunlaran para sa Puerto Princesa.

Pro-MICE.
Pro-local.
Pro-sustainability.

PUERTO PRINCESA CITY, MAS MAY KITA UMANO MULA SA MICE, O MEETINGS, INCENTIVES, CONFERENCES, AND EXHIBITIONS, KAYSA REGULAR TOURISM

Kaunti man ang bilang ng Meetings, Incentives, Conferences, and Exhibitions (MICE) visitors sa Puerto Princesa City kumpara sa regular na turista, mas malaki naman ang perang naiiwan nila sa lokal na ekonomiya.

Ito ang pangunahing dahilan kung bakit itinuturing ng pamahalaang lungsod na mahalagang growth sector ang MICE industry sa Puerto Princesa City.

Sa isang working paper ng Asian Institute of Management (AIM) na ibinahagi sa opisyal na page ni Mayor Lucilo Bayron, tinatayang gumagastos ang isang MICE attendee ng humigit-kumulang ₱29,694 kada biyahe.

Ito umano ay anim na beses na mas mataas kumpara sa ₱4,949 na karaniwang ginagastos ng isang regular na turista.

Ipinapakita umano ng datos na kahit hindi kasing dami ng leisure tourists ang MICE visitors, mas malaki ang direktang kontribusyon nila sa lokal na ekonomiya.

"Kung mas malaki ang gastos ng isang MICE participant kumpara sa regular na turista, mas malaki rin ang maitutulong nila sa ating ekonomiya—gaya ng pag-stay sa mga hotels o inns, pagkain sa restaurants, pagsali sa tours, pagbili ng pasalubong, atbp," ayon sa official page ni Mayor Bayron.

Mas mahaba ang kanilang pananatili at mas malawak ang saklaw ng kanilang gastusin, mula sa hotel accommodation, pagkain sa mga restaurant, transport services, pagkuha ng tour packages, hanggang sa pagbili ng lokal na produkto at pasalubong.

Sa Puerto Princesa City, makikita ang konkretong paglago ng sektor batay sa bilang ng aktibidad at bisita. Noong 2023, nakapagtala ang lungsod ng humigit-kumulang 800 MICE events na dinaluhan ng tinatayang 70,000 bisita. Pagsapit ng 2024, tumaas ito sa 956 MICE events na may kabuuang 129,149 na mga dumalo, halos doble ang bilang ng bisita sa loob lamang ng isang taon.

Isa umano sa mga dahilan kung bakit patuloy na pinipili ng mga organizers at kalahok ang Puerto Princesa ay ang “work and vacation” setup. Habang dumadalo sa mga pulong, kumperensiya, at corporate activities, sinasamantala rin ng mga bisita ang pagkakataong makapasyal sa mga eco-tourism sites ng lungsod. Dahil dito, mas humahaba ang kanilang stay at mas lumalaki ang kanilang kabuuang gastos.

"One of the main reasons why visitors choose Puerto Princesa is because they want to make the most of their trip—may event na, may bakasyon pa. Marami sa ating MICE guests ay pumupunta na rin sa ating mga eco-tourism locations," ayon pa sa pahayag.

Kasabay ng pagtaas ng demand sa MICE activities, lumalakas din ang interes sa tinatawag na green MICE venues. Ito ang mga pasilidad na isinasaalang-alang ang pangangalaga sa kalikasan, waste management, at mas maayos na paggamit ng enerhiya, na umaayon sa imahe ng Puerto Princesa bilang eco-tourism destination.

Dahil dito, plano ng pamahalaang lungsod na higit pang palakasin ang mga programa at polisiya na susuporta sa MICE industry. Kabilang dito ang paglinang ng mas maraming pasilidad, pagpapahusay ng serbisyo, at mas malinaw na ugnayan ng MICE tourism sa eco-tourism at sports tourism facilities ng lungsod.

Mas masusi pa ring pag-aaralan ng city government ang sektor upang matiyak na ang paglago ng MICE industry ay magreresulta sa mas maraming trabaho, pagtaas ng tourist arrivals, at mas malawak na suporta para sa micro, small, and medium enterprises o MSMEs at iba pang lokal na negosyo sa Puerto Princesa City.

Una nang sinabi ng alkalde na kabilang sa mga pokus ng kasalukuyang administrasyon ang pagpapalakas ng sports tourism at MICE tourism, na kapwa itinuturing na may malaking potensyal sa paglikha ng kita hindi lamang para sa pamahalaan, kundi pati na rin para sa mga negosyong direktang umaasa sa sektor ng turismo sa lungsod.

13/01/2026

Pasig City’s rise is worth paying attention to.

Recent publicly available audit data and widely shared reports show Pasig City consistently ranking among the top LGUs in the Philippines in terms of total assets, placing it in the same league as the country’s most financially capable cities.

Beyond the numbers, what stands out is the approach:
• stronger transparency
• digitized systems
• clearer processes
• and a culture of accountability

These are not slogans — they are governance choices.

Economic growth is often discussed in terms of infrastructure and investments, but governance matters just as much. When systems are clean, efficient, and predictable, progress tends to follow.

Pasig’s experience reminds us of a simple but powerful idea:
Good governance doesn’t just save money — it creates momentum.

This isn’t about politics.
It’s about what’s possible when trust, discipline, and competence are treated as core public assets.

12/01/2026

Sharing a Small Business Experience in Puerto Princesa

We’re currently in the process of renewing permits for our small businesses here in Puerto Princesa City. We truly appreciate the systems in place that help keep businesses compliant and organized.

That said, from a small business perspective, the number of requirements—and the cumulative cost of fulfilling them—can feel quite heavy. While each requirement serves a purpose, the total expense can be challenging for small, family-run enterprises operating on limited margins.

We share this not as a complaint, but as a ground-level perspective. For small businesses, every peso matters, and balancing compliance with day-to-day operations is a constant effort.

We remain hopeful that over time, processes can continue to evolve—perhaps becoming more streamlined or more calibrated for micro and small enterprises—so that compliance remains accessible while allowing local businesses to grow and contribute more to the community.

Grateful to be doing business in our city, and hopeful for continued improvements that benefit everyone.

P.S. The image used in this post is AI-generated and meant to reflect the sentiment and situation experienced.

08/01/2026

Earlier today in Puerto Princesa, I accompanied Mama to the bank where her pension is credited. It was shortly after lunch. Even before we reached the entrance, the long line was already visible.

What struck me most was this: almost everyone in line was elderly—including Mama. Apparently, this was the scheduled day when pensions are credited. The sun was unforgiving. We had to use an umbrella just to survive the heat. There were two ATMs, but only one was working. I overheard seniors asking why; the response they got was that the machine was “still being loaded with cash.” Whether that’s accurate or not, the result was the same—a long, slow-moving line under the heat.

What made it more frustrating was what I saw next. Inside the bank, the waiting area was almost empty. It was air-conditioned, with plenty of space—easily enough to accommodate dozens of people comfortably. Yet the seniors remained outside, exposed to the sun, while the interior stayed largely unused.

This is a private bank commissioned to handle government pensions. On predictable pension days, it’s reasonable to expect that:
• ATMs are fully operational
• Crowd volume is anticipated
• Senior citizens are given basic comfort and dignity

Security policies and internal rules are important—I understand that. But customer welfare should matter just as much, especially when the customers are elderly. This isn’t a surprise event. Seniors lining up for pensions is not new.

Whether public or private, institutions entrusted with pensions should always ask:
Are we making things easier—or harder—for the people who depend on us most?

Today, unfortunately, the answer felt clear. This is not about blame; it’s about doing better, especially here in Palawan, where respect and care for our elders should never be optional.

P.S. The image used in this post is AI-generated and meant to reflect the sentiment and situation experienced. It does not depict real individuals or an actual bank branch. This is to protect the privacy of the bank goers and the institution involved.

05/12/2025

Officially Lean Six Sigma Green Belt certified! 💚
Not gonna lie… I never imagined I’d be here.
Akala ko pang-Jedi lang ang belts — pero ayun, Green Belt na pala ako sa process improvement. 😂
From “Pwede na ’yan” to “Eliminate waste, streamline, optimize!”
Growth, baby.

28/11/2025

A Practical Take on Puerto Princesa Tourism: Improve What We Already Have While Working on the Big Plans

I think Puerto Princesa has decent long-term plans to address the decline in tourism — many of them are heavy investments and naturally take time to organize, fund, and complete. And that’s okay. Big solutions do take years.

But after traveling to different countries, one thing I consistently noticed is this:

While they’re planning the long-term projects, they also take care of the basics.

They don’t wait five or ten years for the big-ticket infrastructure to finish. Instead:
• They improve existing roads and keep them clean and walkable.
• They upgrade current tourist facilities — public toilets, waiting areas, signages, and small terminals.
• In places where they use local transport terminals, they make sure the essentials are present:
• clean and functional toilets
• a proper tourist help desk
• organized areas to buy food or refreshments
• safe and well-lit spaces
• They don’t just leave local shop owners and vendors to fend for themselves. They provide support, promote uniform standards, and create an environment where everyone benefits.

In short:

While waiting for the big solutions, we also need to take care of what we already have.

We can’t allow existing facilities to deteriorate or become unwelcoming. Simple, visible improvements — things that tourists immediately feel — can already make a massive difference:
• Better cleanliness at the Underground River and Sabang Terminal.
• A refreshed look for the City Baywalk with properly maintained restrooms.
• Clean, organized, and safe transport hubs for Honda Bay, Nagtabon, and other jump-off points.
• Improved road markings, signages, and landscaped sidewalks along the city center.

These don’t require billion-peso budgets. Just consistent upkeep, management, and a bit of pride in what already exists.

A mix of long-term vision + short-term improvements is what helped many countries rebuild their tourism. Puerto Princesa can do the same.

Because at the end of the day, tourists don’t judge us based on plans on paper — they judge based on what they see, feel, and experience right now.

Palawan Daily
https://www.facebook.com/share/p/17mGJHYyrv/?mibextid=wwXIfr

𝐌𝐀𝐘𝐎𝐑 𝐁𝐀𝐘𝐑𝐎𝐍, 𝐁𝐈𝐍𝐈𝐆𝐘𝐀𝐍𝐆-𝐋𝐈𝐍𝐀𝐖 𝐀𝐍𝐆 𝐔𝐒𝐀𝐏𝐈𝐍 𝐍𝐆 𝐏𝐀𝐆𝐁𝐀𝐁𝐀 𝐍𝐆 𝐓𝐔𝐑𝐈𝐒𝐌𝐎 𝐒𝐀 𝐋𝐔𝐍𝐆𝐒𝐎𝐃; 𝐂𝐔𝐋𝐈𝐍𝐀𝐑𝐘 𝐓𝐎𝐔𝐑𝐈𝐒𝐌, 𝐏𝐎𝐒𝐈𝐁𝐋𝐄𝐍𝐆 𝐌𝐀𝐆𝐊𝐀𝐑𝐎𝐎𝐍 𝐒𝐀 𝐏𝐔𝐄𝐑𝐓𝐎 𝐏𝐑𝐈𝐍𝐂𝐄𝐒𝐀

Binigyang-linaw ni Puerto Princesa City Mayor Lucilo R. Bayron ang usapin ng umano’y pagbaba ng turismo sa lungsod sa isang episode ng The Puerto Podcast na ibinahagi sa social media nitong Lunes, Nobyembre 23.

Kamakailan lang ay naging usap-usapan ang sinasabing pagbaba ng bilang ng mga turistang bumibisita sa Puerto Princesa, bagay na agad na tinugunan ng alkalde.

Ayon kay Bayron, ang naturang pagbaba ay bahagi lamang ng tinatawag na “lean season,” kung saan talagang may bahagyang pagbaba ng turista dahil na rin sa iba’t ibang kadahilanan, kabilang na dito ang lagay ng panahon, isang sitwasyong hindi lamang nararanasan sa Palawan, kung hindi maging sa buong Pilipinas.

"Totoo ‘yon [pagbaba ng turismo], dati kasi ang tourism lean tsaka ano ito? lean season at peak season. Ngayon, hindi lang lean, super lean. Oo, kasi hindi lang dito sa Puerto Princesa, sa buong Pilipinas."

Dagdag pa niya, kung titingnan at ikukumpara ang dami ng mga turistang bumibisita sa Vietnam at Pilipinas, makikita umanong malayo na ang agwat ng dalawang bansa.

"Kung titingnan mo ‘yung arrival ng tourist ikumpara mo ‘yung Vietnam at tsaka Pilipinas, malayo, malayo na. Sa Asia, sa East Asia, tayo na ata ang kulelat—ang Pilipinas. So, apektado ang Puerto Princesa doon."

Mungkahi pa niya, dahil nasa pinakamababa na umano ang estado ng bansa pagdating sa turismo, tila mahirap nang makabalik pa sa dating antas. Kinakailangan umano na magtulungan ang lahat upang muling mapalakas at mapanumbalik ang sigla ng turismo.

"Ang sinasabi ko na, syempre when you down, really down, there is no way but up. Nandoon ka na sa pinakailalim eh. Nasa super lean ka na nga eh alangan may super super super lean pa, andoon na. So, aangat tayo ulit kasi ganun talaga ang tourism, kailangan talaga we get our acts together.”

Nabuksan din ang usapin patungkol sa mga parangal na natanggap ng lungsod dahil sa turismo kabilang na ang pagkapasok bilang Top 2 cruise destination.

Maliban dito, hindi lamang umano ang eco-tourism ang tinututukan ng kaniyang administrasyon kung hindi pati na rin ang cruise tourism at sports tourism. Kamakailan ay idinaos sa lungsod ang International Canoe Kayak Championship na dinaluhan ng 27 bansa at humigit-kumulang 3,000 bisita. Isa rin sa mga malaking aktibidad na ginanap sa Puerto Princesa ay ang World Dragonboat Championship noong 2024.

Tinalakay rin ang mga pagkaing ipinagmamalaki ng Puerto Princesa. Ayon sa alkalde, dapat ay marine-based ang food tourism ng lalawigan dahil kilala ang Palawan sa masasarap na seafood. Aniya, ang lalawigan ay ang may pinakamayamang fishing ground sa bansa dahil napapaligiran ng dagat ang buong probinsya.

Ibinahagi niya rin ang kasalukuyang itinatayong Integrated Fish Port sa lungsod na pinondohan ng P600 million (Phase 1) ng Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR). Ang fish port ay mayroong ice plant, cold storage, at process plant at isa ring one-stop shop na sariling kinonsepto ni Bayron.

"Iyang Food Tourism dapat marine-based kasi kilala tayo sa seafood ngayon, ongoing ngayon ‘yung integrated fish port na kino-construct dito sa Puerto Princesa, iyan concept ko yan."

Dagdag pa niya, marami umanong maiaalok ang naturang fish port bukod sa pagkakaroon nito ng ice plant, cold storage, at processing plant. Nais ng alkalde na mapabilis at maging mas magaan ang mga transaksyon sa loob ng pasilidad, kaya balak niyang maglagay dito ng mga serbisyong may kinalaman sa transaksyong pinansyal.

"Magtayo tayo ng integrated fish port dito na mayroon siyang ice plant, may cold storage, mayroong process plant tapos one-stop shop siya na dalhin mo ang isda mo diyan bibilhin ‘yan wholesale, retail pagkatapos lahat nang kailangan mo babalik ka sa fishing ground nandiyan din, tubig, gasolina, pagkain nandiyan din, bangko, nandiyan din para sa transaksyon ninyo tapos makakabalik ka ng mabilis sa fishing ground."

Giit pa niya, mas magiging profitable sa mga fishing business at businessmen ang integrated fish port. Makakatulong din umano ito sa paglikha ng trabaho, dahil sa nangangailangan ng mas maraming empleyado ang pagpoproseso ng mga tone-toneladang isda. Ito raw ay magbubukas ng mga bagong oportunidad at magpapalakas sa ekonomiya ng lungsod.

"Ang mga fishing fleets dito nangingisda sa Palawan pero ang mga isda dinadala sa Navotas, sa Gensan, sa Iloilo, sa Lucena na ang nagtayo national government. Bakit hindi dito magtayo? kasi ano ‘yan magiging mas profitable na fishing businesses, businessmen, kasi hindi nila mabenta nang tulad sa Navotas ang isda dito pero kung kunti lang ang diperensya, pag kinompyut nila ang overall ‘yung business operations, malapit ‘yung fishing raw, so madali sila makarating dahil a madali silang makarating din sila sa destination ng kanilang products mas maganda ang quality ng isda nila so, overall mas malaki ang kita."

"Hindi lang employment, ‘yung sabi ko kung ifi-fillet ang isda? eh, tone-tonelada ‘yon edi ang daming empleyado ngayon dahil maraming ma-employ ang kababayan natin lalakas ‘yung ekonomiya dahil syempre bibili iyan tapos ano, lalakas ‘yong ekonomiya natin tapos pwedeng-pwede na natin talaga gawin yong culinary tourism kasi ang dami na ng ano natin ng marine products natin. Ganon so pwede na tayo talaga mag-seafood festival."

Ngunit, nahinto ang pagpapagawa ng nasabing port dahil sa wala itong reclamation permit.

"Kasi sa buong Pilipinas ang pinakamayaman na fishing ground nandito, yang dagat paikot sa Palawan so kung mag-operate yang integrated fish port na yan nadiyan yong supply ng marine products. Pina-stop dahil walang reclamation permit pero, ano iyan funded ng BFAR ng 600 million, phase 1 lang yon sila ang nagpapagawaa,” saad pa niya.

via Julie Bacani | Palawan Daily News

📷The Puerto Podcast

01/11/2025

We pay taxes.
We visit government offices, parks, even tourist sites…
Pero bakit parang laging luma, sira, o masungit ang sistema?

Then you travel abroad — old buildings, yes,
pero maayos, malinis, at may malasakit.

Doon mo maiintindihan…
ang tunay na problema ay hindi kakulangan sa pera — kundi kakulangan sa lider na may malasakit.

Puerto Princesa Underground River management admits problems and vows repairs after viral post exposes poor facilities at UNESCO site.

01/11/2025

Habang sinisindihan natin ang kandila, naaalala natin hindi lang ang mga pumanaw — kundi ang mga aral at kabutihang iniwan nila. 🕯️

Para sa ating mga Pilipino, ang All Saints’ Day at All Souls’ Day ay paalala na kahit may hirap at kawalan, patuloy tayong lumalaban nang may pananampalataya, integridad, at malasakit.

Ang tunay na paggunita ay nasa pagpapatuloy ng kabutihan. ✨

24/12/2023

Sa aking mga kababayan dito sa Lungsod ng Puerto Princesa, binabati ko po kayo ng isang Maligayang Pasko at Masagang Bagong Taon! Maraming Salamat Po!