21/09/2026
๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐ผ๐๐๐๐๐ผ | ๐ผ๐ฃ๐ ๐๐ง๐๐จ๐ฎ๐ค ๐ฃ๐ ๐๐๐๐ ๐๐ก๐๐ข๐ค๐ฉ
Ngayon Setyembre 21, 2026, ginugunita natin ang ๐๐๐-54 ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ng paglagda ni dating Pangulong Ferdinand Marcos Sr. sa Proklamasyon Blg. 1081 noong 1972, na naglagay sa buong bansa sa ilalim ng Batas Militar o Martial Law. Limampuโt apat na taon ang lumipas, ngunit nananatiling mahalagang balikan ang panahong sinikil ang kalayaan sa pamamahayag, nilimitahan ang mga karapatang pantao, at nakonsentra ang kapangyarihan sa kamay ng iisang pamahalaan.
Ang dating kinikilalang madilim na panahon ay ipinipinta at binabaluktoy ngayon sa isang mas magaan na paraan. Sa bawat pagdating ng Setyembre 21, napipilitan tayong harapin ang isang nakakagambalang tanong: ๐๐๐ ๐๐ก๐๐ข๐ค๐ฉ ๐ฃ๐ ๐๐? ๐ ๐ฅ๐๐ฃ๐๐ฅ๐๐ก๐ ๐ฃ๐๐ฉ๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐ก๐๐ข๐ช๐ฉ๐๐ฃ ๐๐ฉ๐ค?
Ano na nga ba ang ibig sabihin ng Setyembre 21 para sa atin? Isa na lamang ba itong petsa sa kalendaryo, o paalala ng mga Pilipinong dumanas ng takot, pagkawala, at kawalang-katarungan sa ilalim ng Martial Law?
Ang dinulot ng Martial Law ay hindi lamang isang kabanata sa ating kasaysayan. Isa itong reyalidad na patuloy na nararamdaman ng maraming Pilipino hanggang sa kasalukuyan. Sa ilalim ng Batas Militar, ipinasara ang ilang pangunahing institusyon ng pamamahayag, inaresto ang mga kritiko ng pamahalaan, at nilimitahan ang ilang kalayaang sibil. Higit sa lahat, karamihan sa mga Pilipino ang naging biktima ng paglabag sa karapatang pantao noong mapanupil na panahon.
Ngunit sa kabila ng madilim na kasaysayan, ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ฅ๐ ๐ง๐๐ฃ ๐ฃ๐๐ฅ๐๐ง๐ช๐จ๐๐๐๐ฃ ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ข๐๐ก๐ฎ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ง๐๐ค๐จ ๐ฅ๐๐ง๐ ๐จ๐ ๐ก๐๐๐๐ฉ ๐ฃ๐ ๐๐ก๐๐๐๐จ๐ฎ๐ค๐ฃ ๐๐ฉ ๐ ๐๐จ๐ค๐ฃ๐ ๐ข๐๐ฎ ๐ ๐๐ช๐๐ฃ๐๐ฎ๐๐ฃ ๐จ๐ ๐ ๐๐ฃ๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ข๐๐ข๐๐๐๐ก๐.
Noong Nobyembre 2024, napawalang-sala ng Sandiganbayan si dating Unang Ginang Imelda Marcos sa pitong kaso ng graft na isinampa laban sa kanya. Ibinatay ng korte ang desisyon sa palugit ng mga kaso. Ang pagpapawalang-sala dahil sa tagal ng panahon ay nangangahulugang hindi na maaaring ituloy ang kriminal na kaso dahil lumampas na ang itinakdang panahon para sa pagsasampa nito; hindi ito awtomatikong nangangahulugang napatunayang walang naganap na paglabag.
Sa ganitong mga pangyayari, mas madaling maunawaan kung bakit nagkakaroon ng magkakaibang perspektibo tungkol sa Martial Law. Ang mismong mga namuno sa panahong puno ng kontrobersiya at korapsyon ay muling nakabalik sa sentro ng pulitika. Kasabay nito, patuloy ring umiiral ang ibaโt ibang bersyon ng kasaysayan tungkol sa Martial Law.
Noong 1987, kasunod ng People Power Revolution, binuo ang bagong Saligang Batas bilang matibay na panangga laban sa diktadura at pag-abuso sa kapangyarihan. Nilimitahan nito ang kapangyarihan ng ehekutibo, pinalakas ang mga institusyong dapat magbantay sa pamahalaan, at binigyang-halaga ang karapatang pantao upang hindi na maulit ang mga pag-abusong naranasan noong Martial Law.
Sa madaling salita,
๐๐๐ฏ๐๐ซ ๐๐ ๐๐ข๐ง.
๐๐ ๐จ๐ค๐๐ง๐๐ฃ๐ ๐ ๐ค๐ฃ๐จ๐๐ฃ๐ฉ๐ง๐๐จ๐ฎ๐ค๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ ๐๐ฅ๐๐ฃ๐๐ฎ๐๐ง๐๐๐๐ฃ ๐จ๐ ๐๐จ๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ฃ๐ช๐ฃ๐ค. ๐๐ ๐๐จ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ก๐๐ฉ๐๐ง ๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐ฃ๐๐๐ฃ๐๐๐๐๐๐๐ฌ ๐จ๐ ๐ข๐๐ ๐จ๐๐๐๐ก๐ฎ๐๐ฃ.
Nilinaw ng 1987 Konstitusyon ang mga limitasyon sa kapangyarihan upang hindi na maulit ang mga pangyayaring nagbigay-daan sa malawakang pang-aabuso noong Martial Law. Dahil sa ilalim ng ganitong uri ng pamamahala, hindi lamang kapangyarihan ang nawala sa kamay ng iilan, maging ang kalayaan, seguridad, at boses ng maraming Pilipino ay naapektuhan.
Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, tila muling umuulit ang mga aral na dapat sanaโy iniwan sa atin ng kasaysayan. Ang mismong mga proteksyon sa demokrasya ay ๐๐ถ๐ป๐๐ฏ๐ผ๐ธ, ๐ป๐ฎ๐ฏ๐๐ฟ๐ฎ, ๐ผ ๐ป๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐น๐ฒ๐๐ฎ๐น๐ฎ dahil sa pagbalik ng mga pam-pulitikal na dinastiya at muling iginiit ang kanilang mga sarili sa kapangyarihan.
Ang pangako ng 1987 constitution ay nagpapaalala sa atin na hindi sapat ang ang batas para ipagtanggol ang demokrasya kung mawawala din ang pagbabantay ng mamamayan. Ito ang dahilan kung bakit ang panawagan na โ๐๐๐ซ๐๐ง ๐ผ๐๐๐๐ฃ, ๐๐๐ซ๐๐ง ๐๐ค๐ง๐๐๐ฉโ ay hindi maaaring manatiling isang kasabihan lamang. Ito ay dapat na isang aktibo at buhay na pangako, lalo na para sa kabataan.
Ang tumindig at lumaban ngayon ay hindi lamang para parangalan ang nakaraan, kundi pangalagaan ang kinabukasan mula sa mga nagbabalik na multo ng kasaysayan.
๐ผ๐ฃ๐ ๐ข๐๐๐๐๐๐ข๐๐ ๐๐ฎ ๐ฅ๐๐๐๐๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐จ๐๐๐ฌ๐๐ฉ ๐จ๐ ๐ ๐๐จ๐๐ก๐๐ฃ๐๐ฃ. ๐๐ช๐ฌ๐๐ ๐ฃ๐๐ฉ๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐ก๐๐ข๐ช๐ฉ๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐ก๐๐ฎ๐๐๐ฃ๐ ๐ฉ๐๐ฃ๐๐ฉ๐๐ข๐๐จ๐ ๐ฃ๐๐ฉ๐๐ฃ ๐ฃ๐๐๐ฎ๐ค๐ฃ ๐๐ฎ ๐๐ฅ๐๐ฃ๐๐๐ก๐๐๐๐ฃ ๐จ๐ ๐ข๐๐ ๐ ๐๐ก๐จ๐๐๐ ๐ฃ๐ ๐๐ฟ๐๐ผ.
Ngayong araw ng 54th na ika-anibersaryo ng Martial Law, muli tayong tinatawag ng kasaysayan na huwag pumikit at huwag makalimot. Tumayo tayo. Labanan ang mga kasinungalingan, at tiyakin na ang sigaw ng mga taong naniningil ng katarungan ay patuloy na mamamayani, hindi lang sa ating mga alaala, kundi sa bawat hakbang natin para sa kinabukasan ng ating bansa.
Isinulat ni: Sam Espadilla
Dibuho ni: Krissel Relingo
