El Nido Business Compliance Council

19/06/2026

Ang naging resulta ng pagpupulong kahapon ay higit pa sa simpleng presentasyon.

Nabigyan ng ARTA ng firsthand understanding kung gaano kakomplikado at kabigat ang kasalukuyang compliance journey na dinaraanan ng maraming negosyo sa El Nido, lalo na ang mga SMEs na may limitadong oras, tao, at kakayahang pinansyal.

Sa pamamagitan ng presentasyon ng ENBC, DENR, at LGU, nakita kung paano nagkakaugnay ang iba't ibang requirements, permits, clearances, at proseso ng iba't ibang ahensya. Naging malinaw na ang isang delay o bottleneck sa isang bahagi ng proseso ay maaaring makaapekto sa buong compliance journey ng isang negosyo.

Dahil sa mga impormasyong naipresenta, nagpahayag ang ARTA ng intensyon na ipagpatuloy ang usapin sa pamamagitan ng Whole-of-Government (WOG) approach at iimbitahan ang iba pang kaukulang ahensya upang sama-samang suriin kung paano mas mapapabuti at mapapadali ang compliance system sa El Nido nang hindi isinasakripisyo ang pangangalaga sa kalikasan.

Marami pang hakbang ang kailangang tahakin.

Ngunit kahapon, isang mahalagang hakbang ang naisagawa.

Sa unang pagkakataon, ang tunay na karanasan ng business community sa compliance system ay naiparating nang direkta sa mga ahensyang may kapangyarihang gumawa ng pagbabago.

Maaaring ito na ang simula.

Para sa mas maayos na compliance.

Para sa mas protektadong kalikasan.

Para sa mas magandang kinabukasan ng El Nido.










"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali."

19/06/2026

Pagkatapos ng ilang linggong paghahanda, konsultasyon, pananaliksik, at pakikinig sa mga karanasan ng iba't ibang stakeholders, matagumpay na naisagawa ang mahalagang pagpupulong kasama ang ARTA at mga kinauukulang ahensya ng pamahalaan.

Hindi ito tungkol sa paghahanap ng mali o paninisi.

Ito ay tungkol sa pagtulong upang maipakita sa pamahalaan kung ano talaga ang nararanasan ng mga negosyo sa El Nido sa kanilang compliance journey.

Sa pamamagitan ng presentasyon ng ENBC Council, naipakita sa ARTA ang kabuuang proseso ng compliance mula sa land status, locational clearance, building permit, environmental requirements, hanggang sa business permits at operasyon. Nabigyan din ng pagkakataon ang DENR at LGU na maipresenta ang kanilang panig at mahahalagang impormasyon.

Mahalagang bahagi ng naging resulta ng pagpupulong ang paghingi ng ARTA ng karagdagang datos mula sa mga ahensya upang mas malinaw nilang makita kung saan nagkakaroon ng bottlenecks, gaano kalaki ang epekto nito sa mga stakeholders, at kung anong mga reporma ang maaaring gawin upang mapabuti ang sistema.

Sa pagkakaalam namin, ang ENBC Council ang kauna-unahang NGO business group sa El Nido na naglakas-loob na pagsama-samahin ang boses ng SMEs at ng business community upang maitaas sa pambansang antas ang usapin ng Ease of Doing Business at business compliance.

Hindi ito laban ng negosyo laban sa gobyerno.

Hindi rin ito laban ng gobyerno laban sa negosyo.

Ito ay sama-samang paghahanap ng mas malinaw, mas maayos, at mas makatarungang sistema para sa lahat.

At hindi pa rito nagtatapos ang usapan.

Sa susunod na mga pagpupulong, inaasahang iimbitahan ng ARTA ang iba't ibang ahensya sa ilalim ng Whole-of-Government Approach upang sama-samang tingnan kung paano mas mapapabuti ang compliance system sa El Nido habang pinangangalagaan ang ating kalikasan at sinusuportahan ang responsableng pagnenegosyo.

Mahaba pa ang daan.

Marami pang kailangang gawin.

Pero ngayon, may mas malinaw nang direksyon.

Minsan, ang pagbabago ay hindi nagsisimula sa malalaking hakbang.

Nagsisimula ito kapag may mga taong handang magsalita, makinig, at magtulungan para sa iisang layunin.

Para sa kalikasan.

Para sa mga mamamayan.

Para sa kinabukasan ng El Nido.










Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali.

17/06/2026

Noong nakaraang buwan, nagsumite ang ENBC Council ng liham sa ARTA upang ipaabot ang matagal nang hamon na nararanasan ng maraming negosyo sa El Nido pagdating sa compliance at mga kinakailangan ng iba't ibang ahensya.

Ngayon, ang liham na iyon ay nagbukas ng isang mahalagang pagkakataon.

Sa June 19, magkakaroon ng dayalogo kasama ang mga Kalihim ng ARTA at DENR upang pag-usapan ang posibleng pag-streamline ng mga requirements at ang mga tunay na karanasan ng ating business community.

Hindi namin dala ang boses ng iisang negosyo lamang.

Kasama namin ang boses ng maraming maliliit na negosyante, manggagawa, at pamilyang apektado ng isang compliance system na matagal nang nangangailangan ng mga makabuluhang reporma.

Umaasa kami na ito ay magiging simula ng mas bukas na usapan, mas malinaw na proseso, at mga solusyong makakabuti sa kalikasan, sa negosyo, at sa kinabukasan ng El Nido.

Marami pa tayong tatahakin, ngunit nagpapasalamat kami sa pagkakataong marinig at maiparinig ang boses ng ating komunidad.

"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali."

11/06/2026

HIRAP MAG-COMPLY? PANAHON NA PARA MARINIG ANG BOSES MO.

Maraming negosyo sa El Nido ang gustong sumunod sa batas at mga requirements ng gobyerno.

Ngunit para sa marami, ang proseso ay nagiging mahaba, magulo, magastos, at nakakalito.
Ngayon, may pagkakataon tayong maipaabot ang ating tunay na karanasan.

Bilang paghahanda sa nalalapit na pagpupulong ng ENBC kasama ang ARTA at mga concerned government agencies, inaanyayahan namin ang lahat ng negosyo sa El Nido na makilahok sa isang Business Compliance Forum upang maitala ang mga hamon, karanasan, at mga mungkahing makakatulong sa pagbuo ng mas maayos na compliance system.

📅 Sunday, June 14, 2026 🕐 1:00 PM 📍 Islandfront Resort, Brgy. Corong-Corong, El Nido

Bukas ito sa lahat ng negosyo sa El Nido.

✔ Resorts ✔ Restaurants ✔ Tour Operators ✔ Retail Stores ✔ Suppliers ✔ Service Providers ✔ Small and Medium Enterprises ✔ At lahat ng negosyanteng nakakaranas ng hirap sa compliance

Hindi natin hinihingi na alisin ang compliance.

Ang hinihingi natin ay isang sistema na malinaw, makatarungan, coordinated, at kayang sundan ng ordinaryong negosyante.

Kapag mas madali ang tamang proseso, mas maraming negosyo ang makakasunod.

Kapag mas maraming negosyo ang nakakasunod, mas malakas ang ekonomiya, mas maraming trabaho, mas mataas ang kita ng gobyerno, at mas napapangalagaan ang ating kalikasan.

Kung hindi natin ikukuwento ang ating karanasan, paano nila malalaman ang tunay na sitwasyon sa sa pag comply?

Sama-sama nating dalhin ang boses ng business community tungo sa makabuluhang pagbabago.

Ang bawat boses ay mahalaga. Ang bawat karanasan ay maaaring maging bahagi ng solusyon.



"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali. "

11/06/2026

THE DEAD HORSE THEORY
(The El Nido Compliance Version)

Sa loob ng maraming taon, paulit-ulit nating naririnig ang parehong pangako, parehong proseso, at parehong mga hakbang.

Dagdag requirements.
Dagdag inspeksyon.
Dagdag papeles.
Dagdag kaso.
Dagdag meeting.

Pero ang tanong ng ordinaryong negosyante at mamamayan ay simple lang:

Kung gumagana ang sistema, bakit nandito pa rin tayo sa parehong problema pagkatapos ng napakaraming taon?

Hindi kaaway ang batas.
Hindi kaaway ang compliance.
Hindi kaaway ang environmental protection.

Sa katunayan, gusto rin natin ang malinis na dagat, maayos na negosyo, at maunlad na El Nido.

Pero kung ang isang sistema ay matagal nang hindi nakakamit ang layunin nito, hindi ba panahon na para pag-usapan kung paano ito mapapabuti?

Hindi natin kailangan ng mas maraming papeles.
Kailangan natin ng mas maraming sumusunod.

Hindi natin kailangan ng mas maraming proseso.
Kailangan natin ng mas maraming solusyon.

Hindi natin kailangan ng mas maraming sisihan.
Kailangan natin ng mas maraming pagtutulungan.

Ang tunay na sukatan ng tagumpay ay hindi kung ilan ang na-inspeksyon.

Hindi kung ilan ang nabigyan ng notice.

Hindi kung ilan ang nakasuhan.

Ang tunay na sukatan ng tagumpay ay:

✅ Mas malinis na kalikasan
✅ Mas maraming legal na negosyo
✅ Mas maraming trabaho
✅ Mas malaking kita ng bayan
✅ Mas maayos na serbisyo para sa lahat

Ito ang dahilan kung bakit patuloy na nananawagan ang ENBC Council ng isang Workable Compliance System—isang sistemang kayang sundan ng maliliit na negosyo, malinaw para sa mamamayan, at epektibo para sa kalikasan.

Dahil ang tunay na pagbabago ay hindi nangyayari kapag mas pinapabigat ang sistema.

Nangyayari ito kapag ang gobyerno, negosyo, at komunidad ay nagkakaisa upang hanapin ang mas mabuting paraan.

Hindi natin kailangang magtalo kung sino ang may mali.

Kailangan nating magtulungan para gawin kung ano ang tama.

One Goal. One System. One El Nido.

"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali "












Ano ang The Dead Horse Theory:

Kapag patay na ang kabayo, hindi na ito makakatakbo.

Kahit pakainin mo pa. Kahit gastusan mo pa.
Kahit pag-usapan ninyo pa ng paulit-uli.

When you discover that you are riding a dead horse, the best strategy is to dismount.

Kapag nalaman mong patay na ang kabayong sinasakyan mo, ang pinakamatalinong gawin ay bumaba at humanap ng ibang paraan para makarating sa iyong pupuntahan.

Hindi ibig sabihin ng dismount na susuko ka sa destinasyon.

Ibig sabihin lang ay titigil ka sa paraang hindi na gumagana at maghahanap ng mas magandang paraan para makarating sa parehong layunin.

The hardest problem is not finding the solution.

The hardest problem is accepting that the old way is no longer working.

09/06/2026

MAY LIWANAG NA SA DULONG DAAN.

Halos tatlong dekada.

Tatlong dekada ng mga tanong na paulit-ulit na itinatanong ng mga negosyante.

Tatlong dekada ng pag-aadjust, paghihintay, pagkalito, at pagsusumikap na makasunod sa mga prosesong madalas ay mahirap unawain at minsan ay tila imposible nang maabot.

Marami ang nanahimik.

Marami ang natakot magsalita.

Marami ang nawalan ng pag-asa na may magbabago pa.

Ngunit sa kabila ng lahat, nanatili ang paniniwala na balang araw ay may makikinig, may magtatanong, at may handang tumingin sa mas malaking larawan.

Noong May 20, 2026, inihatid ng ENBC Council sa Anti-Red Tape Authority (ARTA) ang boses ng mga maliliit at katamtamang negosyante ng El Nido. Hindi upang makipagtalo. Hindi upang manisi. Kundi upang maiparating ang tunay na kalagayan ng mga taong araw-araw na lumilikha ng trabaho, nagbabayad ng buwis, at tumutulong sa pag-unlad ng ating bayan.

Ngayon, sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, ang mga usaping matagal nang dinadala ng business community ay opisyal nang nasa mesa ng mga pangunahing ahensya ng pamahalaan.

Hindi pa natin alam kung ano ang magiging resulta.

Hindi pa natin alam kung gaano kahaba ang prosesong daraanan.

Ngunit may isang bagay na malinaw:

May nakinig.

May kumilos.

At may pagbubukas ng pinto para sa isang pag-uusap na matagal nang hinihintay ng marami.

Bilang komunidad, pinipili nating makita ito bilang isang positibong hakbang.

Hindi bilang pagtatapos ng isang laban, kundi bilang simula ng isang mas seryoso, mas bukas, at mas makabuluhang paghahanap ng solusyon.

Umaasa tayo na sa mga susunod na araw, ang pag-uusap na ito ay magiging daan tungo sa isang compliance system na malinaw, patas, koordinado, at kayang sundan ng ordinaryong mamamayan at negosyante—habang patuloy na pinangangalagaan ang kalikasan na siyang puso ng El Nido.

Para sa mga negosyanteng matagal nang nagtitiis.

Para sa mga empleyadong umaasa sa kanilang hanapbuhay.

Para sa mga pamilyang umaasa sa turismo at lokal na ekonomiya.

At para sa susunod na henerasyon ng mga El Nidonian.

Nawa'y ito ang simula ng mas maayos na bukas.

May mahaba pa tayong lalakbayin.

Ngunit pagkatapos ng halos tatlong dekada ng mga tanong, sa wakas ay may nakikita na tayong liwanag sa dulong daan.

"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali."

09/06/2026

ISANG HAKBANG PALAPIT SA MAS MAAYOS NA EL NIDO

May mga pagkakataong ang tunay na progreso ay hindi nagsisimula sa agarang solusyon, kundi sa pagkilala na may problemang kailangang harapin at sa pagnanais na magtulungan upang ito ay maresolba.

Bilang ENBC Council, buong puso naming kinikilala at pinasasalamatan ang LGU El Nido sa paglalabas ng Executive Order No. 26-045 na bumubuo sa Technical Working Group (TWG) para sa Sustainable and Attainable Compliance Solutions.

Mahalagang hakbang ito dahil kinikilala ng EO na may mga matagal nang hamon sa compliance, permitting, environmental management, at land-use concerns na nangangailangan ng mas praktikal, mas malinaw, at mas makataong solusyon.

Hindi ito pagtatapos ng ating adhikain. Ito ay simula ng isang mas makabuluhang paglalakbay.

Sa wakas, may mesa kung saan maaaring magsama-sama ang LGU, DENR, Sangguniang Bayan, iba't ibang tanggapan ng pamahalaan, at ang sektor ng negosyo upang pag-usapan hindi lamang kung ano ang problema, kundi kung paano ito malulutas.

Naniniwala ang ENBC na ang pag-unlad ng El Nido ay hindi makakamit sa pamamagitan ng paghahanap ng masisisi. Makakamit ito sa pamamagitan ng pagkakaroon ng iisang layunin, iisang direksyon, at sama-samang pagkilos.

Patuloy naming dadalhin ang boses ng MSMEs at ng komunidad sa bawat pag-uusap. Patuloy naming isusulong ang mga solusyong makatotohanan, attainable, environment-friendly, at kayang sundan ng mga negosyante nang hindi isinasakripisyo ang kalikasan at kabuhayan.

Umaasa kami na ang TWG ay magiging daan hindi lamang sa mas maayos na compliance system, kundi sa mas matatag na ekonomiya, mas malinis na kapaligiran, mas maraming legal na negosyo, mas mataas na kita ng pamahalaan, at mas magandang kinabukasan para sa susunod na henerasyon ng mga El Nidonians.

Kapag ang pamahalaan, pribadong sektor, at mamamayan ay nagkakaisa, walang problemang masyadong malaki para maresolba.

Ang unang hakbang ay nagawa na.

Ngayon, sama-sama nating lakaran ang natitirang daan.

'Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali."

07/06/2026

SINO ANG MANGUNGUNA PARA PAG-ISAHIN ANG LAHAT PARA SA EL NIDO?

ANG KULANG SA EL NIDO AY HINDI IMPORMASYON. KUNDI PAMUMUNONG KAYANG PAG-ISAHIN ANG LAHAT.

Alam ng DENR na may problema.

Alam ng LGU na may problema.

Alam ng mga negosyante na may problema.

Alam ng mga residente na may problema.

Ngunit sa kabila ng lahat ng ito, nananatili ang isang mahalagang tanong:

Sino ang magdadala sa lahat sa iisang mesa upang bumuo ng iisang plano at iisang direksyon para sa El Nido?

Habang may nagtuturoan, nananatiling marumi ang tubig.

Habang may nagtatalo kung sino ang may pananagutan, nananatiling naghihintay ang mga mamamayan ng konkretong solusyon.

Naniniwala ang ENBC Council na mahalaga ang accountability.

Ngunit naniniwala rin kami na ang accountability ay dapat magbunga ng solusyon, hindi lamang ng mas maraming kaso.

Ang tunay na lider ay hindi ang unang naghahanap ng masisisi.

Ang tunay na lider ay ang unang nagsasabing:

"Tama na ang sisihan. Maupo tayong lahat sa iisang mesa at ayusin natin ito."

Hindi kailangan ng El Nido ng mas maraming pagkakawatak-watak.

Hindi kailangan ng El Nido ng mas maraming pagtatalo.

Hindi kailangan ng El Nido ng mas maraming dahilan.

Kailangan nito ng pagkakaisa, aksyon, at tunay na solusyon.

Dahil habang naghihintay tayo, ang El Nido ang patuloy na nagdurusa.

1 dagat. 1 bayan. 1 responsibilidad.

"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali."

05/06/2026

Sa mga nakaraang araw, muling nabuksan sa publiko ang matagal nang suliranin ng wastewater at drainage sa El Nido.

Mula mismo sa mga pahayag ng iba't ibang ahensya ng pamahalaan, malinaw na ang problemang ito ay hindi na bago at matagal nang nangangailangan ng konkretong aksyon.

Habang may iba't ibang pananaw kung saan nagkaroon ng pagkukulang at pagkaantala, isang bagay ang hindi maikakaila:

Ang maruming tubig ay patuloy na umaabot sa ating baybayin.

At habang nagpapatuloy ang problema, ang naaapektuhan ay hindi lamang ang kalikasan kundi pati ang turismo, kabuhayan, kalusugan ng mamamayan, reputasyon ng El Nido, at ang kinabukasan ng susunod na henerasyon.

Bilang ENBC Council, hindi namin nakikita na makatutulong ang sisihan.

Mas mahalagang tanungin:

✅ Ano ang eksaktong solusyon?

✅ Sino ang may pananagutan sa bawat hakbang?

✅ Ano ang mga permit at aksyong kailangan?

✅ Kailan sisimulan?

✅ Kailan matatapos?

✅ Paano masisiguro na hindi na ito mauulit?

Naniniwala kami na sapat na ang mga paliwanag. Panahon na para sa malinaw na plano, malinaw na timeline, malinaw na pananagutan, at malinaw na resulta.

Kung may solusyon na, simulan na.

Kung may permit na kailangan, pabilisin na.

Kung may hadlang, tanggalin na.

Kung may kailangang magtulungan, magtulungan na.

Ang mamamayan ng El Nido ay hindi naghahanap ng masisisi.

Ang mamamayan ng El Nido ay naghahanap ng resulta.

Hindi sisihan ang kailangan.

Solusyon ang hanapin.

Para sa malinis na tubig.
Para sa ligtas na kapaligiran.
Para sa matatag na turismo.
Para sa mas maunlad na El Nido.

"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali.'

04/06/2026

📢 ARTA WANTS TO KNOW THE REALITY OF COMPLIANCE IN EL NIDO — WE NEED YOUR HELP

Matagal nang naririnig ng business community ang salitang "sumunod sa requirements." Pero gusto ngayon ng ARTA (Anti-Red Tape Authority) na malaman kung gaano ba talaga kahirap ang proseso ng pag-comply sa El Nido.

Hindi nila kailangan ng haka-haka o opinyon lamang.

Kailangan nila ng totoong karanasan ng mga negosyante.

Gusto nilang makita at maramdaman:

✅ Ilang ahensya ba talaga ang kailangang puntahan para makapag-operate ng negosyo?

✅ Gaano katagal ang buong proseso?

✅ Magkano ang nagagastos ng isang SME para makapag-comply?

✅ Saan madalas natitigil o natetengga ang mga dokumento?

✅ Aling mga requirements ang paulit-ulit o hindi malinaw?

✅ Ano ang mga tunay na hamon na kinakaharap ng mga negosyo sa bawat ahensya?

✅ Ano ang mga praktikal na solusyon upang mapabilis at mapagaan ang proseso?

Sa loob ng maraming taon, marami nang SMEs ang nahirapan sa dami ng requirements at dami ng ahensyang kailangang kausapin bago makapag-operate nang maayos.

Hindi natin layunin na takasan ang compliance.

Ang layunin natin ay ipakita sa gobyerno ang tunay na sitwasyon upang makabuo ng mas malinaw, mas mabilis, mas coordinated, at mas attainable na sistema para sa lahat.

Kung mas marami ang magbabahagi ng kanilang compliance journey, mas magiging matibay ang ating hiling para sa:

✔ Streamlined processes
✔ Mas malinaw na requirements
✔ Mas maayos na coordination ng mga ahensya
✔ Mas mabilis na processing time
✔ Mas transparent na sistema
✔ Mas business-friendly na compliance process

Kung nais mong makatulong at maibahagi ang iyong karanasan, mag-comment lamang:

✅ I WANT TO HELP

Makikipag-ugnayan po sa inyo ang ating Team Leader na si Ms. Kathleen Fatima O. Ramos, ENBC Council Secretary.

Ang inyong karanasan ay maaaring maging mahalagang bahagi ng pagbabagong matagal nang hinihintay ng ating business community.

Mas maraming boses. Mas maraming datos. Mas matibay ang panawagan para sa reporma.

"Patuloy tayong maninindigan sa kung ano ang tama at hindi mananahimik sa kung ano ang mali."

A newly formed group supporting fair, guided, and achievable compliance for businesses in El Nido.