Biodiversity Conservation Awareness UPHSD

29/07/2026

27/07/2026

20/06/2026

BILYONG PISONG UTANG PARA SA LAGUNA CLINIC: PAANO NGA BA BABAYARAN NG LAGUNENSE?

Sumang-ayon ang 14 na miyembro ng Sangguniang Panlalawigan ng Laguna sa planong pag-loan ng humigit-kumulang ₱1 bilyon para sa Mega Clinic project ng lalawigan.

Lumilitaw ang mas malalim na usapin kung paano ito popondohan at babayaran sa mga susunod na taon, lalo na’t ang ganitong malalaking proyekto ay may kaakibat na pangmatagalang obligasyong pinansyal.

Ayon sa prinsipyo ng public financing, ang anumang utang ng pamahalaan ay binabayaran mula sa regular na kita ng lokal na pamahalaan— kabilang ang buwis, internal revenue allotment, at iba pang koleksyon. Ibig sabihin, ang mga Lagunense ang sasalo sa loan.

Ano ang magiging kabayaran ng mga Lagunense sa utang na ito? Abangan natin.

20/06/2026

MEGA CLINIC O MEGA UTANG?

Umani ng mga tanong ang planong pagtatayo ng Mega Clinic sa Laguna matapos lumabas ang usapin ng posibleng pangungutang ng lalawigan para rito.

Ilang sektor ang nagtatanong: Magkano ang uutangin? Paano ito mababayaran? At bakit hindi na lamang pabilisin ang pagpapatapos ng Laguna Regional Hospital na proyekto ng DOH at pambansang pamahalaan?

May mga nananawagan din na tiyaking hindi mapapabayaan ang pondo para sa agrikultura, kabuhayan, at iba pang serbisyong kailangan ng mga Lagunense.

Ang tanong ngayon: Handa ba ang lalawigan na muling pumasok sa malaking utang para sa proyektong ito?

20/06/2026

₱95 MILYON, NAUBOS — ₱182.81 NA LANG ANG NATIRA SA DISASTER FUND NG LAGUNA!

Ibinahagi ni BM Karla Adajar ang laman ng COA Management Letter tungkol sa 2025 Disaster Fund ng Laguna.

₱95,905,034.81 — iyon ang Quick Response Fund ng Laguna para sa mga sakuna noong 2025.

Sa katapusan ng taon, ito na lang ang natira:

₱182.81

Ayon sa COA Management Letter na inilabas ng Sangguniang Panlalawigan, halos ganap nang nagamit ang disaster standby fund ng probinsya bago matapos ang taon.

Iginiit ni BM Karla Adajar na mahalagang malinaw kung saan manggagaling ang anumang bagong paggagamitan ng disaster fund ngayong 2026 at kung may sapat pang agarang pondo sakaling magkaroon ng malaking kalamidad.

Pero ang tanong ngayon ay para sa 2026:
Kung may bagyo, baha, o lindol bukas — may pondo pa ba para sa atin?

Ang pondo ng kalamidad ay hindi ordinaryong pondo. Kailangang malinaw kung saan kukunin, magkano ang natitira, at may matitira pa ba pagkatapos gamitin.

Dagdag pa ni BM Karla Adajar, kapag dumating ang tunay na sakuna — wala nang oras para magtanong.

20/06/2026

PART 4: KAPAG PUMALPAK ANG PROJECTION, SINO ANG SASALO?

Sa ₱950M loan, hindi lang ang amount ng uutangin ang dapat tingnan.

Dapat tanungin:

Magkano ang babayaran?
Saan kukunin ang pambayad?
At sino ang sasalo kapag hindi tumama ang projection?

Ayon sa dokumento, ang uutangin ng Laguna ay ₱950M.

Pero ang projected annual debt service ay ₱117M kada taon sa loob ng 10 taon.

Ibig sabihin:

₱117M x 10 years = ₱1.17B

Hindi lang ₱950M ang usapan.

Ang projected na babayaran ng Laguna ay aabot sa humigit-kumulang ₱1.17B.

Sa unang 3 taon pa lang:

₱117M x 3 years = ₱351M

Iyan ang kailangang bayaran sa debt service.

Pero ayon din sa sariling projection, may kakulangan ang project after debt service:

Year 1: -₱127M
Year 2: -₱57M
Year 3: -₱7M

Total projected cash gap:

₱191M

Ibig sabihin, kapag hindi tumama ang projection, may kailangang sumalo sa kakulangan.

At sino ang sasalo?

Hindi private investor.
Hindi papel.
Hindi presentation.

Taumbayan ang sasalo.
Taumbayan ang magbabayad.

May isa pang mahalagang punto.

Sa dokumento, ang kabuuang building ay 8,000 sqm.

Pero humigit-kumulang 4,000 sqm nito ang ipapaupa sa private providers.

May projected lease income pa na nasa ₱43M kada taon.

Kung para sa health, bakit parang may paupahan?

Linawin ko, hindi masama ang partnership with private providers kung malinaw, legal, at dumaan sa tamang proseso.

May mga pagkakataon na nakakatulong ang private providers sa serbisyo.

Pero kung public money ang uutangin, tapos private providers ang uupa at kikita sa loob, habang public ang sasalo kapag kinapos, dapat malinaw ang safeguards.

Dapat malinaw kung sino ang sasalo kapag hindi napuno ang paupahang espasyo, kapag delayed ang PhilHealth collections, kapag hindi naabot ang projected revenue, o kapag mas mataas ang gastos kaysa sa projection.

Dahil kung walang malinaw na safeguards, ang risk ay hindi theoretical.

Risk iyan sa pondo ng taumbayan. May technical red flag din sa feasibility study.

Ang DSCR ang sukatan kung kaya ba ng project na bayaran ang utang.

Pero sa unang tatlong taon, hindi tugma ang DSCR sa sariling table ng dokumento:

Year 1: dapat -0.09, pero nakalagay 0.21
Year 2: dapat 0.51, pero nakalagay 0.64
Year 3: dapat 0.94, pero nakalagay 1.07

Sinasabi rin ng dokumento:

Estimated IRR: 8% to 11%
Estimated NPV: Positive

Pero nasaan ang full computation?

Ano ang assumptions?
Ano ang discount rate?
Kasama ba ang first 3 years na cash gap?
Guaranteed ba ang lease income?
Guaranteed ba ang PhilHealth collections?

Hindi sapat na sabihing “investment ito” kung hindi malinaw kung sino ang sasalo kapag pumalpak.

Sa negosyo, puwedeng sabihin na investment takes time to recover.

Pero sa utang ng gobyerno, kapag pumalpak ang investment, hindi private investor ang nalulugi.

Taumbayan ang nalulugi.
Taumbayan ang sumasalo.
Taumbayan ang nagbabayad.

Public money ang uutangin.
Public benefit ang dapat sigurado.

Support sa health services, yes.
Bulag na pag-utang para sa paupahang modelo, no.

PART 4: SINO ANG SASALO?

Ang computation dito ay galing mismo sa submitted document nila para sa EXTREME URGENT SPECIAL SESSION ng June 18, 2926. Sa ₱950M loan, hindi lang ang amount ng uutangin ang dapat tingnan.

Dapat tanungin:

Magkano ang babayaran?
Saan kukunin ang pambayad?
At sino ang sasalo kapag hindi tumama ang projection?

Ayon sa dokumento, ang uutangin ng Laguna ay ₱950M.

Pero ang projected annual debt service ay ₱117M kada taon sa loob ng 10 taon.

Ibig sabihin:

₱117M x 10 years = ₱1.17B

Hindi lang ₱950M ang usapan.

Ang projected na babayaran ng Laguna ay aabot sa humigit-kumulang ₱1.17B.

Sa unang 3 taon pa lang:

₱117M x 3 years = ₱351M

Iyan ang kailangang bayaran sa debt service.

Pero ayon din sa sariling projection, may kakulangan ang project after debt service:

Year 1: -₱127M
Year 2: -₱57M
Year 3: -₱7M

Total projected cash gap:

₱191M

Ibig sabihin, kapag hindi tumama ang projection, may kailangang sumalo sa kakulangan.

At sino ang sasalo?

Hindi private investor.
Hindi papel.
Hindi presentation.

Taumbayan ang sasalo.
Taumbayan ang magbabayad.

May isa pang mahalagang punto.

Sa dokumento, ang kabuuang building ay 8,000 sqm.

Pero humigit-kumulang 4,000 sqm nito ang ipapaupa sa private providers.

May projected lease income pa na nasa ₱43M kada taon.

Kung para sa health, bakit parang may paupahan?

Linawin ko, hindi masama ang partnership with private providers kung malinaw, legal, at dumaan sa tamang proseso.

May mga pagkakataon na nakakatulong ang private providers sa serbisyo.

Pero kung public money ang uutangin, tapos private providers ang uupa at kikita sa loob, habang public ang sasalo kapag kinapos, dapat malinaw ang safeguards.

Dapat malinaw kung sino ang sasalo kapag hindi napuno ang paupahang espasyo, kapag delayed ang PhilHealth collections, kapag hindi naabot ang projected revenue, o kapag mas mataas ang gastos kaysa sa projection.

Dahil kung walang malinaw na safeguards, ang risk ay hindi theoretical.

Risk iyan sa pondo ng taumbayan. May technical red flag din sa feasibility study.

Ang DSCR ang sukatan kung kaya ba ng project na bayaran ang utang.

Pero sa unang tatlong taon, hindi tugma ang DSCR sa sariling table ng dokumento:

Year 1: dapat -0.09, pero nakalagay 0.21
Year 2: dapat 0.51, pero nakalagay 0.64
Year 3: dapat 0.94, pero nakalagay 1.07

Sinasabi rin ng dokumento:

Estimated IRR: 8% to 11%
Estimated NPV: Positive

Pero nasaan ang full computation?

Ano ang assumptions?
Ano ang discount rate?
Kasama ba ang first 3 years na cash gap?
Guaranteed ba ang lease income?
Guaranteed ba ang PhilHealth collections?

Hindi sapat na sabihing “investment ito” kung hindi malinaw kung sino ang sasalo kapag pumalpak.

Sa negosyo, puwedeng sabihin na investment takes time to recover. Pero walang negosyante ang hinangad na malugi.

Ang lugi na sasaluhin ng mamamayan sa pag utang na pinasok ng Laguna para sa pagpapatayo ng building ay pera na sana’y napunta at nagamit na sa pagpapalakas ng existing provincial hospitals.