21/09/2026
๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐, ๐๐๐๐๐ ๐๐. ๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐, ๐๐๐๐๐ ๐๐! | ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐-๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐
Setyembre 23, 1972, nang buksan ng mamamayang Pilipino ang kanilang mga telebisyon, tumambad sa kanila ang eksena ng nooโy Pangulong Ferdinand E. Marcos, nakaharap sa kamera, mahigpit ang ekspresyon sa mukha, nakapatong ang mga braso sa mesa, at tila handa nang magpatalastas ng isang anunsyong babago sa landas ng kasaysayang Pilipino.
"๐ ๐๐๐ซ๐ ๐ฅ๐ง๐ค๐๐ก๐๐๐ข๐๐ ๐ข๐๐ง๐ฉ๐๐๐ก ๐ก๐๐ฌ ๐๐ฃ ๐๐๐๐ค๐ง๐๐๐ฃ๐๐ ๐ฌ๐๐ฉ๐ ๐ฉ๐๐ ๐ฅ๐ค๐ฌ๐๐ง๐จ ๐ซ๐๐จ๐ฉ๐๐ ๐๐ฃ ๐ฉ๐๐ ๐๐ง๐๐จ๐๐๐๐ฃ๐ฉ ๐๐ฎ ๐ฉ๐๐ ๐พ๐ค๐ฃ๐จ๐ฉ๐๐ฉ๐ช๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ค๐ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐๐ก๐๐ฅ๐ฅ๐๐ฃ๐๐จ. ๐๐๐ ๐ฅ๐ง๐ค๐๐ก๐๐ข๐๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ค๐ ๐ข๐๐ง๐ฉ๐๐๐ก ๐ก๐๐ฌ ๐๐จ ๐ฃ๐ค๐ฉ ๐ ๐ข๐๐ก๐๐ฉ๐๐ง๐ฎ ๐ฉ๐๐ ๐๐ค๐ซ๐๐ง. ๐, ๐๐จ ๐ฎ๐ค๐ช๐ง ๐๐ช๐ก๐ฎ ๐๐ก๐๐๐ฉ๐๐ ๐๐ง๐๐จ๐๐๐๐ฃ๐ฉ ๐ค๐ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐ฅ๐ช๐๐ก๐๐, ๐ช๐จ๐ ๐ฉ๐๐๐จ ๐ฅ๐ค๐ฌ๐๐ง ๐ฌ๐๐๐๐ ๐ข๐๐ฎ ๐๐ ๐๐ข๐ฅ๐ก๐๐ข๐๐ฃ๐ฉ๐๐ ๐๐ฎ ๐ฉ๐๐ ๐ข๐๐ก๐๐ฉ๐๐ง๐ฎ ๐๐ช๐ฉ๐๐ค๐ง๐๐ฉ๐๐๐จ ๐๐ช๐ฉ ๐จ๐ฉ๐๐ก๐ก ๐ ๐ฅ๐ค๐ฌ๐๐ง ๐๐ข๐๐ค๐๐๐๐ ๐๐ฃ ๐ฉ๐๐ ๐พ๐ค๐ฃ๐จ๐ฉ๐๐ฉ๐ช๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ฉ๐ค ๐ฅ๐ง๐ค๐ฉ๐๐๐ฉ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐ฅ๐ช๐๐ก๐๐ ๐ค๐ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐๐ก๐๐ฅ๐ฅ๐๐ฃ๐๐จ ๐๐ฃ๐ ๐ค๐ช๐ง ๐๐๐ข๐ค๐๐ง๐๐๐ฎ."
Lingid sa kaalaman ng mga Pilipino, dalawang araw na ang nakalipas nang lagdaan ng diktador ang Proklamasyon Blg. 1081, o ang proklamasyon ng Batas Militar sa buong Pilipinas. Sa maikling siping ito mula sa kanyang talumpati ay mababanaag na kaagad ang mga kasinungalingan at panlilinlang na ginawa ng rehimeng Marcos sa sambayanang Pilipino. Una sa lahat, ang pambabaluktot niya sa Saligang Batas upang mas manatili siya sa kapangyarihan. Ikalawa, huwad ang pahayag na hindi โmilitar takeoverโ ang Batas Militar, sapagkat sa militar mismo nanggaling ang mga karumal-dumal na krimen laban sa mamamayan. Panghuli, walang anumang pagpoprotekta sa bansa ang ginawa ni Marcos Sr. sa pagdeklara niya ng Batas Militar โ walang ibang ipinagtanggol ito kundi ang pagiging gahaman niya sa kapangyarihan at kayamanan ng bayan.
Ang Batas Militar ay isa sa mga pinakabinaluktot nang naratibo at kabanata sa kasaysayan ng Pilipinas. Sa pagtakbo sa pagkapangulo ng anak ni Marcos Sr. na si Bongbong noong 2022, nagsilabasan ang mga naratibong โGolden Ageโ daw ang panahon ng Batas Militar. Golden Age kaya ang pagpapalawak ng diktadurya sa kapangyarihang ehekutibo at militar, pagpapasara sa Kongreso, pagsupil sa malayang pamamahayag, at pagsasailalim sa arbitraryong pag-aresto at detensiyon ang libo-libong kritiko ng rehimen? Golden Age kaya ang dokumentadong malawakang pagto-torture, enforced disappearances, extrajudicial killings, at iba pang malulubhang paglabag sa karapatang pantao?
Hindi lamang karapatang pantao ang winasak ng diktadura. Nag-iwan din ito ng malalim na sugat sa ekonomiya at kaban ng bayan. Kinilala ng World Bank ang debt crisis, malalim na recession, at mabigat na pasanin sa utang na minana ng pamahalaan matapos ang pagbagsak ng rehimeng Marcos. Samantala, ang Presidential Commission on Good Government ay nilikha upang habulin at bawiin ang ninakaw na yaman ng ni Marcos Sr., ng kaniyang pamilya, at mga kasamahan nito. Siyang tunay, ๐ฎ๐ป๐ด ๐ธ๐ฎ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐ถ๐๐ผ ๐ฎ๐ ๐ธ๐ฎ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป ๐ฑ๐ถ๐ป ๐ป๐ด ๐ฎ๐น๐ฎ๐ฎ๐น๐ฎ ๐ป๐ด ๐บ๐ด๐ฎ ๐ฏ๐ถ๐ธ๐๐ถ๐บ๐ฎ, ๐ฝ๐ฎ๐บ๐ถ๐น๐๐ฎ, ๐บ๐ฎ๐ป๐ด๐ด๐ฎ๐ด๐ฎ๐๐ฎ, ๐บ๐ฎ๐ด๐๐ฎ๐๐ฎ๐ธ๐ฎ, ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐ต๐ฎ๐๐ฎ๐ด, ๐ฒ๐๐๐๐ฑ๐๐ฎ๐ป๐๐ฒ, ๐ด๐๐ฟ๐ผ, ๐ฎ๐ธ๐๐ถ๐ฏ๐ถ๐๐๐ฎ, ๐ฎ๐ ๐ธ๐ฎ๐ฟ๐ฎ๐ป๐ถ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐ป๐ฎ๐ธ๐ฎ๐ฟ๐ฎ๐ป๐ฎ๐ ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ป๐๐ป๐๐ฝ๐ถ๐น.
Kung kaya sa diwa nito, ๐บ๐ฎ๐ถ๐ด๐๐ถ๐ป๐ด ๐ฎ๐ ๐บ๐ฎ๐๐ถ๐ธ๐ต๐ฎ๐ ๐ป๐ฎ ๐ป๐ฎ๐ป๐ถ๐ป๐ถ๐ป๐ฑ๐ถ๐ด๐ฎ๐ป ๐ฎ๐ป๐ด ๐จ๐ฃ๐ ๐จ๐ฆ๐ ๐๐ผ๐บ๐บ๐ถ๐๐๐ฒ๐ฒ ๐ฎ๐ ๐๐ฆ๐ฆ ๐๐ผ๐ฎ๐ฟ๐ฑ ๐ผ๐ณ ๐๐ฐ๐ฎ๐ฑ๐ฒ๐บ๐ถ๐ฐ ๐ข๐ฟ๐ด๐ฎ๐ป๐ถ๐๐ฎ๐๐ถ๐ผ๐ป๐ (๐๐ข๐๐ข) ๐๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ป๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐ด-๐ฎ๐น๐ฎ๐น๐ฎ ๐๐ฎ ๐ฝ๐ถ๐ป๐ฎ๐ธ๐ฎ๐บ๐ฎ๐ฑ๐ถ๐น๐ถ๐บ ๐ป๐ฎ ๐ธ๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป๐ฎ๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐ฎ๐๐ถ๐ป๐ด ๐ธ๐ฎ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป, ๐ฎ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ ๐ ๐ถ๐น๐ถ๐๐ฎ๐ฟ. Bukod sa pag-aaral natin sa loob ng silid-aralan hinggil sa mga pang-aabusong isinagawa ng rehimeng Marcos Sr., ๐๐ถ๐ป๐ฎ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ด ๐๐ฎ๐๐ผ ๐ป๐ฎ ๐ธ๐๐บ๐ถ๐น๐ผ๐ ๐๐ฎ ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ ๐ป๐ด ๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐ ๐ป๐ฎ ๐๐๐น๐ผ๐ธ ๐ป๐ด ๐ฎ๐๐ถ๐ป๐ด ๐ธ๐น๐ฎ๐๐ฟ๐๐บ, ๐ฎ๐ ๐บ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ต๐ฎ๐ด๐ถ ๐๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ป๐ฎ๐๐ถ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ธ๐ฎ ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป ๐๐ฎ ๐บ๐ด๐ฎ ๐ฒ๐น๐ฒ๐บ๐ฒ๐ป๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฒ๐๐๐ฎ๐ฑ๐ผ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ป๐ฎ ๐ป๐ฎ๐ด๐ฝ๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐ต๐ถ๐ฟ๐ฎ๐ฝ ๐๐ฎ ๐บ๐ฎ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐ฃ๐ถ๐น๐ถ๐ฝ๐ถ๐ป๐ผ.
Sa pagtakbo ng panahon, nararamdaman muli natin ang kawalang-hiyaan ng estadong patuloy na sumusupil sa boses at panaghoy ng bayan. Sa pagkaluklok sa pwesto ng isa na namang Marcos, katambal niya ang isang bagong anyo ng diktadura na nagmula sa angkang Duterte. Doble pasakit at doble pahirap ang dala ng nagsanib-pwersang kampon ng kadiliman at kasamaan. Patuloy ang paglabag ng militar sa mga karapatang pantao sa kanayunan, patuloy ang pagbulusok ng ekonomiya sa pagtaas ng mga bilihin, at patuloy ang pagsupil sa mga pagkilos ng ibaโt ibang sektor ng lipunan. Kung patuloy pa rin tayong binabagabag ng mga suliraning ito, patuloy ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ฟ๐ถ๐ป ๐๐ฎ๐๐ผ๐ป๐ด ๐บ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ธ๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐ฟ๐ฎ ๐๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐ด๐น๐ฎ๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐ฏ๐ฎ๐๐ฎ๐ป ๐บ๐๐น๐ฎ ๐๐ฎ ๐บ๐ด๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐๐ฎ๐ธ๐ถ๐ ๐ป๐ฎ ๐ถ๐๐ผ. Tangan-tangan natin ang diwa ng pakikipaglaban ng sambayanang Pilipino noong panahon ng diktadura.
Kung kaya ๐๐ถ๐ป๐ฎ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ด ๐ฎ๐ ๐ต๐ถ๐ป๐ฎ๐ต๐ฎ๐บ๐ถ๐ด ๐ป๐ฎ๐บ๐ถ๐ป ๐ธ๐ฎ๐๐ผ, ๐บ๐ด๐ฎ ๐๐ผ๐ป๐๐ฒ๐ป๐๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป, ๐ป๐ฎ ๐ถ๐ฝ๐ฎ๐ด๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ฎ๐ป๐ด ๐ฎ๐น๐ฎ๐ฏ ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ธ๐ฎ ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป ๐๐ฎ ๐บ๐ฎ๐ธ๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ด๐ผ๐ป๐ด ๐ฎ๐ป๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ด๐๐๐ฝ๐ถ๐น ๐ฎ๐ ๐ฝ๐ฎ๐ป๐ด-๐ฎ๐ฎ๐ฏ๐๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฒ๐๐๐ฎ๐ฑ๐ผ. Lumabas sa mga silid-aralan, kumilos sa lansangan, at basagin natin ang mga balakid na ibinabato sa atin ng mga korap at pahirap. Makibahagi tayo sa patuloy na pagkalampag sa administrasyon para sa isang magandang kinabukasan. Walang pinagkaiba ang pangako ng โBagong Lipunanโ at โBagong Pilipinasโ sa ilalim ng mga Marcos. Nasa ating mga kamay pa rin ang pagkilos tungo sa isang lipunang walang naghahari-harian.
๐๐ฎ๐๐ฎ๐ ๐ ๐ถ๐น๐ถ๐๐ฎ๐ฟ, ๐๐ฎ๐ธ๐ฎ๐ ๐ป๐ฎ. ๐ฃ๐ฒ๐ฟ๐ผ ๐ฎ๐ป๐ด ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป, ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ฝ๐ฎ! ๐ ๐ฎ๐ฟ๐ฐ๐ผ๐-๐๐๐๐ฒ๐ฟ๐๐ฒ, ๐ฝ๐ฎ๐ป๐ฎ๐ด๐๐๐ถ๐ป ๐ป๐ฎ! ๐๐ผ๐ป๐๐ฒ๐ป๐๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป, ๐ ๐๐๐๐๐๐๐!
____________________________________________________________________________
Mga Batis:
Aktionsbรผndnis Menschenrechte โ Philippinen. 2024. ๐๐ถ๐ฎ๐ข๐ฏ ๐๐ช๐จ๐ฉ๐ต๐ด ๐ช๐ฏ ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฉ๐ช๐ญ๐ช๐ฑ๐ฑ๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด ๐ถ๐ฏ๐ฅ๐ฆ๐ณ ๐๐ข๐ณ๐ค๐ฐ๐ด ๐๐ณ. Accessed September 20, 2026. https://amp.ngo/wp-content/uploads/2024/09/AMP-2024-Human-Rights-Report.pdf.
Amnesty International. 1976. ๐๐ฆ๐ฑ๐ฐ๐ณ๐ต ๐ฐ๐ง ๐ข๐ฏ ๐๐ ๐๐ช๐ด๐ด๐ช๐ฐ๐ฏ ๐ต๐ฐ ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฆ๐ฑ๐ถ๐ฃ๐ญ๐ช๐ค ๐ฐ๐ง ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฉ๐ช๐ญ๐ช๐ฑ๐ฑ๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด 1975. Index No. ASA 35/019/1977. Accessed September 20, 2026. https://www.amnesty.org/en/documents/asa35/019/1977/en/.
Oplas, Bienvenido Jr. 2025. โAssessment of the economy after three years of the Marcos Jr. administration.โ ๐๐ถ๐ด๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด๐ด๐๐ฐ๐ณ๐ญ๐ฅ. Accessed September 20, 2026. https://bworldonline.com/opinion/2025/07/10/684207/assessment-of-the-economy-after-three-years-of-the-marcos-jr-administration/.
Tiongson-Mayrina, Karen. 2017. โThe Supreme Courtโs Rulings on the Marcosesโ Ill-Gotten Wealth.โ ๐๐๐ ๐๐ฆ๐ธ๐ด ๐๐ฏ๐ญ๐ช๐ฏ๐ฆ, September 21. Accessed September 20, 2026. https://www.gmanetwork.com/news/topstories/specialreports/626576/the-supreme-court-s-rulings-on-the-marcoses-ill-gotten-wealth/story/.
๐๐ง๐ง๐ช๐ค๐ช๐ข๐ญ ๐๐ข๐ป๐ฆ๐ต๐ต๐ฆ ๐ฐ๐ง ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฆ๐ฑ๐ถ๐ฃ๐ญ๐ช๐ค ๐ฐ๐ง ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฉ๐ช๐ญ๐ช๐ฑ๐ฑ๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด. n.d. โDeclaration of Martial Law.โ Accessed September 20, 2026. https://www.officialgazette.gov.ph/featured/declaration-of-martial-law/?fbclid=IwY2xjawUcXyBwZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMVdwM291aklubUlKblM2djlzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeWae9tgJL72X90CF_8egGYlGInFuYkUdmOQMkFyTZaCs92SoR8ChMMPZQCYA_aem_prw6gCu35n963qiKlPSi_g.
๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐, ๐๐๐๐๐ ๐๐. ๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐, ๐๐๐๐๐ ๐๐! | ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐-๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐
Setyembre 23, 1972, nang buksan ng mamamayang Pilipino ang kanilang mga telebisyon, tumambad sa kanila ang eksena ng nooโy Pangulong Ferdinand E. Marcos, nakaharap sa kamera, mahigpit ang ekspresyon sa mukha, nakapatong ang mga braso sa mesa, at tila handa nang magpatalastas ng isang anunsyong babago sa landas ng kasaysayang Pilipino.
"๐ ๐๐๐ซ๐ ๐ฅ๐ง๐ค๐๐ก๐๐๐ข๐๐ ๐ข๐๐ง๐ฉ๐๐๐ก ๐ก๐๐ฌ ๐๐ฃ ๐๐๐๐ค๐ง๐๐๐ฃ๐๐ ๐ฌ๐๐ฉ๐ ๐ฉ๐๐ ๐ฅ๐ค๐ฌ๐๐ง๐จ ๐ซ๐๐จ๐ฉ๐๐ ๐๐ฃ ๐ฉ๐๐ ๐๐ง๐๐จ๐๐๐๐ฃ๐ฉ ๐๐ฎ ๐ฉ๐๐ ๐พ๐ค๐ฃ๐จ๐ฉ๐๐ฉ๐ช๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ค๐ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐๐ก๐๐ฅ๐ฅ๐๐ฃ๐๐จ. ๐๐๐ ๐ฅ๐ง๐ค๐๐ก๐๐ข๐๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ค๐ ๐ข๐๐ง๐ฉ๐๐๐ก ๐ก๐๐ฌ ๐๐จ ๐ฃ๐ค๐ฉ ๐ ๐ข๐๐ก๐๐ฉ๐๐ง๐ฎ ๐ฉ๐๐ ๐๐ค๐ซ๐๐ง. ๐, ๐๐จ ๐ฎ๐ค๐ช๐ง ๐๐ช๐ก๐ฎ ๐๐ก๐๐๐ฉ๐๐ ๐๐ง๐๐จ๐๐๐๐ฃ๐ฉ ๐ค๐ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐ฅ๐ช๐๐ก๐๐, ๐ช๐จ๐ ๐ฉ๐๐๐จ ๐ฅ๐ค๐ฌ๐๐ง ๐ฌ๐๐๐๐ ๐ข๐๐ฎ ๐๐ ๐๐ข๐ฅ๐ก๐๐ข๐๐ฃ๐ฉ๐๐ ๐๐ฎ ๐ฉ๐๐ ๐ข๐๐ก๐๐ฉ๐๐ง๐ฎ ๐๐ช๐ฉ๐๐ค๐ง๐๐ฉ๐๐๐จ ๐๐ช๐ฉ ๐จ๐ฉ๐๐ก๐ก ๐ ๐ฅ๐ค๐ฌ๐๐ง ๐๐ข๐๐ค๐๐๐๐ ๐๐ฃ ๐ฉ๐๐ ๐พ๐ค๐ฃ๐จ๐ฉ๐๐ฉ๐ช๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ฉ๐ค ๐ฅ๐ง๐ค๐ฉ๐๐๐ฉ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐ฅ๐ช๐๐ก๐๐ ๐ค๐ ๐ฉ๐๐ ๐๐๐๐ก๐๐ฅ๐ฅ๐๐ฃ๐๐จ ๐๐ฃ๐ ๐ค๐ช๐ง ๐๐๐ข๐ค๐๐ง๐๐๐ฎ."
Lingid sa kaalaman ng mga Pilipino, dalawang araw na ang nakalipas nang lagdaan ng diktador ang Proklamasyon Blg. 1081, o ang proklamasyon ng Batas Militar sa buong Pilipinas. Sa maikling siping ito mula sa kanyang talumpati ay mababanaag na kaagad ang mga kasinungalingan at panlilinlang na ginawa ng rehimeng Marcos sa sambayanang Pilipino. Una sa lahat, ang pambabaluktot niya sa Saligang Batas upang mas manatili siya sa kapangyarihan. Ikalawa, huwad ang pahayag na hindi โmilitar takeoverโ ang Batas Militar, sapagkat sa militar mismo nanggaling ang mga karumal-dumal na krimen laban sa mamamayan. Panghuli, walang anumang pagpoprotekta sa bansa ang ginawa ni Marcos Sr. sa pagdeklara niya ng Batas Militar โ walang ibang ipinagtanggol ito kundi ang pagiging gahaman niya sa kapangyarihan at kayamanan ng bayan.
Ang Batas Militar ay isa sa mga pinakabinaluktot nang naratibo at kabanata sa kasaysayan ng Pilipinas. Sa pagtakbo sa pagkapangulo ng anak ni Marcos Sr. na si Bongbong noong 2022, nagsilabasan ang mga naratibong โGolden Ageโ daw ang panahon ng Batas Militar. Golden Age kaya ang pagpapalawak ng diktadurya sa kapangyarihang ehekutibo at militar, pagpapasara sa Kongreso, pagsupil sa malayang pamamahayag, at pagsasailalim sa arbitraryong pag-aresto at detensiyon ang libo-libong kritiko ng rehimen? Golden Age kaya ang dokumentadong malawakang pagto-torture, enforced disappearances, extrajudicial killings, at iba pang malulubhang paglabag sa karapatang pantao?
Hindi lamang karapatang pantao ang winasak ng diktadura. Nag-iwan din ito ng malalim na sugat sa ekonomiya at kaban ng bayan. Kinilala ng World Bank ang debt crisis, malalim na recession, at mabigat na pasanin sa utang na minana ng pamahalaan matapos ang pagbagsak ng rehimeng Marcos. Samantala, ang Presidential Commission on Good Government ay nilikha upang habulin at bawiin ang ninakaw na yaman ng ni Marcos Sr., ng kaniyang pamilya, at mga kasamahan nito. Siyang tunay, ๐ฎ๐ป๐ด ๐ธ๐ฎ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐ถ๐๐ผ ๐ฎ๐ ๐ธ๐ฎ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป ๐ฑ๐ถ๐ป ๐ป๐ด ๐ฎ๐น๐ฎ๐ฎ๐น๐ฎ ๐ป๐ด ๐บ๐ด๐ฎ ๐ฏ๐ถ๐ธ๐๐ถ๐บ๐ฎ, ๐ฝ๐ฎ๐บ๐ถ๐น๐๐ฎ, ๐บ๐ฎ๐ป๐ด๐ด๐ฎ๐ด๐ฎ๐๐ฎ, ๐บ๐ฎ๐ด๐๐ฎ๐๐ฎ๐ธ๐ฎ, ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐ต๐ฎ๐๐ฎ๐ด, ๐ฒ๐๐๐๐ฑ๐๐ฎ๐ป๐๐ฒ, ๐ด๐๐ฟ๐ผ, ๐ฎ๐ธ๐๐ถ๐ฏ๐ถ๐๐๐ฎ, ๐ฎ๐ ๐ธ๐ฎ๐ฟ๐ฎ๐ป๐ถ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐บ๐ฎ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐ป๐ฎ๐ธ๐ฎ๐ฟ๐ฎ๐ป๐ฎ๐ ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ป๐๐ป๐๐ฝ๐ถ๐น.
Kung kaya sa diwa nito, ๐บ๐ฎ๐ถ๐ด๐๐ถ๐ป๐ด ๐ฎ๐ ๐บ๐ฎ๐๐ถ๐ธ๐ต๐ฎ๐ ๐ป๐ฎ ๐ป๐ฎ๐ป๐ถ๐ป๐ถ๐ป๐ฑ๐ถ๐ด๐ฎ๐ป ๐ฎ๐ป๐ด ๐จ๐ฃ๐ ๐จ๐ฆ๐ ๐๐ผ๐บ๐บ๐ถ๐๐๐ฒ๐ฒ ๐ฎ๐ ๐๐ฆ๐ฆ ๐๐ผ๐ฎ๐ฟ๐ฑ ๐ผ๐ณ ๐๐ฐ๐ฎ๐ฑ๐ฒ๐บ๐ถ๐ฐ ๐ข๐ฟ๐ด๐ฎ๐ป๐ถ๐๐ฎ๐๐ถ๐ผ๐ป๐ (๐๐ข๐๐ข) ๐๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ป๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐ด-๐ฎ๐น๐ฎ๐น๐ฎ ๐๐ฎ ๐ฝ๐ถ๐ป๐ฎ๐ธ๐ฎ๐บ๐ฎ๐ฑ๐ถ๐น๐ถ๐บ ๐ป๐ฎ ๐ธ๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป๐ฎ๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐ฎ๐๐ถ๐ป๐ด ๐ธ๐ฎ๐๐ฎ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป, ๐ฎ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ ๐ ๐ถ๐น๐ถ๐๐ฎ๐ฟ. Bukod sa pag-aaral natin sa loob ng silid-aralan hinggil sa mga pang-aabusong isinagawa ng rehimeng Marcos Sr., ๐๐ถ๐ป๐ฎ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ด ๐๐ฎ๐๐ผ ๐ป๐ฎ ๐ธ๐๐บ๐ถ๐น๐ผ๐ ๐๐ฎ ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ ๐ป๐ด ๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐ ๐ป๐ฎ ๐๐๐น๐ผ๐ธ ๐ป๐ด ๐ฎ๐๐ถ๐ป๐ด ๐ธ๐น๐ฎ๐๐ฟ๐๐บ, ๐ฎ๐ ๐บ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ต๐ฎ๐ด๐ถ ๐๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ป๐ฎ๐๐ถ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ธ๐ฎ ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป ๐๐ฎ ๐บ๐ด๐ฎ ๐ฒ๐น๐ฒ๐บ๐ฒ๐ป๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฒ๐๐๐ฎ๐ฑ๐ผ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ป๐ฎ ๐ป๐ฎ๐ด๐ฝ๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐ต๐ถ๐ฟ๐ฎ๐ฝ ๐๐ฎ ๐บ๐ฎ๐๐ฎ๐ป๐ด ๐ฃ๐ถ๐น๐ถ๐ฝ๐ถ๐ป๐ผ.
Sa pagtakbo ng panahon, nararamdaman muli natin ang kawalang-hiyaan ng estadong patuloy na sumusupil sa boses at panaghoy ng bayan. Sa pagkaluklok sa pwesto ng isa na namang Marcos, katambal niya ang isang bagong anyo ng diktadura na nagmula sa angkang Duterte. Doble pasakit at doble pahirap ang dala ng nagsanib-pwersang kampon ng kadiliman at kasamaan. Patuloy ang paglabag ng militar sa mga karapatang pantao sa kanayunan, patuloy ang pagbulusok ng ekonomiya sa pagtaas ng mga bilihin, at patuloy ang pagsupil sa mga pagkilos ng ibaโt ibang sektor ng lipunan. Kung patuloy pa rin tayong binabagabag ng mga suliraning ito, ๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ฟ๐ถ๐ป ๐๐ฎ๐๐ผ๐ป๐ด ๐บ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ธ๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐ฟ๐ฎ ๐๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐ด๐น๐ฎ๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐ฏ๐ฎ๐๐ฎ๐ป ๐บ๐๐น๐ฎ ๐๐ฎ ๐บ๐ด๐ฎ ๐ฝ๐ฎ๐๐ฎ๐ธ๐ถ๐ ๐ป๐ฎ ๐ถ๐๐ผ. Tangan-tangan natin ang diwa ng pakikipaglaban ng sambayanang Pilipino noong panahon ng diktadura.
Kung kaya ๐๐ถ๐ป๐ฎ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ด ๐ฎ๐ ๐ต๐ถ๐ป๐ฎ๐ต๐ฎ๐บ๐ถ๐ด ๐ป๐ฎ๐บ๐ถ๐ป ๐ธ๐ฎ๐๐ผ, ๐บ๐ด๐ฎ ๐๐ผ๐ป๐๐ฒ๐ป๐๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป, ๐ป๐ฎ ๐ถ๐ฝ๐ฎ๐ด๐ฝ๐ฎ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ฎ๐ป๐ด ๐ฎ๐น๐ฎ๐ฏ ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ธ๐ถ๐ธ๐ถ๐ฏ๐ฎ๐ธ๐ฎ ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป ๐๐ฎ ๐บ๐ฎ๐ธ๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ด๐ผ๐ป๐ด ๐ฎ๐ป๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฝ๐ฎ๐ด๐๐๐ฝ๐ถ๐น ๐ฎ๐ ๐ฝ๐ฎ๐ป๐ด-๐ฎ๐ฎ๐ฏ๐๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฒ๐๐๐ฎ๐ฑ๐ผ. Lumabas sa mga silid-aralan, kumilos sa lansangan, at basagin natin ang mga balakid na ibinabato sa atin ng mga korap at pahirap. Makibahagi tayo sa patuloy na pagkalampag sa administrasyon para sa isang magandang kinabukasan. Walang pinagkaiba ang pangako ng โBagong Lipunanโ at โBagong Pilipinasโ sa ilalim ng mga Marcos. Nasa ating mga kamay pa rin ang pagkilos tungo sa isang lipunang walang naghahari-harian.
๐๐ฎ๐๐ฎ๐ ๐ ๐ถ๐น๐ถ๐๐ฎ๐ฟ, ๐๐ฎ๐ธ๐ฎ๐ ๐ป๐ฎ. ๐ฃ๐ฒ๐ฟ๐ผ ๐ฎ๐ป๐ด ๐น๐ฎ๐ฏ๐ฎ๐ป, ๐๐๐น๐ผ๐ ๐ฝ๐ฎ! ๐ ๐ฎ๐ฟ๐ฐ๐ผ๐-๐๐๐๐ฒ๐ฟ๐๐ฒ, ๐ฝ๐ฎ๐ป๐ฎ๐ด๐๐๐ถ๐ป ๐ป๐ฎ! ๐๐ผ๐ป๐๐ฒ๐ป๐๐๐ฎ ๐ป๐ด ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป, ๐ ๐๐๐๐๐๐๐!
_______________________________________
Mga Batis:
Aktionsbรผndnis Menschenrechte โ Philippinen. 2024. ๐๐ถ๐ฎ๐ข๐ฏ ๐๐ช๐จ๐ฉ๐ต๐ด ๐ช๐ฏ ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฉ๐ช๐ญ๐ช๐ฑ๐ฑ๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด ๐ถ๐ฏ๐ฅ๐ฆ๐ณ ๐๐ข๐ณ๐ค๐ฐ๐ด ๐๐ณ. Accessed September 20, 2026. https://amp.ngo/wp-content/uploads/2024/09/AMP-2024-Human-Rights-Report.pdf.
Amnesty International. 1976. ๐๐ฆ๐ฑ๐ฐ๐ณ๐ต ๐ฐ๐ง ๐ข๐ฏ ๐๐ ๐๐ช๐ด๐ด๐ช๐ฐ๐ฏ ๐ต๐ฐ ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฆ๐ฑ๐ถ๐ฃ๐ญ๐ช๐ค ๐ฐ๐ง ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฉ๐ช๐ญ๐ช๐ฑ๐ฑ๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด 1975. Index No. ASA 35/019/1977. Accessed September 20, 2026. https://www.amnesty.org/en/documents/asa35/019/1977/en/.
Oplas, Bienvenido Jr. 2025. โAssessment of the economy after three years of the Marcos Jr. administration.โ ๐๐ถ๐ด๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด๐ด๐๐ฐ๐ณ๐ญ๐ฅ. Accessed September 20, 2026. https://bworldonline.com/opinion/2025/07/10/684207/assessment-of-the-economy-after-three-years-of-the-marcos-jr-administration/.
Tiongson-Mayrina, Karen. 2017. โThe Supreme Courtโs Rulings on the Marcosesโ Ill-Gotten Wealth.โ ๐๐๐ ๐๐ฆ๐ธ๐ด ๐๐ฏ๐ญ๐ช๐ฏ๐ฆ, September 21. Accessed September 20, 2026. https://www.gmanetwork.com/news/topstories/specialreports/626576/the-supreme-court-s-rulings-on-the-marcoses-ill-gotten-wealth/story/.
๐๐ง๐ง๐ช๐ค๐ช๐ข๐ญ ๐๐ข๐ป๐ฆ๐ต๐ต๐ฆ ๐ฐ๐ง ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฆ๐ฑ๐ถ๐ฃ๐ญ๐ช๐ค ๐ฐ๐ง ๐ต๐ฉ๐ฆ ๐๐ฉ๐ช๐ญ๐ช๐ฑ๐ฑ๐ช๐ฏ๐ฆ๐ด. n.d. โDeclaration of Martial Law.โ Accessed September 20, 2026. https://www.officialgazette.gov.ph/featured/declaration-of-martial-law/?fbclid=IwY2xjawUcXyBwZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMVdwM291aklubUlKblM2djlzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeWae9tgJL72X90CF_8egGYlGInFuYkUdmOQMkFyTZaCs92SoR8ChMMPZQCYA_aem_prw6gCu35n963qiKlPSi_g.