30/06/2025
KAMATA HE 'AHO NI, 1 SIULAI, 'A HONO NGĀUE'AKI E NGAAHI LILIU MO E TU'UTU'UNI FAKALAO 'I NZ NI
1. Tu'utu'uni ki he kau ma'u'apí (landlords) ke nau taliui mo tauhi pau ki he lao ki hono fakanaunau ke māfana e ngaahi 'api nofo'angá pe Healthy Homes Standards. Kau ai hono fakanaunau māfana 'o e ‘ato, faliki, lotofale, falekaukau mo peitio). ‘Oku ‘i ai mo e ngaahi tu’utu’uni kehe. Talangata’a ki he laó ko e mo’ua!
2. Vahe livi fā'ele (parental leave) ‘oku hiki ia mei he $754.87 ki he $788.66 he uike, kapau ko e mātu’á ‘oku ngāue. Ko e mātu’a ‘oku ngāue pe ‘i ‘api (self-employed) ‘e hiki ‘enau vahé mei he $231.50 ki he $235 he uike. ‘Oku ‘i ai e ngaahi tu’utu’uni pau ki ai.
3. Kau kumingāue (jobseekers) ‘e tuku atu e uike ‘e 26 (fakafuofua ki he mahina ‘e 6) kenau kumi ngāue ai. Kimu’á na’e ta’u ‘e 1. ‘E malava ke holoki pe ta’ofi e vahe ‘a ha taha kumingāue kapau ‘oku ‘ikai ngelengele ke talangofua ki he ngaahi tu’utu’uni ‘a e lao!
4. Polokalama seivingi Kiwisaver ‘e holo e fakapale ‘a e p**e’angá mei he seniti ‘e 50 ki he seniti ‘e 25 (ki he tola ‘e 1 ‘a e tokotaha Kiwisaver), ‘a ia ‘oku holoki ‘e he p**e’angá ‘enau tokoní mei he $521.43 ki he $260.72 he ta’u. Kuopau ke a’u ho’o pa’anga Kiwisaver ki he $1,042.86 ka ke toki ma’u e fakapale ‘a e p**e’anga! Ko kinautolu ‘oku $180,000 pe lahi ange ‘enau vahé he ta’u ‘oku ‘ikai kenau toe ma’u e fakapale ‘a e p**e’anga!
5. Hiki mo e totongi ACC ‘aki e peseti ‘e 2.89% ‘a ia ko e $2418.55 he uike!
6. Hiki mo e totongi ‘o e ‘ū me’alele fetukutuku kakai tokolahi (pasi, lelue, vakatahi uta pasese - public transport) he ngaahi vahenga lalahi ‘i NZ ni, kau ai ‘a Tauranga, Bay of Plenty, Otago, Christchurch (hiki peseti 2.2%) nautolu.
7. Hu’akau ‘e hiki mo ia. Kuopau ke lekooti ‘e he kau faamá ‘a e fetukutuku holo ‘o e hu’akaú ki tu’a pe ‘i loto faama!
8. Faka’atā ‘a e faito’o (drug) ki he fakaholo sinó mo e mahaki s**a (diabetes) ‘oku ui ko e Wegovy (‘oku toe ‘iloa pe ko e Ozempic) ke ma'u mei he ngaahi faletalavai (pharmacies). Ka ‘oku ‘ikai fakatau noa’ia. ‘Oku toki faka’atā (prescribed) pe ‘e he toketā ki ha taha ke ne ngāue’aki.
Ko Siulai ia mo hono ngaahi naunau!