10/09/2026
ई. दीपककुमार साह : प्राविधिक अनुभवबाट उद्योग, वाणिज्य, आपूर्ति मन्त्रीको नेतृत्वसम्म !
नेपालको उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति क्षेत्र अहिले केवल प्रशासनिक व्यवस्थापनको विषय रहेन; उत्पादन क्षमता, औद्योगिक प्रतिस्पर्धा, लगानी, व्यापार सन्तुलन, आपूर्ति सुरक्षा, बजार अनुशासन र स्वदेशी अर्थतन्त्रको पुनर्संरचनासँग प्रत्यक्ष जोडिएको रणनीतिक क्षेत्र बनेको छ।
यही महत्वपूर्ण मन्त्रालयको नेतृत्वमा आएका ई. दीपककुमार साहको पृष्ठभूमि भने परम्परागत राजनीतिकभन्दा फरक, लामो प्राविधिक तथा आयोजना व्यवस्थापन अनुभवमा आधारित छ ।
सुनसरी ४ बाट प्रतिनिधित्व गर्ने साहले त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत पुल्चोक क्याम्पसबाट सन् १९९९ मा मेकानिकल इन्जिनियरिङमा स्नातक र नेपाल खुला विश्वविद्यालयबाट सन् २०२५ मा Natural Resource Development मा स्नातकोत्तर, दुवै प्रथम श्रेणीमा हासिल गरेका छन्।
२५ वर्षभन्दा बढीको व्यावसायिक अनुभव बोकेका साहको कार्यक्षेत्र जलविद्युत्, पूर्वाधार विकास, ठेक्का व्यवस्थापन, लागत अनुमान, गुणस्तर परीक्षण तथा वातावरणीय अडिटजस्ता प्राविधिक र व्यवस्थापकीय क्षेत्रमा फैलिएको छ।
भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण तथा पूर्वाधार विकासमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेको अनुभवले उहाँलाई आयोजना कसरी डिजाइन हुन्छ भन्ने मात्र होइन, त्यसको लागत, गुणस्तर, कार्यान्वयन र परिणामका व्यावहारिक चुनौतीसँग समेत परिचित गराएको छ।
प्राविधिक क्षेत्रमा उत्कृष्ट कार्यसम्पादनका लागि Star Performance Award तथा छ पटक Award of Excellence प्राप्त गरेको विवरण छ। उहाँका CO₂ Fire Extinguishing System, Hydraulic System Maintenance र Bridge Crane Safety सम्बन्धी प्राविधिक प्रकाशनले पनि उहाँको प्राविधिक अभिरुचि र व्यावसायिक विशेषज्ञताको परिचय दिन्छन्।
साहको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको प्राविधिक ज्ञानलाई नेतृत्व र संस्थागत क्षमता विकाससँग जोड्ने अनुभव हो। मधेश क्षेत्रमा नेतृत्व विकास तथा क्षमता निर्माणका गतिविधिमा सहजकर्ताका रूपमा सक्रिय रहँदै आउनुभएका उहाँको अनुभव केवल मेसिन, आयोजना र पूर्वाधारमा सीमित छैन; मानिस, संस्था र प्रणालीको क्षमता अभिवृद्धिसँग पनि जोडिएको छ।
यही कारणले उहाँको नयाँ जिम्मेवारीलाई एउटा इन्जिनियरले मन्त्रालय सम्हालेको सामान्य घटनाका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा प्राविधिक सोच, व्यवस्थापकीय अनुभव र नीतिगत नेतृत्वलाई नेपालको औद्योगिक अर्थतन्त्रसँग जोड्ने अवसरका रूपमा हेर्न सकिन्छ।
तर अब उहाँको वास्तविक परीक्षा विगतको अनुभवले होइन, परिणामले गर्नेछ। नेपालमा उद्योगको उत्पादन लागत, लगानीको वातावरण, कमजोर औद्योगिक पूर्वाधार, आयातमा उच्च निर्भरता, व्यापार घाटा, अस्थिर आपूर्ति, बजार मूल्यको उतारचढाव र उपभोक्ता हितका प्रश्न एकअर्कासँग गाँसिएका छन्। यस्तो अवस्थामा नयाँ उद्योगमन्त्रीका लागि चुनौती केवल मन्त्रालयको दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्नु होइन; उत्पादन बढाउने, उद्योगलाई प्रतिस्पर्धी बनाउने, आपूर्ति प्रणालीलाई पूर्वानुमानयोग्य बनाउने, निजी क्षेत्रको विश्वास बढाउने, बजारलाई अनुशासित गर्ने र स्वदेशी उत्पादनलाई अर्थतन्त्रको बलियो आधार बनाउने हो।
विशेषगरी हालै देखिएको आपूर्ति संकटको पृष्ठभूमिमा उहाँको प्रारम्भिक कार्यसम्पादनलाई जनताले अझ नजिकबाट हेर्नेछन्। आपूर्ति व्यवस्थापनमा पूर्वतयारी कति छ, संकट आउनुअघि प्रणालीले जोखिम पहिचान गर्छ कि गर्दैन, राज्यको भण्डारण तथा वितरण संयन्त्र कति प्रभावकारी छ, बजारमा कृत्रिम अभाव र मूल्यवृद्धि कसरी नियन्त्रण हुन्छ, र संकटको समयमा निर्णय कति छिटो र तथ्यमा आधारित हुन्छन्-यी विषय उहाँको नेतृत्वको तत्कालीन परीक्षण बन्नेछन्।
दीर्घकालीन रूपमा भने साहले आफ्नो प्राविधिक पृष्ठभूमिलाई औद्योगिक नीति, उत्पादन र उत्पादकत्व वृद्धि, प्रविधि हस्तान्तरण, ऊर्जा–उद्योग सम्बन्ध, गुणस्तर मापदण्ड, लगानी सहजीकरण, निर्यात प्रवर्द्धन र आपूर्ति शृङ्खला सुधारमा रूपान्तरण गर्न सकेमा उहाँको नियुक्तिले फरक अर्थ लिन सक्छ।
इन्जिनियरिङले समस्या पहिचान, लागत, दक्षता र प्रणालीको भाषा बुझाउँछ; मन्त्रालयको नेतृत्वले त्यसलाई नीति, संस्था, बजार र परिणाममा रूपान्तरण गर्नुपर्ने हुन्छ।
त्यसैले ई. दीपककुमार साहको अगाडिको प्रश्न “उहाँ इन्जिनियर हुनुहुन्छ कि मन्त्री?” भन्ने होइन; उहाँले इन्जिनियरको प्रणालीगत सोचलाई मन्त्रीको नीतिगत नेतृत्वमा कति प्रभावकारी ढंगले रूपान्तरण गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने हो।
नेपालको उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति क्षेत्रमा अहिले भाषणभन्दा प्रणाली सुधार, घोषणाभन्दा कार्यान्वयन र प्रतिक्रियाभन्दा पूर्वतयारी आवश्यक छ। नयाँ मन्त्रीका लागि यही अवसर पनि हो र यही सबैभन्दा ठूलो performance test पनि। सफल कार्यकालको शुभकामना ।।
