28/07/2026
नेपाल सरकारसमक्ष सादर अनुरोध : विश्व सम्पदा मात्र होइन, नेपालका हरेक सम्पदालाई विश्वस्तरीय बनाऔँ ।
नेपाल विश्वभर आफ्नो प्राकृतिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक तथा धार्मिक सम्पदाका कारण परिचित देश हो। विश्व सम्पदा सूची (UNESCO) मा सूचीकृत सम्पदाहरूको संरक्षण, संवर्द्धन र प्रवर्द्धन हुनु अत्यन्त आवश्यक छ। तर, सूचीमा नपरेका भन्दै नेपालका अन्य महत्वपूर्ण सम्पदाहरूलाई ओझेलमा पार्नु उचित हुँदैन। यस्ता सम्पदाहरूले स्थानीय समुदायको पहिचान, संस्कृति, इतिहास, जीवनशैली र अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्छन्।
नेपाल सरकारले देशभरका १०० वटा राष्ट्रिय सम्पदाहरूको सूचीकरण गरिसकेको भए पनि ती सम्पदाहरूको संरक्षण, व्यवस्थापन, अनुसन्धान, पूर्वाधार विकास, प्रचार–प्रसार तथा पर्यटनसँग जोड्ने कार्यमा अपेक्षित प्राथमिकता र प्रभावकारी कार्यान्वयन अझै कमजोर देखिन्छ। सूचीकरण मात्र गरेर पुग्दैन; ती सम्पदाहरूलाई जीवन्त बनाउने, स्थानीय समुदायसँग जोड्ने र पर्यटनमार्फत दिगो रूपमा उपयोग गर्ने नीति र कार्यक्रम आवश्यक छ।
यसका प्रमुख फाइदाहरू:
• स्थानीय अर्थतन्त्रको सुदृढीकरण: पर्यटकको आगमन बढ्दा स्थानीय होटल, होमस्टे, रेस्टुरेन्ट, यातायात, हस्तकला, कृषि उत्पादन तथा साना व्यवसायहरूको आय वृद्धि हुन्छ।
• दिगो पर्यटनको विकास: सीमित गन्तव्यमा मात्र पर्यटकको चाप नपरी नयाँ–नयाँ गन्तव्यहरू विकास हुँदा पर्यटनको लाभ देशभर समान रूपमा फैलिन्छ।
• सांस्कृतिक पर्यटनको प्रवर्द्धन: स्थानीय संस्कृति, परम्परा, भाषा, कला, जातीय पहिचान र चाडपर्वलाई संरक्षण गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ।
• ग्रामीण विकास र रोजगारी सिर्जना: पर्यटनका माध्यमबाट गाउँमै आर्थिक गतिविधि बढ्ने भएकाले स्थानीय युवाहरूका लागि रोजगारी र उद्यमशीलताको अवसर सिर्जना हुन्छ।
• सम्पदाप्रति स्थानीय स्वामित्वको भावना: सम्पदाबाट प्रत्यक्ष लाभ प्राप्त भएपछि स्थानीय समुदाय संरक्षण र व्यवस्थापनमा अझ जिम्मेवार र सक्रिय बन्छ।
• पर्यटनको विविधीकरण: नयाँ सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक र प्राकृतिक गन्तव्यहरूको विकासले नेपालको पर्यटनलाई थप आकर्षक, विश्वसनीय र प्रतिस्पर्धी बनाउँछ।
• राष्ट्रिय आय र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान: व्यवस्थित सम्पदा पर्यटनले विदेशी मुद्रा आर्जन, स्थानीय आय वृद्धि र नेपालको सांस्कृतिक कूटनीतिलाई समेत बलियो बनाउँछ।
नेपालमा UNESCO सूचीभन्दा बाहिर रहेका सयौं ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, धार्मिक र प्राकृतिक सम्पदाहरू छन्, जसको पर्यटन सम्भावना अत्यन्त उच्च छ। यदि सरकारले राष्ट्रिय सम्पदाहरूको संरक्षण, संवर्द्धन, अनुसन्धान, व्याख्या, डिजिटल अभिलेखीकरण, पहुँच मार्ग, सूचना केन्द्र, स्थानीय क्षमता विकास र प्रभावकारी प्रचार–प्रसारमा विशेष प्राथमिकता दिने हो भने, यसले नेपाललाई दिगो, समावेशी र समुदायमा आधारित पर्यटनको उत्कृष्ट गन्तव्य बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।
अन्ततः, सम्पदाको महत्व केवल अन्तर्राष्ट्रिय सूचीले निर्धारण गर्दैन। सम्पदाको वास्तविक मूल्य त्यसले बोकेको इतिहास, संस्कृति, सभ्यता, स्थानीय समुदायको पहिचान र भावी पुस्ताप्रतिको हाम्रो जिम्मेवारीले निर्धारण गर्छ। त्यसैले राष्ट्रिय सम्पदाहरूलाई पनि समान महत्वका साथ संरक्षण, संवर्द्धन र प्रवर्द्धन गर्नु आजको आवश्यकता हो ।
फोटो: आमा यङ्री, उदाहरण मात्र ।
Balen Routine of Nepal banda Nepal Tourism Board UNESCO Office in Kathmandu Ministry of Culture, Tourism and Civil Aviation
