22/04/2026
#प्रेस विज्ञप्ति
लालबन्दी नगरपालिका वडा नं. ३ लाई “मर्यादित महिनावारी मैत्री वडा” घोषणा गर्न लागिएको सम्बन्धमा
मिति: वैशाख ११, २०८३ (अप्रिल २४, २०२६)
स्थान: लालबन्दी नगरपालिका, वडा नं. ३, सर्लाही
नेपालमा मर्यादित महिनावारी मार्फत सामाजिक रूपान्तरण, मानव अधिकारको सुनिश्चितता र दिगो विकासको यात्रामा एक महत्वपूर्ण कदमको रूपमा लालबन्दी नगरपालिका वडा नं. ३, जब्दीलाई मिति २०८३ वैशाक ११ गते औपचारिक रूपमा “मर्यादित महिनावारी मैत्री वडा” घोषणा गर्न लागिएको जानकारी गराउन यो प्रेस विज्ञप्ति जारी गरिएको छ।
लालबन्दी नगरपालिका, राधा पौडेल फाउण्डेशन (RPF) तथा बाल संरक्षण संस्था (CPO) को सहकार्यमा आयोजना गरिएको यस घोषणा कार्यक्रमले मर्यादित महिनावारीलाई सामाजिक न्याय र मानब अधिकारसँग जोड्दै समाजमा देखिने र नदेखिने खालको महिनावारी विभेद र अन्य सबै किसिमको विभेद अन्त्यतर्फको सशक्त प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नेछ।
विश्वभरी नै महिनावारीसँग सम्बन्धित सबै किसिमको विभेद अझै पनि गहिरो सामाजिक संरचना र व्यवहारमा जरा गाडेर बसेको छ। महिनावारी हुने व्यक्तिहरूलाई भान्सा देखि सामाजिक क्रियाकलाप र निर्णय प्रक्रियामा सार्वजनिक सहभागिताबाट वञ्चित गरिने अवस्था धेरै छ।
यस्ता देखिने र नदेखिने खालको महिनावारी विभेदले असमान शक्ति सम्बन्ध र पितृसत्ता निर्माण गरि लाक्षणिक र संरचनागत रुपमा असर गरिरहेको छ जस्तै व्यक्तिको मानब अधिकार मात्र होइन, शिक्षा, स्वास्थ्य, पोषण, सुरक्षा, आर्थिक अवसर र सामाजिक सम्बन्धहरूमा समेत प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ ।
यस सन्दर्भमा, मर्यादित महिनावारीको अवधारणाले महिनावारीलाई पुनःपरिभाषित गर्दै यसलाई मानव अधिकार, लैंगिक समनाता, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार, सामाजिक न्याय र दिगो विकाससँग जोडिएको मुद्दा का रूपमा अघि ल्याएको छ। यो अवधारणा २०८१ चैत्र ८ गते राष्ट्रिय सभा बाट पारित “मर्यादित महिनावारी संकल्प प्रस्ताव तथा “मर्यादित महिनावारी मैत्री वडा बनाउने निर्देशिका” मा आधारित छ, जसले महिनावारीलाई केवल व्यक्तिगत विषय नभई संरचनागत, संस्थागत र नीतिगत परिवर्तनको विषय का रूपमा स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्दछ।
यो पहल “यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकारका लागि मर्यादित महिनावारी” परियोजना अन्तर्गत सञ्चालन गरिएको हो, जस अन्तर्गत बिगत २ बर्ष देखि राधा पौडेल फाउण्डेशन (RPF), र बाल संरक्षण संस्था (CPO) ले सर्लाहीको लालबन्दी नगरपालिकाको सहकार्यमा लालबन्दी नगरपालिका वडा नम्बर ३, ९, र १० मा मर्यादित महिनावारीलाई यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार (SRHR) को प्रवेश बिन्दुका रूपमा स्थापित गर्दै, लैङ्गिक हिंसा, सामाजिक मान्यता, संरचनागत विभेद जस्ता विषयहरूसँग जोडेर समग्र रूपमा कार्य गर्दै आएको छ।
घोषणातर्फको प्रक्रिया: वडा स्तरमा भएका रूपान्तरणहरू:
लालबन्दी नगरपालिका वडा नं. ३ मा मर्यादित महिनावारी मैत्री वडा घोषणा गर्न लागिएको प्रक्रिया दीर्घकालीन र बहुआयामिक हस्तक्षेपहरूको परिणामको एक नमुना हो।
१. संस्थागत सुदृढीकरण
वडामा सबै सरोकारवालाहरूलाई समेटेर समन्वय समिति गठन गरिएको छ। ‘मर्यादित महिनावारी’ संकल्प प्रस्तावको आधारमा नीति तथा कार्यविधि निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। वडा कर्मचारी, सेवा प्रदायक तथा स्थानीय नेतृत्वको क्षमता अभिवृद्धि गरी यस विषयलाई संस्थागत रूपमा अघि बढाइएको छ।
२. शिक्षा तथा समुदायमा व्यवहार परिवर्तन
विद्यालय र समुदायलाई जोड्दै व्यापक जनचेतना अभियान सञ्चालन गरिएको छ। बाल क्लब, युवा समूह तथा महिला समूहमार्फत नियमित तालिम, छलफल, अन्तरक्रिया र संवाद सञ्चालन गरी मर्यादित महिनावारिमैत्री घर, बिधालय, समुदाय, स्वास्थ्य संस्था तथा वडा कार्यालय निर्माण गर्न पहल गरिएको छ |
३. स्वास्थ्य सेवा र पहुँच विस्तार
स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई मर्यादित महिनावारी मैत्री बनाउन पहल गरिएको छ। स्वास्थ्य सेवा, परामर्श र जानकारीमा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्न प्रयास गरिएको छ। महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविकामार्फत घर–घरमा मर्यादित महिनावारीको लागि सचेतना विस्तार गरिएको छ।
४. सामाजिक न्याय र समावेशिता
महिनावारी विभेदलाई मानव अधिकारको हनन तथा घरेलु हिंसाको रूपमा बुझ्ने दृष्टिकोण विकास गरिएको छ। महिनावारी विभेदले बालबालिका, अपाङ्गता भएका महिनावारी हुने व्यक्ति तथा दलित समुदायमाथि हुने थप विभेदलाई ध्यानमा राख्दै समावेशी कार्यक्रमहरू तथा तालिम हरु सञ्चालन गरिएको छ।
५. वातावरणीय दिगोपन
वातावरणमैत्री वडा निर्माणको सन्दर्भमा महिनावारी सामग्रीलाई मर्यादित महिनावारीमैत्री सामग्री बनाउन थ्री पी मोडल (व्यक्ति, थैली, पृथिवी) आधारमा विभिन्न तालिम तथा पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने महिनावारी सामग्री प्रयोगमा प्रोत्साहन गरिएको छ। यसले वातावरण संरक्षण र दिगोपनमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
६. सञ्चार तथा सामाजिक अभियान
टोल–टोलमा सन्देश प्रवाह, भित्ते लेखन, छलफल, नाटक, अन्तरक्रिया लगायतका गतिविधिहरू सञ्चालन गर्दै एउटै सन्देशलाई निरन्तर दोहोर्याउने अभ्यास गरिएको छ। यसले व्यवहार परिवर्तनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
७. संवैधानिक तथा अधिकारमुखी सन्दर्भ
मर्यादित महिनावारी सुनिश्चित गर्ने प्रयास नेपालको संविधानद्वारा प्रत्याभूत जस्तै सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हक, समानता, शिक्षा, स्वास्थ्य, स्वच्छ वातावरण, महिला तथा बाल अधिकार लगायतका मौलिक हकहरूको कार्यान्वयनसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित छ। यसैले, मर्यादित महिनावारी केवल सामाजिक अभियान नभई संवैधानिक अधिकार सुनिश्चित गर्ने प्रक्रिया हो भन्ने कुरा घर घरमा सचेतना विस्तार गरिएको छ।
लालबन्दी नगरपालिकाको सहकार्यमा, राधा पौडेल फाउण्डेशन (RPF) तथा बाल संरक्षण संस्था (CPO) ले यस पहललाई वडा नं. ३ मा सीमित नराखी अन्य वडाहरूमा समेत विस्तार गर्ने, मर्यादित महिनावारीलाई स्थानीय तहका नीति, योजना तथा बजेट प्रक्रियामा समावेश गर्दै संस्थागत रूपमा कार्यान्वयन गर्ने, र दीर्घकालीन सामाजिक रूपान्तरण सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै लालबन्दी नगरपालिका वडा नं. ३ लाई “मर्यादित महिनावारी मैत्री वडा” घोषणा गर्न लागिएको यो पहल सामाजिक रूपान्तरणको सुरुवात, मानव अधिकारको व्यवहारिक अभ्यास तथा समानता र मर्यादामा आधारित समाज निर्माणतर्फको महत्वपूर्ण माइलस्टोनका रूपमा स्थापित हुने विश्वास लिइएको छ।
धन्यवाद!
मर्यादित महिनावारी — हामी सबैको जिम्मेवारी!
बाल संरक्षण संस्था (CPO) लालबन्दी नगरपालिका, वडा न.३
https://www.radhapaudelfoundation.org/detail/105/Dignifiedmenstruationfriendlyward
