08/09/2026
मेरो पहिलो रक्तदान
केही दिनअघिको कुरा हो। म अफिसमा आफ्नै काममा व्यस्त थिएँ। त्यत्तिकैमा एक सहकर्मी मित्रले एउटा खाम ल्याएर टेबलमा राखिदिनुभयो। “जगतपुर भजन समूहले रसुवामा आएको बाढीपहिरोका पीडितहरूको सहयोगार्थ रक्तदान कार्यक्रम आयोजना गर्न लागेको रहेछ,” उहाँले भन्नुभयो।
मैले खाम खोलेर पत्रहरू हेरेँ। तीनथरी पत्र रहेछन्—एउटा कार्यक्रमका लागि आर्थिक सहयोग गर्न अनुरोध गरिएको, अर्को रक्तदाता पठाइदिन अनुरोध गरिएको र तेस्रो संस्थाका अध्यक्षज्यूलाई अतिथिका रूपमा उपस्थित हुन निमन्त्रणा गरिएको।
“यी पत्रको जानकारी अध्यक्षज्यूलाई गराइदिऊँ,” भनेर सोच्दै थिएँ, अध्यक्षज्यू टुप्लुक्क आइपुग्नुभयो। अभिवादन गरेँ र पत्रहरूका बारेमा जानकारी गराएँ। रक्तदान कार्यक्रमका लागि संस्थाको तर्फबाट के-कति सहयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा केही छलफल भयो। कुराकानीपछि अध्यक्षज्यू “अब दाइको घरतिर जानुपर्छ” भन्दै हिँड्नुभयो।
उहाँ गएपछि भने मेरो मनमा एउटा अनौठो विचार पलायो—
“म पनि त पहिलोपटक रक्तदान गरूँ कि?”
त्यो विचार एकछिन आयो, फेरि हरायो। तर मनको कुनामा कतै बसिरह्यो।
रक्तदानको दिन बिहान म मोबाइल हेर्दै थिएँ। अचानक मेरो नजर हिजो छुटेको एउटा कलमा पुग्यो। रातो रङले देखाइएको त्यो मिस्ड कल अध्यक्षज्यूकै रहेछ। “सायद आजको कार्यक्रमकै विषयमा फोन गर्नुभएको होला,” भन्दै तुरुन्तै फोन गरेँ।
उहाँले एकै घण्टीमा फोन उठाउनुभयो।
“नमस्कार!”
“नमस्कार। आजको कार्यक्रमका लागि सबै सञ्चालकज्यूहरूलाई जानकारी गराउनुहोला। व्यवस्थापकज्यू पनि आउनुहोला है।”
त्यसपछि मैले संस्थाको सामाजिक सञ्जालका मेसेन्जर ग्रुपहरूमा सन्देश पठाएँ—आज रक्तदान कार्यक्रम रहेकाले सबैलाई उपस्थित हुन अनुरोध गरेँ। संस्थाको सहकार्य पनि रहेकाले २४ स्टोरीमार्फत रक्तदातालाई आह्वान गरेँ।
काम त गरिरहेकै थिएँ, तर मनभित्र अर्को कार्यक्रम चलिरहेको थियो—
“आज साँच्चै रक्तदान गर्ने हो त?”
मेरो अर्धाङ्गिनीलाई पनि सोधेँ, “तिमी पनि जाने? रक्तदान गर्ने?”
केही वर्षअघि मेरै करले उनले पहिलोपटक रक्तदान गरेकी थिइन्। उनले सहजै भनिन्—
“हामी सँगै गएर गरौँला नि!”
उनको जवाफ सहज थियो। तर मेरो मन त्यति सहज कहाँ थियो र!
मलाई रक्तदान गर्दा केही मानिस बेहोस भएर ढलेका दृश्य सम्झना आइरहेका थिए।
“मलाई पनि त्यस्तै भयो भने?”
मनले प्रश्न गर्यो।
बिहानको आठ बज्न लागेको थियो। कार्यक्रम सुरु हुने समय भइसकेको थियो। तर आकाश भने मानौँ असार–श्रावणमै अड्किएको थियो। भाद्रमा पनि पानी रोकिएको थिएन।
मेरी श्रीमतीले पानी पर्दै गर्दा भनिन्—
“कति हतार गर्नुहुन्छ तपाईं!”
तर मलाई के थाहा, त्यो दिन म आफैंसँग एउटा ठूलो निर्णयको दौडमा थिएँ।
केहीबेर पानी रोकिएजस्तो भयो। मैले बाइक निकालेँ, रेनकोट लगाए र कार्यक्रमस्थलतर्फ लागेँ। कार्यक्रमस्थल अरू कुनै ठाउँ थिएन—मैले कक्षा ८ सम्म पढेको आफ्नै विद्यालय!
विद्यालय पुग्न नपाउँदै फेरि पानी सुरु भयो। करिब आधा घण्टा रेनकोट लगाएर यताउता गर्दै कार्यक्रमको तयारी हेर्दै हिँडिरहेँ।
तर मन भने एउटै प्रश्नमा अल्झिरहेको थियो—
“आज म साँच्चै रक्तदान गर्छु त?”
अर्को मनले फेरि भन्यो—
“दाइले कुनै समय रक्तदान गर्दा बुबाको स्वास्थ्य ठीक नभएकाले आमाले नराम्रो मान्नुभएको थियो। कतै मलाई पनि केही भयो भने?”
डरका अनेक रूप हुँदारहेछन्। कहिले सुईको डर, कहिले रगतको डर, कहिले बेहोस हुने डर अनि कहिले आफ्नै परिवारको चिन्ताको डर।
तर कार्यक्रम सुरु भयो।
वडाध्यक्षज्यू आउनुभएपछि औपचारिक कार्यक्रम अगाडि बढ्यो। मलाई पनि अतिथिका रूपमा बोलाइएको रहेछ। मैले त सुनेकै रहेनछु। पछि बोलाएपछि गएँ। अतिथिको ब्याज लगाइयो—पिपलको पातमा टिपेक्सले लेखिएको रहेछ। अनिता मेडमले स्वागत गर्नुभयो, कुष्मा मेडमले अतिथिहरूलाई ब्याज लगाइदिनुभयो र चन्द्र मेडमले पाँचमुखे रुद्राक्षको माला पहिराइदिनुभयो।
वडा अध्यक्ष दीपक दवाडी ज्यूले कार्यक्रमको उद्घाटन गर्नुभयो। राष्ट्रिय गान गाइयो र एक मिनेट मौनधारण गरियो।
राष्ट्रिय गान बजिरहँदा मेरो अर्को सोच चलिरहेको थियो—
“राष्ट्रिय गान गाउँदा कसरी बस्ने? हात कहाँ राख्ने? खुट्टा कसरी राख्ने?”
राष्ट्रिय गानको आचारसंहितामा उल्लेख भएअनुसार म बसेको थिएँ। तर वरिपरि अरूले त्यसरी गरेको देखिनँ। एकछिन त अगाडि बढेर “यसरी बस्ने हो” भनिदिऊँ जस्तो पनि लाग्यो। फेरि सोचेँ—
“कार्यक्रम यसै पनि पानीले ढिलो भइसकेको छ, मैले सिकाउन थालेँ भने झन् ढिलो होला।”
त्यसैले चुपचाप बसेँ।
प्रमुख अतिथिज्यूले बाढीपहिरोपीडितका लागि यस्ता कार्यक्रमको महत्त्वबारे बोल्नुभयो र वडाको तर्फबाट सक्दो आर्थिक तथा अन्य सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाउनुभयो।
औपचारिक कार्यक्रम सकियो।
अब पालो थियो—रक्तदानको।
म मनमनै तयार हुँदै थिएँ।
“अब दिनुपर्छ।”
तर त्यत्तिकैमा थाहा पाएँ—मभन्दा अगाडि नै सात जना रक्तदानका लागि नाम टिपाइसकेका रहेछन्।
मैले पनि मनलाई सम्हाल्दै नाम टिपाएँ।
सि. नं. ७ मा—मेरो नाम।
सायद त्यो नम्बरभन्दा ठूलो कुरा थियो, त्यो दिन मैले आफ्नै डरलाई दिएको चुनौती।
प्रेसर जाँच भयो।
१२०/८०।
“राम्रो रहेछ तिम्रो प्रेसर!”
स्कुलका हेडसरले भन्नुभयो।
उहाँले रक्तदान गर्ने हो कि भनेर सोध्नुभयो। मैले केही बेर अघिको आफ्नै कुरा सम्झाउँदै भनेँ—
“हजुर, दिन लागेँ।”
उहाँ खुसी हुनुभयो। उहाँको त्यो खुसीले मलाई पनि केही साहस दियो।
अब म रक्तदान गर्ने कुर्सीमा पुगेँ।
त्यहाँ अर्को एक जना भाइ पनि सुतेर रक्तदान गरिरहेका थिए। सायद उनको रगत भरिनै लागेको थियो।
म अर्को कुर्सीमा सुतेँ।
प्राविधिक बहिनीले मेरो नसा खोज्न थाल्नुभयो। कपासमा कुनै झोलिलो पदार्थ चोपेर नसा सफा गर्नुभयो र भन्नुभयो—
“सुई अलि ठूलो हुन्छ है। म गर्छु, तपाईं सुत्नु।”
तर म कहाँ सुत्न सक्थेँ र!
मुन्टो अलिकति उठाएर सबै कुरा हेरिरहेको थिएँ।
मनले भनिरहेको थियो—
“अब के हुन्छ?”
“रिङ्गाटा लाग्यो भने?”
“बेहोस भएँ भने?”
“मलाई केही भयो भने?”
तर केही बेरपछि मेरो रगत बिस्तारै त्यो झोलामा भरिन थाल्यो।
म चुपचाप सुतेँ।
बाहिरको मौसम पनि अचम्मको थियो। बिहान पानी परेर चिसो भएको थियो, तर करिब एक घण्टापछि घाम चर्किएर गर्मी हुन थाल्यो। आयोजकहरूले घरघरबाट टेबल फ्यान र कुलर ल्याएर रक्तदातालाई सितलता दिने प्रयास गरिरहेका थिए।
म भने आफ्नै संसारमा थिएँ।
करिब बीस मिनेटपछि छेउमा सुतेका भाइको रगतको झोला भरिएछ। कपास राखेर उठ्नेबित्तिकै उनले भने—
“टाउको दुख्यो, रिङ्गाटा पनि लाग्यो।”
प्राविधिकले तुरुन्तै जीवनजल बनाएर खुवाउनुभयो र केहीबेर आराम गर्न भन्नुभयो।
मैले मनमनै सोचेँ—
“लौ! मैले डराएको कुरा त यही रहेछ!”
तर मलाई भने अहिलेसम्म केही भएको थिएन।
केही समयपछि मेरो रगत पनि पूरा भयो। प्राविधिक बहिनी आएर सुई निकाल्नुभयो। कपासले थिचिरहनुभयो। पाँच मिनेटसम्म पनि रगत अलिकति आउन छाडेन। अन्ततः सानो गोलो टेप लगाइदिनुभयो।
म केहीबेर त्यहीँ आनन्दले सुतेँ।
मनमा एउटा अनौठो शान्ति थियो।
त्यसपछि प्लास्टिकको कुर्सीमा गएर बसेँ। टाउको अलि भारीजस्तो लाग्यो। कताकता रिङ्गाटा लागेजस्तो पनि भयो।
“साँच्चै रिङ्गाटा हो कि मेरो मनको भ्रम?”
आफैंलाई थाहा भएन।
त्यहाँ रक्तदाताका लागि खानेकुराको व्यवस्था गरिएको रहेछ। दूध, केरा, चना, अण्डा र जुस।
छेउमा रहेका ती भाइ पनि उठेर बसेका रहेछन्। मैले उनलाई पनि सँगै जाऊँ भनेँ।
हामी दुवै त्यहाँ पुग्यौँ।
मैले दुईवटा केरा, एक प्लेट चना, एउटा अण्डा, जुस र पानी लिएँ। अनि सबै खान थालेँ।
त्यहाँ बसेको टेबल–कुर्सी विद्यार्थीहरूले पढ्ने खालको थियो। कोही बस्दा उठ्दा हल्लिन्थ्यो। मेरो टाउको पनि त्यतिबेला अलि भारी थियो। तर पनि दिएर पठाएको सबै खानेकुरा खाएँ।
फोहोर पनि त्यत्तिकै फालिनँ। बोरा राखिएको ठाउँमा लगेर राखेँ।
फेरि कार्यक्रमस्थलमा फर्किएँ।
अरूले रक्तदान गरिरहेको हेरेँ।
अब भने मलाई अघिजस्तो डर लागेन।
मनले भन्यो—
“हेर्नुस् त, केही भएन। तिमीले पनि सक्छौ।”
अन्ततः बाइक लिएर घर फर्किएँ।
घरमा कसैलाई मैले रक्तदान गरेँ कि गरिनँ भन्ने थाहा थिएन।
खाना खाने बेला भइसकेको थियो। खाना खाएँ र कोठामा गएर मोबाइल चलाउँदै पल्टिएँ।
त्यत्तिकैमा कान्छो छोराले मेरो हातको टेप टाँसिएको ठाउँमा थिच्दै सोध्यो—
“बाबा, यो के हो?”
मैले सहजै भनेँ—
“आज बाबाले पहिलोपटक रक्तदान गरेको।”
उसको अनुहारमा के भाव आयो, मैले ध्यान दिएनँ। तर मेरो मनमा भने त्यस क्षण केही छुट्टै महसुस भयो।
त्यो दिन अर्को एउटा काम पनि थियो। अघिल्लो दिनदेखि नै एउटा संस्थासँग सम्बन्धित व्यक्तिलाई केही प्रश्न सोध्नुपर्ने थियो। तर शरीर अलि कमजोरजस्तो भएकाले त्यो काम गर्न सकिनँ।
त्यसपछि मेरी श्रीमतीले खाना खाएर मलाई हेर्दै भनिन्—
“तपाईंलाई के बिरामी भएजस्तो न्याउरो लाग्नुभएको छ नि!”
उनको त्यो सामान्यजस्तो लाग्ने वाक्यले मेरो मन छोयो।
“कति माया गर्छिन् मलाई!”
मेरो शरीरमा आएको सानो परिवर्तनसमेत उनले थाहा पाइन्।
सायद प्रेम भनेकै यही रहेछ—ठूला–ठूला कुरा होइन, आफूले नबताएका साना–साना कुरासमेत बुझिदिनु।
त्यो दिन यसरी नै बित्दै गयो।
तर एउटा कुरा भने बेलुकीसम्म मेरो मनबाट हटेन—
“अब मलाई केही हुन्छ कि?”
बेलुकी ९ बजेर ४५ मिनेटसम्म पनि त्यो प्रश्न कताकता मनमा खेलिरह्यो।
अन्ततः निदाउनुअघि मैले आफैंलाई सोधेँ—
“आज तिमीले के गुमायौ?”
मनले भन्यो—
“केही थोपा रगत।”
फेरि मनले नै अर्को प्रश्न गर्यो—
“अनि के पायौ?”
यसपटक उत्तर अलि गहिरो थियो—
“आफ्नो डरमाथि विजय।”
सायद मैले आज कसैको जीवन बचाएँ कि बचाइनँ, मलाई थाहा छैन। मेरो रगत कसको शरीरमा पुग्ला, त्यो पनि थाहा छैन। तर यति चाहिँ थाहा भयो—मान्छेले आफूभित्र बोकेर राखेको डरभन्दा ठूलो हुँदो रहेछ उसको सानो सहयोग।
रक्तदान गर्दा मैले आफ्नो शरीरबाट केही रगत मात्र दिएको थिइनँ।
मैले मेरो डर दिएँ, द्विविधा दिएँ, हिचकिचाहट दिएँ—र बदलामा पाएँ आत्मसन्तुष्टि।
त्यस दिन पहिलोपटक मलाई लाग्यो—
रगतको रङ एउटै हुन्छ, तर त्यसले बचाउने जीवनको कथा फरक–फरक हुन्छ।
सायद मेरो पहिलो रक्तदानको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि यही हो—
मैले कसैलाई रगत दिएको मात्र होइन, आफ्नै मनलाई पनि एउटा पाठ पढाएँ—
“डर लाग्नु कमजोरी होइन, डरका बाबजुद अघि बढ्नु नै साहस हो।”
त्यस रात म निदाएँ।
तर मनमा एउटा सानो संकल्प लिएर—
अब रक्तदानदेखि डराउने छैन।
किनकि मेरो शरीरले फेरि रगत बनाउन सक्छ,
तर कसैको जीवनमा आएको त्यो एक क्षण फेरि फर्केर आउँदैन।
