22/08/2026
हालैका वर्षहरूमा नेपाली राजनीतिमा सिद्धान्त र विचारधारा भन्दा पनि शक्ति र सत्ता अनुकूल हावाको दिशा (अन्तर्राष्ट्रिय र आन्तरिक शक्ति सन्तुलन) हेरेर निर्णय लिने 'अवसरवादी' प्रवृत्तिका नेताहरू निकै हाबी भएका छन्। यस प्रकारको राजनीतिक प्रवृत्तिलाई बुझ्न मुख्य कारणहरू, यसका स्वरूपहरू र यसले समाजमा पारेको प्रभावलाई यसरी विश्लेषण गर्न सकिन्छ :
१. अवसरवादी राजनीतिको मुख्य स्वरूपहरू
•बारम्बार गठबन्धन र समीकरण परिवर्तन : कुनै निश्चित दलीय दर्शन वा एजेन्डा नमिल्ने दलहरूबीच पनि केवल सत्ता प्राप्तिका लागि रातारात गठबन्धन परिवर्तन गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। हिजोसम्म एकअर्कालाई कट्टर शत्रु ठान्ने नेताहरू आज सत्ताका लागि एकै ठाउँमा उभिने गरेका छन्।
•पार्टी परिवर्तन (दल-बदल) : निर्वाचनको मुखमा वा सरकार गठनको समयमा कुन पार्टीले बढी फाइदा वा टिकट दिन्छ, त्यतैतिर लाग्ने र सजिलै पार्टी परिवर्तन गर्ने नेताहरूको संख्या बढेको छ।
•पपुलिजम (लोकप्रियतावाद) : को पछि लाग्नु: जनताको तत्कालीन सेन्टिमेन्ट (भावना) जे छ, त्यसैलाई समातेर सस्तो लोकप्रियता कमाउन खोज्ने तर दीर्घकालीन नीति वा योजना नबनाउने प्रवृत्ति यसमा देखिन्छ।
२. यो प्रवृत्ति बढ्नुका प्रमुख कारणहरू :
•विचारधाराको अन्त्य (Ideological Erosion) : नेपाली राजनीतिमा कम्युनिस्ट, प्रजातान्त्रिक वा अन्य धारबीचको वैचारिक भिन्नता एकदमै धुमिल भएको छ। राजनीति सेवा नभएर 'व्यवसाय' जस्तो बन्न पुगेको छ।
•सत्ता र शक्तिको केन्द्रिकरण : राज्यका हरेक निकाय (नियुक्ति, ठेक्कापट्टा, सरुवा-बढुवा) मा राजनीतिक भागबन्डा हुने भएकाले सत्ता बाहिर बस्दा व्यक्तिगत र गुटगत आर्थिक स्वार्थ पूर्ति हुँदैन। त्यसैले नेताहरू सधैं हावाको दिशातिर मोडिएर सत्ताको नजिक हुन चाहन्छन्।
•महँगो निर्वाचन प्रणाली : चुनाव जित्न अत्यधिक पैसा खर्च गर्नुपर्ने बाध्यताका कारण नेताहरू जसरी पनि सत्तामा पुगेर लगानी उठाउने वा शक्ति आर्जन गर्ने ध्याउन्नमा हुन्छन्।
•अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव र भू-राजनीति : नेपालको भू-राजनीतिक संवेदनशीलताका कारण वैदेशिक शक्तिहरूको चलखेल जुन दिशामा बढी देखिन्छ, आफ्नो राजनीतिक भविष्य सुरक्षित गर्न केही नेताहरू त्यतैतिर ढल्कने गर्छन्।
३. समाज र राजनीतिमा यसको नकारात्मक प्रभाव :
•जनतामा वितृष्णा र अविश्वास : पटक-पटकको राजनीतिक अस्थिरता र नेताहरूको अविश्वसनीय चरित्रका कारण आम नागरिकमा राजनीतिक प्रणालीप्रति नै चरम निराशा पैदा भएको छ।
•नीतिगत अस्थिरता : सरकारहरू छिटो-छिटो परिवर्तन हुँदा देशको आर्थिक, सामाजिक र विकासका दीर्घकालीन योजनाहरू ठप्प बन्छन्।
•सुशासनको अभाव : अवसरवादी नेताहरूको ध्यान केवल सत्ता जोगाउने र भागबन्डा मिलाउने खेलमा मात्र केन्द्रित हुने भएकाले भ्रष्टाचार बढ्छ र डेलिभरी (जनताको काम) कमजोर हुन्छ।
निष्कर्षमा, नेपाली राजनीतिमा हावाको दिशा हेरेर चल्ने अवसरवाद राजनीतिक स्थिरता र विकासको सबैभन्दा ठूलो बाधक बनेको छ। यसलाई रोक्न मतदाताहरू सचेत भई निर्वाचनमा सही र निष्ठावान् उम्मेदवार छनोट गर्न जरुरी देखिन्छ।
