26/03/2026
Verzamelaars in oorlogstijd, zomaar een Roemeense briefkaart
Olav Petri
Een toevallige briefkaart brengt ons terug naar andere tijden. Hij is op 15 juni 1942 verzonden uit Lugoj, Roemenië naar Binche in België. Lugoj ligt niet ver van Timisoara in west Roemenië en heeft al eeuwen geleden een Roemeens en een meer Duits/Hongaars stadsdeel gehad. De stad was Hongaars tot einde WO1. Binche ligt in Hainaut, dat is in het Nederlands Henegouwen, en ligt in het Franssprekende deel van België.
De kaart kwam aan, want er staat een bestellersstempeltje op de adreszijde. België was al twee jaar bezet door n**i Duitsland, Roemenië had een fascistische dictator, Antonescu, die de kant van Hi**er en Mussolini koos. Koning Carol II had het land in 1940 als vluchteling per trein verlaten en zwierf over de wereld. Koning Michael was nog jong en hij staat afgebeeld op de “postzegel” van de briefkaart. Hij zou in 1944 dapper ingrijpen tegen dictator Antonescu.
De briefkaart is van het type dat in de jaren ’30 populair was en aantrekkelijke plaatjes bood om het toerisme te bevorderen. Hier zien we het fraai gelegen casino van Constanţa aan de Zwarte zee. Het staat er nog steeds en heeft de uitstraling van Monte Carlo. Op internet zijn foto’s te zien.
De kaart zal een tijdje onderweg geweest zijn, want iedereen bemoeide zich ermee. Er staat een zwaar Roemeens machinestempel op met de woorden “censure” en “ext” wat mogelijk “buitenland” betekent. Ook de Duitsers wilden graag weten wat er geschreven werd en plaatsten een rood machinestempel “geprüft” van het Oberkommando der Wehrmacht. Er is méér te zien, namelijk een stempeltje 981, ook Duitse censuur, en potloodaantekeningen. Er is ook vaag een cijfer 1132 te zien, meestal staan er twee van dergelijke kleine cijferstempeltjes van de censuur. Persoonlijk denk ik dat ze te maken hebben met controle van het adres afzender en geadresseerde, maar het kan ook een andere administratieve functie gehad hebben. In potlood geeft de censor mogelijk het type post, inhoud en eventueel aantal blaadjes in een enveloppe aan. Groen is de inkt die de censuur gebruikte in Wenen, het lange cijfer zal daar geplaatst zijn. Een bewaarnummer? De kaart is niet aangetekend verzonden.
De afzender heeft een Duitse achternaam, iets dat aansluit bij de beschrijving van het gebied. Hi**er had “Heim ins Reich” verordonneerd, net als voor “volksduitsers” in Estland en Letland. Die vertrokken inderdaad, ze voelden de adem van Stalin en ook werden ze door Hi**er bedreigd: als je nu niet weggaat, dan deugen jullie niet! Uiterst traag zijn kolonnes Duitsers uit Roemenië vertrokken, ze wilden namelijk liever blijven en van Stalin dachten ze geen last te hebben.
En dan de verzamelaars. Klein leed, maar wel leed. In oorlogstijd is verzenden van postzegels en andere zaken van enige waarde doorgaans verboden en dus staat de hobby stil. Niks ruilen, kopen, verkopen, collecties krijgen hiaten en die worden elk jaar groter, tot groot verdriet. Na de Eerste Wereldoorlog hebben vervalsers in Europa op grote schaal voor de verzamelaars ook gewone, goedkope postzegels laten drukken die helaas vals zijn. Verzamelaars dachten mooi “bij” te blijven door deze aankopen. Ik kwam er veel tegen in partijtjes uit de Verenigde Staten.
In prachtig Frans schrijft onze Roemeen hoe blij hij is een ansicht te hebben gekregen van zijn Belgische verzamelaar. Met de families over en weer gaat het goed. Er liggen veel postzegels klaar voor na de oorlog en onze Roemeen hoopt dat spoedig de mooie hobby weer voortgezet kan worden. De geadresseerde kon ik vinden, hij was 55 jaar in 1942, een gezellige man, pijproker, echt een ouderwetse verzamelaar. De Roemeense afzender heeft een naam die ik veel tegenkwam bij Joodse families. Dat deed het ergste vrezen want de Roemeense fascisten deden graag mee met het uitroeien van de joodse mensen. Wie schetst mijn vreugde toen een deskundige op Roemenië gebied mij kon vertellen dat de verzamelaar in 1951 voorkomt in een tijdschrift dat met onze hobby te maken heeft. Hij woont in Boekarest en de stad Timisoara wordt ook in het tekstje genoemd.