03/11/2026
Tja wel triest eigenlijk!
Vervolgverhaal Schèèle Griet, geschreven door DvM
De verhoren en haar criminele leven
Wanneer en waar Maria is opgepakt is niet in de gerechtelijke stukken vermeld. In ieder
werd zij in de gevangentoren te Breda in mei 1725 opgesloten. Tijdens het eerste verhoor na
haar aanhouding was zij niet erg medewerkend. De drossaard van Breda merkte op dat zij
zich kwaadwillig en negatief opstelde en dat zij verklaarde helemaal niets van enige bende te
weten.
Pas op 28 september 1725 werd zij voor de tweede keer verhoord. Dan legt zij een verklaring
af over haar relaties en wat er van hen geworden was. Zoals we al zagen waren dat ook
allemaal bendeleden waar het niet goed mee afliep. In de tussentijd had de drossaard niet
stilgezeten. Omdat in eerste instantie niet vast gesteld kon worden wie Maria nu eigenlijk
was werd er informatie ingewonnen. Van de stad Amsterdam werd het bewijs verkregen dat
de gevangene, Maria, waarlijk dezelfde persoon was die onder de heidenen met de naam
van Schele Griet bekend stond.
Hierna was het een tijd stil totdat Maria bevallen was. Op de 25e mei 1726 heeft de
stadsdokter van Breda, P. G. Croijze, haar gevisiteerd. In zijn verklaring noemt hij haar Maria Hille Stoops, gedetineerde op de gevangentoren. Hij had bevonden dat zij in staat van
volkomen gezondheid verkeerde.
Niet lang daarna verzocht de drossaard aan de president en schepenen van Breda een
besluit om toestemming om de gevangene te mogen brengen ‘ter torture of pijnbank ten
einde dat alzo van haar mag bekomen worden deszelfs ronde confessie.’
Afbeelding: Pijnbank die in Den Bosch in gebruik is geweest.
(Prentmaker anoniem. Collectie Rijksmuseum Amsterdam)
Het antwoord op het verzoek liet niet lang op zich wachten. Het werd toegestaan dat Maria Hille onder tortuur mocht worden verhoord zoals het werd omschreven:
3
‘President en schepenen gezien en geëxamineerd hebbende het nevenstaande rekest (toestemming verhoor onder tortuur) met de annexe stukken en daarover wezende
gedelibereerd, zo wordt van de Wel Ed. Heer vertoonder in het einde van dit rekest gedaan,
geaccordeerd. Actum de 29e mei 1726.’
Hierna konden de verhoren beginnen. Op 20 juni 1726 werd Maria Hille in de pijnkelder van
de gevangentoren gebracht waar zij meteen begon te verklaren zonder dat er tortuur werd
toegepast. De eerste vraag die haar gesteld werd ging over de overval en moord in februari
1725 op de molenaar van de molen te Calslagen en zijn zuster. De vrouw van de molenaar
werd zwaar mishandeld. Daarna werden er vragen gesteld over inbraken en diefstallen waar
zij bij was geweest of waar zij wat van wist zonder dat ze er zelf bij geweest was.
Zo verklaarde zij dat er in Zoetermeer, omstreeks 1721, door Swarte Johannes, Hondje,
Geggele, Abener en Aelbrecht in het huis van de pastoor was ingebroken en dat daaruit
gestolen werd 700 gulden, 9 pond zilver en 4 stukken goud. Maria verklaarde verder dat zij
toen op het uiterste zwanger was en niet op de plaats delict was geweest, maar dat zij wel in
de buurt was gebleven totdat de diefstal voltooid was. Ze kon niet precies zeggen hoeveel
goederen er gestolen waren, maar van de diefstal had ze 10 gulden als haar deel gekregen.
Van de diefstaf gepleegd te Velserduin, omstreeks 1724, bij de buitenplaats van
burgemeester De Raad vertelde Maria dat zij daar ook niet bij geweest was, maar dat zij wel
een deken van de buit had gehad. Swarte Johannes en zijn broer Geggele waren bij de
inbraak geweest en werden daarna door een boer genaamd Kees van Dam onder een
kafberg verborgen.
Verder werden er nog vragen gesteld over andere inbraken waarvan zij zei niets te weten.
Kennelijk verliep het verhoor niet zoals de drossaard het graag gezien zou hebben, want
vervolgens werd zij onder tortuur verhoord. Haar werd gevraagd of zij al meer gestolen had
en of zij niet bij meer moorden betrokken was geweest en waar of wie haar mede
bendeleden waren. Maria verklaarde hierop uitgebreider dan dat zij eerst gedaan had.
Stichting Bende van de Witte Veer is de organisatie achter deze info-verzameling. Wil je meer info? Stuur ons een pb.