01/08/2025
WIE NIETS ZOEKT VINDT WAT (DEEL 5) AMBTELIJKE EIGENAARDIGHEDEN
De hele week schrijf ik hier op FB al over het boek 'Inleiding tot de kennis van de ambtenaar'. van A. Alberts uit 1986. Een toevallig aangetroffen boek op de Pasar van Lieflijk Indië in Haarlem. De interesse van mij voor het boek is zoals bekend verklaarbaar door mijn ambtelijk verleden.
Hoofstuk 4 heeft als titel âambtelijke eigenaardighedenâ maar begint met een beschrijving van vooroordelen over ambtenaren. En inderdaad heel treffend vanuit deze invalshoek dit onderwerp te beginnen, omdat ambtenaren het heel normaal vinden, dat er raar over hen wordt gedacht.
Verschillende van mijn collegaâs van vroeger zwegen op feestjes in hun vriendenkring over het feit dat ze bij de Belastingdienst werkten. In eerste instantie leek dit heel slim, omdat ze dan ook nooit mensen hoefden te helpen bij het invullen van de aangifte. Later kwam ik ook mensen tegen die zich schaamden voor hun beroep.
Jaloezie tegen ambtenaren was natuurlijk ook aanwezig. Er werd gedacht dat je niet of nauwelijks hoefde te presteren, gewoon salaris kreeg en zomaar promotie kreeg. Maar ja, ik sluit niet uit dat dat waarschijnlijk ook wel in de periode is geweest, dat dit zo werkte.
Ik kende inderdaad ook veel collegaâs die niet of nauwelijks functioneerden, maar toch aan het eind van de dag moe maar tevreden naar huis gingen, ondanks dat ze niets hadden gedaan. Maar iedereen â daar hoef je geen ambtenaar voor zijn geweest, weet dat niets doen heel vermoeiend is. Als negen van de tien collegaâs niets doet op het werk, doet die ene van de tien het werk van die andere negen. En iedereen is daar tevreden mee. Dit wordt ambtelijke solidariteit genoemd, waar Alberts hoog van opgeeft. Ook dit heb ik in mijn carriĂšre meegemaakt. Van oud-collegaâs hoor ik dat het nog steeds zo in de praktijk zo werkt. Helaas is dit geen grap. Maar ik doe aan bronbescherming, dus geen verdere details.
Als ambtenaar ben ik overigens beroepshalve ook bij vele particuliere bedrijven binnen geweest, en ik kan jullie verzekeren dat het met de arbeidsinzet in het bedrijfsleven ook niet altijd pluis is. Helaas kan valt deze kennis van mij onder de geheimhouding, die een ambtenaar in acht moet nemen.
Het is belangrijk om te begrijpen dat degene die te hard werkt met argusogen wordt bekeken, want dat maakt juist zichtbaar dat de ander niets uitvoert. In de ambtenarij was het volgende gezegde in zwang over als je een collega te lui vond: "Too much noise, no movement" oftewel âveel geluid weinig beweging ", om aan te duiden dat iemand wel veel praatte, maar niets presteerde.
Het misverstand over de ambtelijke taal weet Alberts als â eigenaardigâ ook goed uit te leggen. Ambtelijke taal is juist bedoeld om het beleid duidelijk te maken voor de burger. En als het voor de burger niet duidelijk is, wordt de taal steeds gewijzigd totdat de meeste burgers het wel begrijpen of in ieder geval het resultaat heeft dat het gros van de burgers de regels volgt.
Inmiddels hebben jullie wel door dat âeigenaardigâ in de trant van de schrijver Alberts meer betekent âde eigen aardâ. En ja ik was ook eerst ook op verkeerde been gezet. Maar het boek bevat alleraardigst proza en is dus heel onderhoudend.
Uiteindelijk werd het voor mij steeds interessanter dat Alberts steeds meer met voorbeelden kwam uit ons Nederlands-Indië waar hij ook als ambtenaar heeft gewerkt. Een gepensioneerde ambtenaar maakte bijvoorbeeld een bordje in zijn tuin waarop hij trots aangaf dat hij vroeger ambtenaar was geweest: "Bekas Mandoer Hortos, hetgeen betekent: ex-mandoer (een functie in oude tijden) in Hortos (het kantoor van de betreffende ambtenaar ergens in die plaats"
Als je praat over âambtelijke eigenaardighedenâ of âeigen aan de aard van â, mis ik toch in het boek iets over de ambtelijke integriteit. Misschien beschouwt Alberts dat niet tot de aard van de ambtenaar. Maar het zou toch wel een ambtenaar sieren als hij daar in zijn carriĂšre naar zou streven. Of is âde onkreukbare ambtenaarâ een contradictio in terminus?â
Het volgende en laatste hoofdstuk gaat over âontmoetingen met ambtenarenâ. Ik hoop op anekdotes uit het oude Nederlands-IndiĂ«.
Wordt vervolgd.
Meer van mij lezen. Zie www.joostalleinrichir.nl
