Stichting Santpoort

Startpagina
Nederland
Santpoort-Noord
Stichting Santpoort

De waardevolle cultuurhistorische elementen in de bebouwing en het landschap in en rond Santpoort beschermen, en waar mogelijk herstellen.

De stichting wil bestuurders, bevolking en andere betrokkenen bewust maken van de kwaliteiten van Santpoort en haar landelijke omgeving. Daarnaast streeft de Stichting ernaar om vooraf gesprekspartner zijn bij de planontwikkeling (w.o. bouw-, bestemmings- en beheerplannen). Tenslotte zal de Stichting nieuwe plannen achteraf kritisch beoordelen en zonodig actie te ondernemen wanneer het landschap of een cultuurhistorisch element bedreigd wordt.

29/05/2026

Mis je de maandelijkse stukjes van Stichting Santpoort? Na de eerste bundel ’Thuis in Santpoort’ ligt er een tweede boekje over al deze interessante gebouwen, objecten en landschappelijke elementen in de boekwinkel: 'Meer Thuis in Santpoort'.

Net als deel 1, nu te koop bij Bredero Boeken in Santpoort-Noord. Tot 1 september kost de nieuwe bundel vijf euro ter introductie! daarna wordt het verkocht voor de reguliere prijs van €11.95

22/04/2026

Meer Thuis in Santpoort
Het nieuwe boekje van Thuis in Santpoort is vanaf heden te koop! Het is verkrijgbaar bij Bredero Boeken in Santpoort-Noord. Ter introductie kost het nu slechts €5.
Er staan 54 karakteristieke gebouwen, objecten en landschappelijke hoogtepunten van Santpoort in. Samen met het eerder verschenen deel, geeft dit een goed beeld van al het moois dat Santpoort te bieden heeft.

14/12/2025

THUIS IN SANTPOORT- laatste artikel!

Geachte lezers,
Zeven jaren heeft u in de rubriek ‘Thuis in Santpoort’ van de Stichting Santpoort kunnen lezen over mooie historische panden en objecten. Het zijn er uiteindelijk een kleine honderd geworden. Dat zegt wel iets over de schoonheid van het dorp Santpoort.
De bron van waardevolle karakteristieke objecten in dit dorp is echter niet onuitputtelijk.
De laatste maand van dit jaar sluiten wij deze rubriek daarom definitief af met wellicht het meest bekende en oudste monument in Santpoort: de Ruïne van Brederode.

Namens de Stichting,

Schrijvers: Annette Koster, Jos Diekstra, René Stommel
Fotografen: Tialda Willems, Florian van der Horst

Ruïne van Brederode, een rots in het landschap
Daar staat hij al eeuwenlang, imposant en trots in het landschap: onze vertrouwde Ruïne van Brederode, een markant overblijfsel met een roerig verleden.

Kasteel Brederode behoort tot de bekendste en fraaiste kasteelruïnes van Nederland. In de negentiende eeuw is het gedeeltelijk hersteld, waardoor het nog altijd iets van zijn vroegere kracht en uitstraling heeft behouden. In totaal hebben achttien Heren van Brederode het leengoed in bezit gehad, tot er geen mannelijke opvolging meer was. De laatste mannelijke telg van de adellijke familie was Wolfert van Brederode (1649–1679). Hij stierf op 15 juni 1679 in Vianen.

Naar het ontstaan en de stichtingsdatum van het eerste kasteel is veel onderzoek gedaan, maar tot nu toe is niet met zekerheid te zeggen wanneer het precies is gebouwd.
Het is aannemelijk, dat de hoofdburcht van Brederode aanvankelijk een ronde vorm had, net als de burcht van Teylingen bij Voorhout. Beiden hebben een voorburcht met een knik er in. Globaal kan men als bouwperiode begin dertiende eeuw aanhouden.

De naam Brederode is afgeleid van het woord ‘rode’ of ‘roede’: een ontgonnen gebied, dat bebost is geweest. Uit de toevoeging ‘brede’ valt af te leiden dat het ontgonnen gebied, naar de maatstaven van die tijd, breed is geweest.

Het huidige vierkante kasteel stamt waarschijnlijk uit eind dertiende eeuw. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten (rond 1350) raakte het kasteel zwaar beschadigd en werd op de voorburcht na gesloopt, waarna in de periode 1360-1426 herbouw plaatsvond.
Opvallend is, dat het kasteel 3 vierkante en 1 ronde toren heeft. Zo’n combinatie van vierkante en ronde torens komt bij meer kastelen voor.

Helaas kreeg het kasteel in de navolgende eeuwen nog het nodige te verduren, o.a. door de Spaanse troepen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, die het in de burcht opgeslagen kruit lieten ontploffen, omdat zij geen verdedigbare bolwerken wilden achterlaten voor de tegenpartij.

De ruïne werd in de tweede helft van de negentiende eeuw ‘hersteld’ en kreeg zijn huidige aanzicht.
Zo is dit waardevolle historische monument een stukje tastbare geschiedenis, dat voor het nageslacht bewaard blijft.

Stichting Santpoort
Tekst: Jos Diekstra
Foto: Tialda Willems

07/12/2025

Thuis in Santpoort- De eerste Wildeman

Bij ‘De Wildeman’ denken de meeste Santpoorters aan de Café-Brasserie met die naam aan de Hoofdstraat 142. Dit bedrijf draagt deze naam echter pas sinds 2014, daarvoor heette het etablissement ‘Zomerlust’.

In de negentiende en begin twintigste eeuw was er ook een café met de naam Wildeman en wel op de Hoofdstraat nr. 40. Maar ook dat was niet de ‘eerste’ Wildeman.

De panden op de afbeelding, nr. 196-200 behoren tot de oudste bebouwing van de Hoofdstraat en hier was de ‘eerste’ Wildeman gevestigd. Het was de naam van een zeer oude herberg, die al in de zeventiende en achttiende eeuw aan de Hoofdstraat - destijds Heerenwech - gelegen was. We weten niet precies wanneer de herberg op deze plek gevestigd is, maar waarschijnlijk was dat rond 1635. In 1676 wordt de herberg in een koopakte omschreven als een ‘herberg, waar de Wildeman uithangt’, een herberg met een uithangbord dus met daarop misschien een wildeman met een knots. Die herberg was lang ‘neeringrijk’, draaide goed zouden we nu zeggen. Maar in 1749 viel het doek en werd er een timmermanswinkel in gevestigd.

Het pand is in de loop der jaren gesplitst en ingrijpend verbouwd. Aan de achterzijde van nr. 196 en 198 is, waarschijnlijk in de achttiende eeuw, een achterhuis gebouwd. In het voorhuis zijn twee naast elkaar gelegen, deels verzonken, kelders, een met een tongewelf, de ander met een houten plafond. Het verhaal dat er vanuit deze kelder een geheime gang heeft gelopen naar kasteel Brederode behoort – helaas- tot het rijk der fabelen.

Stichting Santpoort
Tekst: Annette Koster
Foto: Tialda Willems.

06/10/2025

Thuis in Santpoort- Overzee

Overzee is de vertaling van het Latijnse transmare en ‘Transmare’ is de naam van de villa aan Vinkenbaan 50 in Santpoort-Zuid. Het is een bijwoord dat je gebruikt in constructies als ‘Zij komt van overzee’. Daarmee wordt dan bedoeld dat zij uit Nederlands-Indië komt. En precies dat was het geval met een voormalige bewoonster van de villa. Oók aan de zee refereert dat je lang geleden vanuit de villa vanwege haar hoge plaatsing op een duintopje nog nét een klein stukje zee kon zien. Er stond toen nog niet zoveel bebouwing en de bomen waren nog niet zo groot als nu.
De villa heeft monumentenstatus gekregen vanwege haar evenwichtige en gave (en sinds de oplevering in 1910 gaaf gebleven: hulde aan de bewoners) hoofdvorm, die gebouwd is in de typisch Hollandse sobere baksteenstijl. Daarmee is het één van de architectonisch waardevolle gebouwen in de sociale woongeschiedenis van Velsen. Daar komt bij dat de betrekkelijk intieme villa het woonhuis is geweest van een belangrijk man, de heer A. Bertling. Hij bezat ook een aanzienlijke woning in Haarlem, dus misschien was de villa zijn ‘zomerhuis’, bronnen geven daarover geen uitsluitsel. Hij was begin twintigste eeuw secretaris-penningmeester van de Bloemendaalse N.V. Binnenlandse Exploitatie Maatschappij, die toentertijd veel woningbouwprojecten in Velsen en Bloemendaal faciliteerde.
Het is een aardig klimmetje over de trap naar het hooggelegen huis en dan moet je vervolgens-net als bij verscheidene andere huizen aan de Vinkenbaan- om bij de voordeur te komen aan de achterkant zijn. In 1910 was de Vinkenbaan dan ook nog maar een zandpad.

Tekst: René Stommel
Foto: Florian van der Horst
Stichting Santpoort

06/09/2025

Een eenzame pilaar in het landschap

Aan de Wüstelaan, bij huis nr. 70A , op de grens met voormalig landgoed Spaarnberg, voert een smal weggetje ons naar beneden, naar het vroegere toegangshek van voormalige hofstede Bleek en Hoven, eerder linnenblekerij Leck in de Bergen.
Dit gebied was uitstekend geschikt om een blekerij te vestigen: schone zandgrond, helder water uit de duinen, een uitgestrekte vlakte om bleekvelden aan te leggen en de aangrenzende binnenduinrand, waarvan de hellingen als droogbergen konden fungeren.
En dan hebben we nog de nabijgelegen Jan Gijzenzandvaart, die benut kon worden als route voor de toevoer van grondstoffen en de afvoer van water.

Terug naar de pilaar. Ach, zo eenzaam kan deze toch niet zijn: hij heeft toch altijd nog het gezelschap van zijn evenbeeld aan de andere zijde van de oprijlaan? Helaas, zijn evenknie is niet meer. Deze is na een aanrijding gesneuveld en nooit meer hersteld.

De pilaar is een door een natuurstenen dekplaat afgedekte bakstenen hekpijler met een smeedijzeren hek, het enige restant dat nog rest van de eerdergenoemde hofstede, die in de loop van de negentiende eeuw werd gesloopt.
De pilaar is een door het rijk beschermd monument. De officiële omschrijving daarvan luidt: ‘Hekpijler gemetseld naast Spaarnberg in bollenland’.

Tekst: Jos Diekstra
Foto: Florian van der Horst
Stichting Santpoort

09/08/2025

Thuis in Santpoort- De ene schuur is de andere niet

Naast -en op hetzelfde terrein als- korenmolen ‘De Zandhaas’ staat een schuur. Je zou denken dat deze schuur in dezelfde periode gebouwd zou zijn als de molen, die een kleine tweehonderdvijftig jaar geleden (in 1779) in gebruik genomen werd. Al was het maar vanwege de overeenkomst van de gepotdekselde en geteerde planken van een groot gedeelte van zowel de schuur als de onderkant van de molen. Maar schijn bedriegt, de schuur is van ruim een eeuw later. Eerst stond ter plekke een woonhuis, toentertijd de woning van de molenaar, dat pas in 1891 tot schuur werd herbouwd.
De schuur is een rechthoekig bouwwerk dat gebouwd is over de glooiing heen waar de molen op staat. Vanaf de Velserhooftlaan zie je als eerste het woongedeelte, waarvan de begane grond gevormd wordt door opgemetselde muren van rode handgevormde bakstenen in halfsteensverband. Als je goed kijkt zie je de koppen van de balken van de verdiepingsvloer in deze muur. Daarboven de al genoemde geteerde planken, die van boven tot onder ook het meer naar achteren gelegen deel van het bouwwerk bekleden. In dat deel is hedentendage een ambachtelijke bakkerswinkel te vinden. Er zijn halfronde ijzeren klapramen in meerdere gevelvlakken, en in de gevel die uitziet op de molen zijn een paar deuren. Het dak is een zogeheten schilddak, belegd met rode Hollandse pannen. Goten zijn er niet, hetgeen onderstreept dat het een karakteristieke rechttoe rechtaan negentiende-eeuwse schuur is. Het is precies om deze reden dat de schuur monumentenstatus heeft gekregen.

Tekst: René Stommel
Foto: Tialda Willems
Stichting Santpoort

Adres

Santpoort-Noord

Website

http://stichtingsantpoort.nl/

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Stichting Santpoort nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.