Natuurhistorisch Genootschap in Limburg

Startpagina
Nederland
Roermond
Natuurhistorisch Genootschap in Limburg

Het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg is een vereniging van professionele- en amateur veldbiologen die onderzoek uitvoeren in Nederlands Limburg.

Het Heuvelland, het Maasdal en de Peel zijn Limburgse gebieden die voor Nederlandse begrippen een grote verscheidenheid aan planten en dieren herbergen. Al vroeg trok het bijzondere karakter van deze landschappen de belangstelling van mensen die de natuur in het veld bestudeerden. Reeds in 1910 organiseerden zij zich in het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg. Vandaag de dag zijn vele veldwaar

nemers en natuurliefhebbers lid van deze provinciale vereniging. Het doel, "het bevorderen van de biologische en geologische studie in Limburg en het beschermen van natuurwetenschappelijke en cultuurhistorische waarden", is in al die jaren niet veranderd. Nog altijd is het Genootschap in zijn opzet uniek voor Nederland. Het Natuurhistorisch Genootschap is een provinciale vrijwilligersvereniging met als kerntaak natuuronderzoek in de provincie Limburg. De activiteiten van het Genootschap zijn opgesplitst in een aantal gespecialiseerde studiegroepen en regionaal verdeeld over een vijftal kringen.

14/07/2026

E U R E G I O N A L E B O T A N I S C H E B I J E E N K O M S T

Op zaterdag 5 september 2026 organiseert de Plantenstudiegroep van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg, samen met de Plantenwerkgroepen van Likona de 14e Euregionale Botanische Bijeenkomst (EBB).
Dit jaar hebben we ervoor gekozen om aandacht te schenken aan de natte bossen in beekdalen. Broekbossen zijn door het droogleggen en ontginnen van beekdalen behoorlijk achteruit gegaan. In het dal van de Swalm, zowel aan Nederlandse als aan Duitse zijde, zijn ze nog grootschalig aanwezig. Ook in het Roerdal nabij Sint-Odiliënberg ligt bij landgoed Hoosden een prachtig broekbos. In het Grenspark Maas-Swalm-Nette bevinden zich veel broekbossen in de dalen van de Nette en de Niers. In Vlaams Limburg zijn broekbossen aanwezig in de dalen van de Zwarte Beek, de Dommel en de Aabeek en in het Grootbroek.
Omdat broekbossen niet algemeen voorkomen en bovendien lastig toegankelijk
zijn, zijn ze bij veel botanisten minder goed bekend. Daar willen we met deze bijeenkomst verandering in brengen. Sprekers uit Nederland, Vlaanderen en Duitsland zullen ingaan op de broekbossen in deze drie regio’s met hun bijzondere landschap, hun eigen vegetatie en de aldaar groeiende plantensoorten.
Doel van deze bijeenkomst is niet alleen om meer kennis te verkrijgen over de natuur aan weerszijden van de grens, maar ook om de contacten tussen botanisten uit de Euregio te verstevigen. We proberen de lezingen die in een andere taal plaatsvinden te vertalen. Na de gezamenlijke lunch zijn er in de middag excursies naar de broekbossen in het Swalmdal en het Roerdal.
Programma
Dagvoorzitter: Johan den Boer
9.30 uur Inloop met koffie
10.00 uur Opening
10.05 uur Lezingen
- Broekbossen in Limburg – Hans de Mars (Royal Haskoning)
- Broekbossen in het Roerdal – Jan Hermans (Plantenstudiegroep Natuurhistorisch
Genootschap)
11.15 uur Pauze met koffie en vlaai
11.45 uur Vervolg lezingen
- Erlen- und Birkenbruchwälder an Schwalm und Nette – Dipl. Biol. Norbert Neikes (Biologische Station Krickenbecker Seen)
- Herstel van de botanische rijkdom in de broekbossen langs de Dommel en Bolisserbeek – Gunter Eerdekens (Natuurpunt)
12.45-14.00 uur Lunchpauze
14.00 uur Vertrek excursies
Er is keuze uit een floristische, vegetatiekundige en beheerexcursie en een landschappelijke wandeling langs verschillende broekbossen.
17.00 uur Afsluiting
Locatie
Gemeenschapshuis de Robijn, Molenweg 3, 6071 VX Swalmen.
Deelname
Deelname aan deze interessante dag is mogelijk tegen een bijdrage van € 5,00 per persoon, inclusief koffi e en vlaai. Mocht u ook een broodjeslunch willen, dan betaalt u in totaal € 10,00. Graag bij aanmelding aangeven of u hier gebruik van wilt maken en of u gaat voor een vegetarische of normale lunch.
U kunt het gewenste bedrag overmaken op rekeningnummer NL54INGB0001036366 t.n.v. Natuurhistorisch Genootschap in Limburg onder vermelding van uw naam en bijdrage EBB 2026. We verzoeken u zich voor 1 september aan te melden via: https://nhgl.nl/ebb. Voor meer informatie kunt u terecht bij het kantoor van het Natuurhistorisch Genootschap, [email protected].

25/06/2026

GENOOTSCHAPSWEEKEND AFGELAST VANWEGE HITTE

Vanwege de te verwachten hitte van het weekend heeft het bestuur besloten om het Genootschapsweekend (26-28 juni) af te gelasten. Gezien de verwachte temperaturen achten wij het niet verantwoord om onze vrijwilligers te vragen 3 dagen in de natuur onderweg te zijn. Daarmee volgen we de nationale lijn waarbij veel evenementen afgelast worden vanwege de hoge temperaturen.
We hopen op ieders begrip en hopen jullie te zien op een van de andere inventarisatiemomenten in 2026 in het Weerterbos.

03/06/2026

INVENTARISATIEWEEKEND WEERTERBOS JUNI 2026

UPDATE: VANWEGE DE HITTE ZIJN DE EXCURSIE GECANCELLED!!

Op 9 en 10 juni 2001 werd door het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg het eerste inventarisatie weekend in het Weerterbos georganiseerd. In een speciaal themanummer werden de resultaten daarvan vastgelegd.
Het was een moment waarop grootschalig natuurherstel door Het Limburgs Landschap nog in de kinderschoenen stond. Enkel het Koolespeelke en de pingo-vennen waren ‘gerestaureerd’. En de Grashut bestond nog uit een agrarisch gebied mét boerderij.
Sindsdien is er bijzonder veel veranderd.
- Boerderij De Grashut is geamoveerd;
- Het voormalig agrarisch gebied van de Grashut is geheel omgevormd in natte natuur;
- Bij de Daatjeshoeve is een klimaatbuffer aangelegd;
- In het deelgebied In den Vloed zijn vennen aangelegd;
- Het omvormingsbeheer van de (monotone) naaldbossen, dat destijds wel al was ingezet, heeft verder vorm gekregen;
- In het Maarheezerveld is bos omgezet in droge heide;
- In een gebied van 150 ha zijn Edelherten geïntroduceerd;
- Diverse particulieren eigenaren zijn uitgekocht.

Met deze greep van ingrijpende activiteiten wordt duidelijk dat er erg veel veranderd is, hetgeen ongetwijfeld zijn weerslag heeft op flora en fauna. Maar er is meer………………….
In 2024-2025 heeft SLL door Stichting Bargerveen een landschapsecologische systeem analyse (LESA) uitgevoerd. Aanvankelijk was dit bedoeld om invulling te geven aan de door de provincie in het kader van N2000 geformuleerde uitbreidingsdoelstelling van Hoogveenbos. Bij het uitvoeren van deze LESA constateerde Bargerveen dat het Weerterbos gezien en benaderd moet worden als een leembos. Bodemkundige -, geomorfologische -, hydrologische - en vegetatiegegevens wijzen hier op. Hoogveenbos past daar niet in en kan zelfs gezien worden als een gedegenereerd habitattype.
Hét advies is daarom dat in het Weerterbos geen hoogveenbos hersteld moet worden, maar er een systeemherstel moet plaats vinden voor leembos.
Dat dit tot ‘ingrijpende’, met name hydrologische maatregelen zal leiden is geen verrassing. Om de (mogelijke) invloed hiervan op flora en fauna te toetsen, heeft Het Limburgs Landschap aan het Natuurhistorisch Genootschap gevraagd onderzoek te doen naar de aanwezige natuurwaarden. Dit willen we doen middels een jaarrondinventarisatie van zoveel mogelijk organismen.

Diverse studiegroepen zullen het hele jaar onderzoek uitvoeren naar de aanwezige flora en fauna met als kers op de taart het inventarisatieweekend van vrijdag 26 tm zondag 28 juni. Houd de agenda dus in de g*ten en draag door deelname aan deze excursies en het weekend bij aan dit belangrijke onderzoek.

Deelname aan het Genootschapsweekend kost, inclusief 2 overnachtingen en ontbijt, € 45,00. We verzoeken u om zich aan te melden via https://nhgl.nl/inventarisatieweekend

09/03/2026

LAND VAN ONS & KORSTMOSSEN

Op donderdag 12 maart zijn er bij Kring Roermond weer twee lezingen. Aanvang: 19.30 uur in De Groene Transformator, Bredeweg 10z, Roermond

Land van Ons
Land van Ons is een landelijke coöperatie die namens haar deelnemers landbouwgrond koopt in Nederland. Het doel: de biodiversiteit in het boerenland herstellen door natuurinclusieve landbouw. Pachters kunnen hier kleinschalig boeren. Land van Ons heeft inmiddels ruim 400 hectare boerenland in eigendom. In Limburg liggen 2 percelen van Land van Ons, in Swalmen en Castenray. Fred Langelaan (Perceelcoördinator Swalmen) komt vertellen over de aanpak van Land van Ons en gaat dieper in op het perceel in Swalmen: https://landvanons.nl/. Een deel van het Land van Ons in Swalmen wordt gepacht door de coöperatieve boerderij Land van Baexen. Het motto van Land van Baexen is ‘samen duurzaam voedsel verbouwen’. Land van Baexen produceert verse groenten van het seizoen. Lekker en gezond. Een vaste boer verzorgt het werk op het land, maar als lid beslis je mee over wat er verbouwd wordt en mag je (als je dat leuk vindt) meehelpen. Gerlie Bremmers (lid Land van Baexen) vertelt over de dagelijkse praktijk op het Land van Baexen.

Korstmossen langs de Grensmaas
Mossen en korstmossen worden vaak in een adem genoemd, maar zijn geheel verschillende organismen. Mossen zijn kleine planten die zich via sporen voortplanten. Een korstmos is een samenlevingsverband tussen een schimmel en een alg en/of een cyanobacterie, die samen een nieuw organisme vormen. Korstmossen komen voor in een grote variatie aan vormen en kleuren. De bekendste soorten zijn waarschijnlijk de vele soorten bekertjesmossen en de rendiermossen op de droge heiden. In Nederland is het voorkomen van circa 950 soorten bekend. Hiervan zijn inmiddels ook weer zo’n 120 soorten verdwenen als gevolg van (lucht)vervuiling en klimaatverandering. Ongeveer de helft van de soorten gaat sterk achteruit of is zeer zeldzaam. De duinen, hoge zandgronden en het Zuid-Limburgse heuvelland zijn het rijkst aan korstmossoorten. Het rivierengebied wordt minder met korstmossen geassocieerd en hier wordt ook beduidend minder naar deze soortgroep gekeken. Toch zijn hier recent diverse zeldzame soorten gevonden. Ecoloog Rob Geraeds zal een algemene ecologie van korstmossen toelichten en recente vondsten van een aantal karakteristieke en zeldzame soorten langs de Grensmaas bespreken.

05/02/2026

GLADDE SLANG EN GROTE WATERNAVEL

Op donderdag 12 februari zijn er bij Kring Roermond weer twee lezingen.
Voor de pauze gaat Frank Heinen in op de Gladde slang. De Gladde slang is de geheimzinnigste en waarschijnlijk minst bekende van onze drie inheemse slangensoorten. Het is een schuw dier dat zich niet heel makkelijk laat zien. Dankzij langjarig onderzoek in de Meinweg, Peel en Maasduinen weten we echter steeds meer over dit illustere en ongrijpbare reptiel. Frank Heinen neemt u mee in de leefwereld van de Gladde slang en vertelt onder meer hoe het in Limburg gaat met de soort. En u komt ook te weten hoe dit mooie en ongevaarlijke dier nu eigenlijk aan zijn naam komt…
Na de koffie luisteren we naar Wouter Jansen die ingaat op de Grote waternavel. Niet alleen op het land, maar ook in onze watergangen hebben we tegenwoordig te maken met invasieve exoten. Een relatief nieuwe exoot is de grote waternavel, een moerasplant uit de klimopfamilie die van nature voorkomt in Noord-Amerika. Ecoloog Wouter Jansen bespreekt in zijn presentatie de eerste kennismaking met de soort en gaat in op de verspreiding en bestrijding van de grote waternavel.

Tijd: 19.30-21.30
Locatie: De Groene Transformator, Bredeweg 10z, Roermond
Foto: Frank Heinen

03/02/2026

LEZING OVER EUGENE DUBOIS

Aanstaande maandag 9 februari verwelkomen we als spreker Wiel Schins. Hij zal ingaan op de bekende Limburger Eugène Dubois die in het verre Java onderzoek deed naar de herkomst van de moderne mens. Als kleine jongen al werd Eugène Dubois (1858-1940) uit Eijsden letterlijk meegesleept naar de natuur, waar zijn vader kruiden zocht voor zijn apotheek. Hij ging zelf ook op zoek naar fossielen en werd op de Rijks-HBS te Roermond geconfronteerd met de theorieën rond de evolutie van de mens. Dat was in die tijd een heikel thema, dat de gemoederen sterk beroerde. Bij zijn geboorteplaats Eijsden ontdekte Dubois een diep g*t en vond er menselijke botten. Daar nam hij de beslissing in Nederlands-Indië te gaan zoeken naar de ontbrekende schakel tussen aap en mens. Dat lukte hem, maar de wereld wilde hem niet geloven. Nu kennen we zijn vondst als Homo erectus, de eerste rechtop lopende menssoort. Dorpsgenoot Wiel Schins bracht het leven en werk van deze nu wereldbekende pionier in kaart. Het avontuur van een eigenzinnig en eenzaam mens.
Zoals gebruikelijk vindt deze lezing plaats in het Sjtaater Hoes, Schaesbergerstraat 27, 6467 EA Kerkrade. De lezing start om 19.30 uur, de zaal is iets eerder open.

21/01/2026

G E N O O T S C H A P S D A G

De Genootschapsdag 2026 wordt gehouden op zaterdag 31 januari a.s. in Don Bosco in Heel
Tijdens het ochtendprogramma lichten leden van de studiegroepen in korte presentaties bijzondere soorten op hun studiegebied toe. In de middag worden langere lezingen verzorgd. Tijdens de Genootschapsdag wordt ook de jaarlijkse algemene ledenvergadering van het Natuurhistorisch Genootschap georganiseerd. Juist door deze op onze ontmoetingsdag te organiseren, hopen we veel leden te mogen begroeten op de jaarvergadering.

Programma
Het programma start om 10.00 uur (zaal open om 9.30 uur) en duurt tot 16.00 uur. De dag wordt afgesloten met een gezellige borrel.
Dagvoorzitter is Harry Tolkamp.

Ochtendprogramma (10.00 - 12.00 uur)

• De Weidesprinkhaan in Limburg. Harry van Buggenum (Sprinkhanenstudiegroep)
• Het Waterlepeltje. Jan Hermans
• Noodmaatregelen voor de Vuursalamander in het Bunderbos. Naomi Lambrikx (Herpetologische Studiegroep)
• Het Natuurhistorisch Museum in de toekomst. Jacobien Peeters (Natuurhistorisch Museum Maastricht)
• Dood doet leven. Julia van Knippenberg (Ark Rewilding)
• De Maasduinen. De natuur van Noord-Limburg. Reinier Akkermans
• Algemene ledenvergadering – Math de Ponti

Middagpauze 12.00-13.30 uur.
Tijdens de middagpauze kunt u gebruik maken van de lunch, hiervoor kunt u zich aanmelden via de website of via reply op deze mail. Daarnaast kunt u de boekenmarkt met nieuwe en tweedehands boeken bezoeken.

Middagprogramma (13.30 - 16.00 uur).

Het Weerterbos – Carlo van Seggelen (Het Limburgs Landschap).
Herintroductie van de Muurhagedis op de Sint-Pietersberg. Cridi Frissen-Moors (CNME Maastricht & Regio).
Ecologie van de Vermiljoenkever Rob Geraeds

14.30-15.00 uur Theepauze

Hamsterreservaten redding voor Limburgse akkervogels?– Boena van Noorden
Giftige paddenstoelen – Mark Smeets (Paddenstoelenstudiegroep).
16.00 uur afsluiting en borrel

Locatie
De Genootschapsdag vindt plaats in Cultureel Centrum Don Bosco, Mgr. Savelsbergplein 100 te Heel. In de buurt is voldoende parkeergelegenheid.

Aanmelden
Deelname aan de Genootschapsdag is gratis. We verzoeken u om zich aan te melden via https://genootschapsdag.nhgl.nl
Wanneer u gebruik wilt maken van de lunch geldt een bijdrage van € 12,00.
Graag tot 31 januari!

17/01/2026

LENTEWANDELING SELZERBEEKDAL

Onder de noemer 'Winterwandeling' leidden Olaf Op den Kamp en Math de Ponti voor het Natuurhistorisch Genootschap vandaag een wandeling door het Selzerbeekdal. Lentewandeling was de betere titel geweest, want bij een heerlijk zonnetje, 12 graden en geen zuchtje wind leek het even wel lente. Dat dacht de natuur ook, in de wegberm zat een Levendbarende hagedis (Zootoca vivipara) te zonnen, een Citroenvlinder (Gonepteryx rhamni) vloog rond en de eerste Sneeuwklokjes (Galanthus nivalis) begonnen te bloeien.
We begonnen met koffie en gebak bij de Kornuiten van Koraal in Lemiers en wandelden langs de neo-gotische kerk van Lemiers naar Oud-Lemiers. Daar zagen we voor de oude Catharinakapel de historische grenssteen van het Aachener Reich uit 1450.
Via het bruggetje staken we de Selzerbeek over naar Duits Lemiers en wandelden langs Kasteel Genhoes en de oude oliemolen van Lemiers. Daarna verder langs de Pützbenden, een natuurreservaat dat beheerd wordt door NABU Aachen.
Via een veldweg langs een graft, waar we Wilde marjolein (Origanum vulgare), een Heideslak (Helicella itala) en de rozetten van sleutelbloemen zagen, liepen we richting Mamelis.
Bij de voorde stond ook een grenssteen van het Aachener Reich, al was deze minder goed herkenbaar.
Via een modderig pad klommen we omhoog naar Gut Bergwiese aan de rand van het Kolmonderbos, het bos boven abdij Benedictusberg. Daar bloeiden de eerste Sneeuwklokjes.
In de prikkeldraad langs de bosrand hingen de stugge haren van Wilde zwijnen (Sus scrofa). We staken de verkeersweg over en bereikten Kasteel Nyswiller met een machtige plataan ervoor. Ook zagen we de oude Dionysiuskerk van Nyswiller. Vanaf de sportvelden leidde een pad langs de Selzerbeek in de richting van Wahlwiller. Onderweg zagen we vraatsporen en een heuse dam van de Bever (Castor fiber).
In Wahlwiller zaten Kramsvogels (Turdus pilaris) in de graften waar de meidoorns veel bessen droegen. Ook bloeide hier de Hazelaar (Corylus avellana). We zagen ook een monument voor de schuilkelder die hier vroeger in de graft was aangelegd.
We staken de Rijksweg over en liepen achterlangs de zagerij van Wahlwiller naar het Geuldal. Bij Partij bereikten we een fraai natuurontwikkelingsgebied waar de Geul weer vrijelijk mag meanderen.
Niet veel verderop zagen we de monding van de Selzerbeek in de Geul. Haar weg zat erop, de onze nog niet helemaal.
Via A gene Bek aan de voet van de Gulperberg bereikten we Wittem waar we bij cafe In den Roden Leeuw met heerlijke warme soep en een koud biertje de dag afsloten.

08/01/2026

LEZING HISTORISCH BOSGEBRUIK
Op donderdag 8 januari verzorgt Olaf Op den Kamp voor Kring Roermond van het Natuurhistorisch Genootschap een lezing over het Historisch gebruik van bossen' "Hoe houtskoolstokers, eekschillers en varkenshoeders het bos gebruikten"
Dit verhaal is het resultaat van een jarenlange studie naar de geschiedenis van de bossen in de Eifel. Oude bomen zijn levende monumenten en oude bossen zijn dit mogelijk nog meer. Zij getuigen namelijk van een bosgebruik dat heden ten dage niet meer kennen. Veel bossen werden in het verleden niet als natuurreservaat beheerd, maar intensief gebruikt. Zo werd in de Eifel op grote schaal houtskool gestookt uit het hout uit de beukenbossen. Deze houtskool werd onder meer gebruikt door de koperslagers uit Stolberg, maar ook de ijzerindustrie in het Schleidener Tal.
Eikenbossen werden regelmatig omgehakt om de bast van de eiken te schillen om de zich daarin bevindende tannine te kunnen gebruiken voor het looien van leer.
Plekken waar het bos open was, werden gebruikt als "Schiffelland", tijdelijke akkers of weidegronden voor het vee. Op plekken waar het bos te intensief gebruikt werd, kwamen tenslotte helemaal geen bomen meer op en ontstond een heidegebied. Ten tijde van de Pruisische bezetting van het Rijnland, in het begin van de negentiende eeuw, plantten Pruisische bosbouwers hier de snelgroeiende Fijnspar aan. De Letterzetter maakt momenteel razendsnel korte metten met de oude sparrenaanplant. Daardoor gaat er tegenwoordig heel veel hout naar de talloze houtzagerijen in de Eifel die het tempo amper kunnen bijbenen. Tijdens deze lezing ervaart u van alles over de geschiedenis van de bossen in de Eifel.
Donderdag 8 januari 19.30 uur-21.30 uur, De Groene Transformator, Bredeweg 10z, Roermond

02/01/2026

LEZING OVER WILD ZWIJN EN EEKHOORN

Op maandag 12 januari zijn bij Kring Heerlen er twee lezingen over het Wild zwijn door Reinier Akkermans & over de Eekhoorn door Olaf Op den Kamp.
Het Wild zwijn was in het verleden een soort die we alleen kenden uit de Eifel, Ardennen en Nationaal Park de Meinweg. Daar werd binnen een bepaald, omrasterd gebied een kleine populatie van dit hoefdier gedoogd. Later kwam daar ook het Meerlebroek bij. Wandelend op de Meinweg vluchten ze voor je weg. Daar mogen ze aanwezig zijn, maar daarbuiten geldt in Limburg een nul-optie beleid. Binnen het hek rondom de Meinweg worden de zwijnen beheerd, daarbuiten worden ze afgeschoten. Toch zijn overal sporen van Wilde zwijnen te zien: in bossen, op akkers en soms zelfs op sportvelden. Vrijwel overal in Limburg zijn Wilde zwijnen aanwezig. De aanwezigheid van deze soort betekent nogal wat voor onze natuur. Enerzijds zijn de zwijnen een enorme verrijking omdat ze zorgen voor het regelmatig omwroeten van de bodem waardoor de gesloten grasmat open wordt gemaakt. Anderzijds bedreigen ze daarmee bijzondere vegetaties. Waar komen al deze dieren vandaan? Is het één grote familie of hebben ze een verschillende herkomst? Zijn de zwijnen nog te stoppen? Moeten we er mee leren leven ? Een tipje van de sluier opgelicht: de opmars van het Wilde zwijn heeft onder andere te maken met de klimaatopwarming. Wilt u het verhaal van het Wilde zwijn horen? Reinier Akkermans zal op de kringavond van het NHGL uitgebreid ingaan op de problematiek van het Wilde zwijn.
Na de pauze neemt Olaf Op den Kamp u mee in het leven van de Eekhoorn. Wanneer u dacht deze bij iedereen bekende soort te kennen, kunt u tijdens deze lezing vast nog het een en ander leren. Zo leert u eekhoornnesten herkennen, leert u meer over het voedsel van deze soort en maakt u ook kennis met de in onze contreien aanwezige exotische eekhoorns.
Deze lezing begint om 19.30 uur in het Sjtaater Hoes, Schaesbergerstraat 27, 6467 EA Kerkrade.

Adres

Kapellerpoort 1
Roermond
6041HZ

Telefoon

+31475386470

Website

http://www.nhgl.nl/

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Natuurhistorisch Genootschap in Limburg nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.