Stichting Historisch Oudorp

Startpagina
Nederland
Oudorp
Stichting Historisch Oudorp

Bellen Routebeschrijving Website Contact opnemen met de organisatie

De Stichting Historisch Oudorp heeft als doel de geschiedenis van het dorp te onderzoeken en de resultaten daarvan vast te leggen.

Elk jaar wordt een kroniek gepubliceerd. Nieuws op geschiedkundig gebied wordt op de website en op facebook gepresenteerd. De Stichting Historisch Oudorp geeft jaarlijks een kroniek uit, verzorgt historische wandelingen en lezingen.

31/10/2026

147. Terug bladeren in de Kroniek van 2018:
Het onderwijs en de school (periode 1852 – 1869) deel 1

Martin van Hooff heeft veel wetenswaardigheden verzameld over het l***r onderwijs in Oudorp.

In 1852 verkeerde het schoollokaal in een niet al te beste staat. Maar voor het gemeentebestuur was de situatie toen behoorlijk genoeg. Men had er nog geen geld voor over om de situatie te verbeteren. In juli 1852 waren er 38 jongens en 25 meisjes. Meester had het dus druk.

Eind 1855 stelde de burgemeester voor om het onderhoud van de kerktoren nog even uit te stellen, omdat de kosten voor het verven en repareren van het schoollokaal 78 gulden zou gaan kosten.
Ook meester Adrianus Bos meldde zich. Wegens ‘de duurte der levensmiddelen, de vermeerdering van zijn huisgezin en het geringe door hem genoten tractement’ vroeg hij een gratificatie van 25 gulden. Dat bedrag kreeg hij. En ook de twee jaar daarna meldde hij zich vanwege het weinige schoolgeld dat hij ontving.
De District Schoolopziener wees de gemeente eveneens op de geringe verdiensten van de hoofdonderwijzer en de zeer noodzakelijke vergroting van het schoollokaal. De gemeenteraad besloot daarna dat er een regeling moest komen inzake het heffen van schoolgeld.

Mester Bos overleed begin 1858. En hoewel de gemeenteraad erkende dat het onderwijzerssalaris eigenlijk te laag was, hield men het voor de sollicitanten nog steeds op 400 gulden per jaar. Wel werd aan de betrekking vrije bewoning en een vrijstelling van grondbelasting gekoppeld. Na een vergelijkend examen werd de heer J. Meurs benoemd als nieuwe schoolmeester. Hij vertrok echter al na twee jaar naar Spanbroek. Meester A. Schuitemaker werd zijn opvolger.

De District Schoolopziener meldde in 1860 en 1861 opnieuw aan het gemeentebestuur dat het schoollokaal echt vergroot moest worden. De kwaliteit van het onderwijs leed er nu onder.
Burgemeester Willem Bos zocht naar mogelijkheden om het lokaal over de volle breedte twee el (ongeveer 1 meter en 38 cm) te vergroten en de bezoldiging van de onderwijzer met 100 gulden per jaar te kunnen verhogen. De salarisverhoging lukte per januari 1862. Het gemeentebestuur wilde de bekwame meester Schuitemaker niet kwijt: ‘Voortdurende wisseling van onderwijzers is als zeer nadelig te beschouwen op de zedelijke ontwikkeling van de schoolgaande jeugd.’

Maar de vergroting van het lokaal lukte nog niet. De gemeente kreeg geen subsidie van het Rijk en een verhoging van de opcenten op de grondbelasting (om aan extra geld te komen) werd door de minister van Binnenlandse Zaken en ook door Gedeputeerde Staten van Noord-Holland afgekeurd. Een ingenieur van Waterstaat, de heer Conrad, kwam met een nieuw advies: volledige nieuwbouw van school, onderwijzerswoning en raadhuis. Dat zou uiteindelijk goedkoper zijn dan steeds maar klein verbouwen. Hij kwam ook nog met een tip: Mocht er toch geen nieuwbouw komen, dan kon wat hem betreft de ma**eren schoorsteen in de onderwijzerswoning (begroot op 70 gulden) vervallen. Een houten schoorsteen was voldoende en het overschietende geld kon dan worden besteed aan verf- en behangerswerk.

Na veel vergaderen en overleg met het Rijk en de Commissaris des Konings kwam er een plan voor de aanbesteding van nieuwbouw. Het Rijk wilde voor een nieuwe school en onderwijzerswoning wel 2.500 gulden op tafel leggen. Maar het raadhuis zou de gemeente zelf moeten bekostigen. Daarvoor moest er een lening van 3.500 gulden komen. Die lening moest dan over een periode van maximaal 30 jaar worden afgelost. Er kwamen 35 aandelen van 100 gulden, tegen een rente van 4% per jaar. En elk jaar zou er dan minstens een aandeel moeten worden uitgeloot.

De aanbesteding van dit alles werd gewonnen door J.H. Middeldorp uit Alkmaar voor een som van 8.598 gulden. De provincie stelde de gemeente daarbij verantwoordelijk voor het dagelijks toezicht.
Op 16 mei 1863 besloot de gemeenteraad dat een brief met ‘nederigen dank aan Zijne Majesteit de Koning’ op zijn plaats was. Men wist intussen dat zowel het Rijk als de provincie 2.496 gulden zou bijdragen aan de nieuwbouw in Oudorp.

Als u het hele artikel van Martin van Hooff wilt lezen, kunt u de Kroniek van 2018 nabestellen via [email protected]

Wij gaan volgende week verder met samenvatting twee van zijn artikel.

23/10/2026

146. Terug bladeren in de Kroniek van 2018: De Oudorpse leerfabriek (deel 3).

Aanvullend aan de delen 1 en 2 over de leerfabriek krijgt u vandaag nog wat meer informatie, o.a. over de manier van werken daar.

In 1967 trad het Oudorpse college van Burgemeester en Wethouders in contact met de familie Apeldoorn, die eigenaar was van het hele fabrieksterrein en van de tien in gebruik zijnde woningen: twee aan de Breelaan en acht aan de Herenweg. Deze drie familieleden waren nazaten van aannemer Apeldoorn die in 1928 het fabrieksterrein had verworven. Dit contact leidde tot de aankoop door de gemeente van de in verval zijnde fabriek.

De padvinderij mocht al geen gebruik meer maken van het pand, omdat hun ruimtes intussen te onveilig waren geworden. Het was echter nog niet mogelijk om tot sloop over te gaan, omdat er nog steeds een aantal bedrijfjes gebruik van maakten.

Langzamerhand bleef alleen de firma C. Stam & Co als gebruiker over. De gemeente wilde die er ook graag uit hebben. Dat lukte niet langs een beminnelijke weg. In 1972 kon men dankzij een procedure tot ontruiming met de sloop beginnen.

Dorus Wester verzette zich als laatste bewoner tegen de sloop en weigerde zijn huisje te verlaten. Uiteindelijk werd hem een woning vlakbij, aan de Molenkade, aangeboden. Toen ging hij overstag.
Daa**ee kwam na 88 jaar een einde aan het markante complex op de hoek van de Herenweg en de Breelaan.

De N.V. Alkmaarsche Lederfabriek richtte zich op de productie van nappa, glacé en chairleder van schapenvachten. Daarbij moeten we niet aan zwaar, stug, donkerbruin leer denken. In Oudorp maakte men soepel en gekleurd materiaal, dat haar aftrek vermoedelijk vond in modieuze kleding, auto- en meubelindustrie.

Glacéleder is een glanzend, rekbaar, wit leder. Het is bekend geworden door de luxe dameshandschoentjes. Nappa leer is een iets dikkere ledersoort die vaak gebruikt werd voor het bekleden van meubels. Het wordt ook wel chairleder (stoelleder) genoemd.
Duitsland liep qua lederfabricage ver voor op Nederland. Het is aannemelijk dat de directeur, dhr. Gustav Aloysius Freitag, al voor de Eerste Wereldoorlog in Duitsland in aanraking is geweest met innovatieve kennis en vaardigheden die hij heeft toegepast in Oudorp.

Over het algemeen is het maken van leder op te delen in drie stadia:
1. Het nathuis en de voorlooiing: de verse huiden moesten door middel van weken, wassen, snijden, schrapen en spoelen voorbehandeld worden. De aangekoekte mest, haren, vet, bloed- en vleesresten moesten zo verdwijnen. Hierbij hield men veel restafval en vies spoelwater over. In Oudorp had men een afvalwater-reservoir en een septic-tank. Maar daarna verdween het afvalwater toch in de Hoornse Vaart.

2. Looien. In het ‘Esserhuis’ werd gelooid. Dit gebeurde bij nappa en glacé voornamelijk met mineraalzouten en vetten. Hierbij was heel veel spoelwater nodig. Daarna werden de vellen gedroogd op een grote, wa**e droogzolder.

3. Nalooiing: Bij de nalooiing moest nappa daarna een kleur krijgen. Het glacé-leder werd soepel, zacht en glanzend gemaakt. De fabriek had een ‘ververij’, een ‘toerichterij’ en een ‘slijperij’.
(Wat men in de toerichterij deed, wordt helaas niet duidelijk gemaakt.) Daarna werd al het leder gemeten en verkocht per ‘voet’. Het aantal voet gaf de oppervlakte en ook de waarde aan.
Op de bovenste etage van het gebouw werd tot slot alles gesorteerd, verpakt en klaargemaakt voor verzending.

Als u het hele artikel van Amber Veel wilt lezen, en ook de andere illustraties wilt zien, kunt u de Kroniek van 2018 nabestellen via [email protected]

20/10/2026

We willen iedereen die op ons gestemd heeft bij de Rabo ClubSupport-actie graag heel hartelijk bedanken voor hun steun!

Gisteren ontvingen we het prachtige bericht dat de Rabobank de Stichting Historisch Oudorp blij gaat maken met 430 euro. En dat gebeurt dus mede dankzij onze supporters!

We kunnen nu plannen maken om dit mooie bedrag te gebruiken voor meer historische boeken over Oudorp, opbergkasten en lades voor ons historisch archief en fotolijsten om oude kaarten en foto's in te lijsten.

Nogmaals heel hartelijk dank voor alle support!

16/10/2026

145. Terug bladeren in de Kroniek van 2018: Een hulp- of bijschool op den Omval, ook wel a**enschool genoemd. (deel 2)

In het schooljaar 1851/1852 was de heer C. Dammes de hoofdonderwijzer in het schooltje aan de Omval. De school kreeg toen 100 gulden van de gemeente voor het onderwijs aan behoeftige kinderen. In 1854 werd er 20 gulden beschikbaar gesteld voor de schoolbehoeften van onvermogende kinderen. Dit bedrag werd het volgende jaar verhoogd met één gulden. Er waren toen 6 kinderen van onvermogende ouders op de school.

Op 15 januari en 15 juli werden de leerlingen jaarlijks geteld. In 1858 waren er in januari 27 jongens en 13 meisjes in de school. In juli van dat jaar waren er 39 jongens en 21 meisjes. Slechts 3 jongens en 4 meisjes gingen toen ‘kosteloos’ naar school. Ook was er een avondschool aan de Omval. Die werd bezocht door 11 jongens en 6 meisjes. Het onderwijs ‘was helder en in niet te snel tempo.’

De hulpschool bleef in stand omdat de kinderen zo ver van de stad af woonden. Er mochten ook al kinderen van vijf jaar oud komen, terwijl die eigenlijk nog op een bewaarschool hoorden. Maar die was er niet aan de Omval. In 1862 werd besloten dat de onderwijzerswoning vergroot moest worden. Die was te klein voor een gezin.

Hoofdonderwijzer W. Schut had in 1863 gemiddeld 25 kinderen in de klas. Daarvan kwamen er 18 uit de gemeente Alkmaar en 13 kinderen (dus ongeveer de helft) kregen kosteloos onderwijs. Er kwamen geluiden om de school te sluiten, terwijl ouders en kinderen wel zeer tevreden waren over meester Schut. Hij verdiende als onderwijzer 2e rang een jaarwedde van 550 gulden. En het schoolgeld bedroeg f1,30 per kwartaal per leerling.

Met ingang van 1 februari 1865 werd besloten om het schooltje te sluiten. Dit besluit kwam van Gedeputeerde Staten uit Haarlem. Op dat moment telde de school 23 leerlingen, waarvan er 13 uit de gemeenten Oudorp en Oterleek kwamen. Het gemeentebestuur besloot om de school, de onderwijzerswoning en het erf te verkopen. Dit gebeurde in het openbaar in de herberg ‘Het Wapen van de Schermeer” aan de Omval door de Alkmaarse notaris Hendrik Jan de Lange. De koper was de heer Jb. van Twisk. Meester Schut vertrok, met behoud van bezoldiging, naar elders. Bij zijn vertrek kreeg hij van de gemeente ook een toelage voor het gemis van een vrije woning mee.

De kinderen moesten daarna of naar Alkmaar lopen of naar Oudorp komen om onderwijs te volgen. Wel bleef er aan de Omval een andere vorm van onderwijs. Heel veel Alkmaarse weeskinderen leerden hier het vak van tuinder. En op 9 januari 1932 begon er weer een zondagsschool aan de Omval. Deze zondagsschool was in de bakkerij van Bol gevestigd, Omval 11, achter de oven.
Jarenlang was er ook een proeftuin van de Land- en Tuinbouw Bond (L.T.B.). En de school voor agrarisch onderwijs had hier een schooltuin. Voor kleine kinderen was er ook een leuk poppentheater.

Als u het hele artikel van P.M. van Veen wilt lezen, kunt u de Kroniek van 2018 nabestellen via [email protected]

09/10/2026

Zesendertig bewoners van de Omval en uit de Schermer hebben rond 1837 bij elkaar 283 gulden en 34 cent gespaard voor de inrichting van de nieuwe school. Op een lijst is te zien hoeveel er per persoon werd gegeven, variërend van 50 cent tot en met 25 gulden.

09/10/2026

144. Terug bladeren in de Kroniek van 2018: Een hulp- of bijschool op den Omval, ook wel a**enschool genoemd. (deel 1)

Vanaf het moment van de inpoldering van de Schermeer was de stad Alkmaar slecht bereikbaar voor de kinderen uit de Schermer. Ze moesten eerst over de ringvaart en dan via de Steeweg (nu de Oude Schermerweg) naar de stad. Dat nam ongeveer een uur in beslag.

Na de inpoldering ontstond er aan het eind van de Noordervaart en vóór de ringvaart van de Schermer en het Zeglis een kleine woonbuurt, de Omval. Daar kwam een a**enschooltje. Op papieren uit 1793 staat vermeld dat de nieuwe schoolmeester daar 1 gulden per jaar voor ieder kind kreeg. Ook staat er dat die schoolmeester alleen boeken mocht gebruiken die door de dominee waren goedgekeurd.

In die tijd werd het onderwijs aan ‘minvermogende burgerkinderen’ vooral gegeven op Gereformeerde scholen. Vandaar dat men over ‘a**enscholen’ sprak. Er werd les gegeven in ‘Leezen, Schrijven en Reekenen en de Zangkonst als ander sints.’

Vaak werden die a**e kinderen al vroeg door hun ouders van school gehaald om een ambacht te leren. Of omdat betalen van het schoolgeld voor de ouders bezwaarlijk was. Soms kwamen kinderen door ziekte maandenlang niet naar school. Dit alles betekende dan vermindering van het inkomen van de onderwijzer.

Op den 27e van de zomermaand in 1809 schreef de Plaatselijke Scholencommissie der stad Alkmaar een brief aan de ‘Burgemeester der zelvde Stad’. Daarin kunnen we lezen dat leerlingen op een dagschool zes gulden per jaar moesten betalen. En kinderen die alleen een avondschool bezochten betaalden tien stuivers per maand. Maar ‘a**en lieden van beiden geslagt (dus a**e meisjes en jongens) werden om niet (gratis) toegelaten’.

Aan het begin van de 19e eeuw is er een periode geen school geweest aan de Omval. Exacte data ontbreken helaas. Een aantal bewoners kocht in 1837 ‘in buitenwijk C numero 4 kadastrale sectie G Numero 196 en staande aan het gehucht de Omval’ een gebouw voor de school. Ook burgemeester François Constanteijn Willem Druijvestijn was bij deze aankoop betrokken. Een deel van dat pand bestaat nu nog.

De belangrijkste initiatiefnemer was de landman (boer) Albert van Dam. Hij woonde aan de Westdijk in de Schermeer. Van Dam betaalde bij de aankoop van het pand toen een bedrag van 750 gulden. De verbouwing van het pand is gedaan door timmerbaas Klaas Schoen, die daar 100 gulden voor kreeg. Zesendertig bewoners hebben bij elkaar 283 gulden en 34 cent gespaard voor de inrichting van de nieuwe school. Op een lijst is te zien hoeveel er per persoon werd gegeven, variërend van 50 cent tot en met 25 gulden.

In 1846 nam de gemeente Alkmaar voor 300 gulden de school en de daarbij behorende grond over. Ook vergoedde de gemeente de gemaakte kosten over de jaren 1843 t/m 1845 aan de bewoners.

Als u het hele artikel van P.M. van Veen wilt lezen, kunt u de Kroniek van 2018 nabestellen via [email protected]

07/10/2026

Aanstaande zaterdag, 10 oktober, kunt u met ons mee tijdens een wandeling door Oudorp. U krijgt dan onder andere informatie over het verdwenen klooster in de Oudorperpolder, de Tweede Wereldoorlog en de beide kastelen. U bent van harte welkom om mee te wandelen.

U kunt zich bij ons opgeven via onze website. Donateurs kunnen gratis mee. Aan andere belangstellenden vragen we een bijdrage van 4 euro per persoon.

De wandeling start zaterdag om 10 uur bij Wijnhuis Oudorp, naast de Heilige Laurentiuskerk.

05/10/2026

Ook deze twee foto's horen bij het artikel van André Nuijens. Zijn vader is jarenlang hoofd van de Josephschool geweest. Als u de foto's aanklikt, ziet u ze groter.

05/10/2026

143. Terug bladeren in de Kroniek van 2018: Oudorp rond 1960, een nostalgische wandeling.

André Nuijens heeft zijn jeugdherinneringen voor ons op papier gezet. Op het schoolplein stond de ‘Dikke Boom’, waar je bij regenbuien zo fijn onder kon schuilen. De kolossale kruin reikte aan de ene kant tot ver in de tuin van de pastorie. De takken aan de andere kant kwamen bijna bij het dak van het Ursulinenklooster.

Knikkeren deed hij op z’n Oudorps en niet op z’n Sintereeps (de speelwijze uit Sint-Pancras). Vanaf het plein van de toenmalige kleuterschool keek hij uit over het veld van Kolping Boys, waar op doordeweekse dagen koeien graasden. Het plein van die kleuterschool was opgevuld met Hoogovenslakken, waar dat zwarte grint voor bloedende schaafwonden kon zorgen.

Als je kwam voetballen moest je uitkijken dat de bal niet over het hek van de kloostertuin ging. De ‘dader’ moest dan over dat hek klimmen en zoeken in het hoge fluitenkruid, in de hoop dat hij niet gesnapt werd door één van de kloosterzusters.

André denkt terug aan de kermis op het weiland van Stroomer, met een zweefmolen, schommelschuitjes en een kraam met vliegtuigjes. Ook weet hij nog goed hoe hij met dorpsgenoten in de zomer vanaf de Halvemaansbrug sprong. Omkleden deed je daar achter de dijk. De meisjes kozen een plek aan de andere kant van de brug.
Soms gooide er iemand een graszode vanaf de brug, vlak voor een passerende boot. Dan werd er gelachen om de modderspetters aan boord en de woedende blik plus het geschreeuw van de schipper. Gelukkig draaide zo’n boot daarna zelden om. En als dat wel gebeurde, was de jeugd heel snel daarna in geen velden of wegen te bekennen.

Je kon ook aan het eind van de met kinderhoofdjes bestrate Breelaan, dwars door de weilanden van boer Vethaak en het land van Morsch, naar de Kippenbrug. Je moest daarbij onderweg wel over een paar slootjes springen. Eén van die sloten was wel vier meter breed. Als je daar in je zwembroek was, durfde je zo’n sprong wel aan. Onder de prut en met kroos in je haar kwam je daarna toch aan de overkant. Bij de Kippenbrug kwamen ze dus minder vaak dan bij de Halvemaansbrug. Al kon je bij de Kippenbrug wel heerlijk vanaf de meerpalen duiken.

Als u het hele artikel van André Nuijens (in zijn eigen woorden) wilt lezen, kunt u de Kroniek van 2018 nabestellen via [email protected]

25/09/2026

Deze week ben ik op vakantie. Op 5 oktober krijgt u weer een samenvatting uit de Kroniek.

Vandaag ziet u hier een foto van pastoor Polder. Hij begon al voor de Tweede Wereldoorlog als pastoor in Oudorp en bleef dat ook na de oorlog. Als u herinneringen aan hem hebt, lezen we dat hier graag.

Adres

Kasteellaan 5
Oudorp
1829BD

Telefoon

072-5123278

Website

http://www.historischoudorp.nl/

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Stichting Historisch Oudorp nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.