19/09/2026
We zeggen vaak:
*Hij doet het niet expres. Hij kan niet anders.*
En meestal zit daar iets belangrijks in. Trauma, stress, angst en eerdere ervaringen spelen mee, maar laten we ook niet doorslaan naar de andere kant.
Want soms weet een kind dondersgoed dat jij een hekel hebt aan die ene opmerking. Soms ziet hij precies dat je moe bent en gaat hij nét daar zitten prikken. Soms liegt een kind bewust. Soms wordt er doelgericht geprobeerd de regie over te nemen.
Dat betekent alleen nog niet dat we begrijpen waarom een kind dat doet.
Een kind dat lang heeft moeten overleven, kan ontzettend goed worden in het lezen van mensen. Welke volwassene is boos? Wie geeft toe? Waar zit ruimte? Hoe krijg ik controle terug?
Dat kan behoorlijk manipulatief voelen. En eerlijk? Soms ís gedrag ook manipulatief. Maar daarmee is het verhaal nog niet klaar. De interessantere vraag is: waarom heeft dit kind zoveel behoefte aan controle over de ander?
Voor een kind dat vroeg heeft geleerd dat volwassenen onvoorspelbaar zijn, kan afhankelijk zijn doodeng voelen. Controle geeft dan een soort schijnveiligheid:
Als ík bepaal wat er gebeurt, kan jij mij tenminste niet verrassen.
En natuurlijk mag je begrenzen.
Je mag zeggen: “Nee. Dit accepteer ik niet.”
Je mag gevolgen laten herstellen.
Je hoeft je gezin niet te laten gijzelen door het verleden van je kind.
Maar je kunt stevig begrenzen zonder het kind tot zijn gedrag te reduceren.
Misschien is dat wel een van de lastigste kanten van therapeutisch ouderschap:
begrijpen waar gedrag vandaan komt, zonder alles goed te keuren wat eruit voortkomt.
Dat verschil is klein op papier, maar in het dagelijks leven kan dat een enorme uitdaging zijn:
In een woonkamer om 19.12 uur, na drie ruzies, een verdwenen oplader en een kind dat glashard beweert dat jij gek bent geworden? Dan is het ineens topsport.
Op school? Geen probleem.
Bij oma? Een schat.
Op de sportclub? Behulpzaam.
Bij de therapeut? Open, vriendelijk en coöperatief.
En thuis?
Ontploffingen. Schelden. Liegen. Controleren. Discussies om werkelijk helemaal niets. Afwijzen. De sfeer bepalen zodra ze binnenkomt.
En dan komt de vraag:
Wat gebeurt er dan thuis? Alsof jij ergens tussen het schoolplein en de voordeur verandert in een incompetente ouder.
Maar gedrag is niet in iedere relatie hetzelfde. Juist nabijheid kan ingewikkeld zijn voor kinderen die beschadigd zijn geraakt in relaties.
Een juf kan veilig zijn op afstand.
Een trainer ook.
Zelfs een hulpverlener kan relatief veilig zijn.
Ze zijn belangrijk, maar het kind is niet volledig van hen afhankelijk.
Een ouder komt veel dichterbij.
Jij ziet het verdriet.
Jij stelt grenzen.
Jij blijft wanneer het misgaat.
Jij verwacht wederkerigheid.
Jij zegt welterusten.
Jij bent er morgenochtend weer.
En juist dát kan oude alarmbellen laten afgaan.
Want als eerdere nabijheid onveilig, onvoorspelbaar of tijdelijk was, kan opnieuw afhankelijk worden voelen als een enorm risico. Dus nee, moeilijk gedrag thuis betekent niet automatisch:
Daar zal het probleem wel zitten.
Soms betekent het juist dat thuis de plek is waar ingewikkeld gedrag zichtbaar worden. En voor de ouder die ondertussen van alle kanten hoort hoe ontzettend leuk zijn kind is:
Je mag daar blij om zijn. En tegelijkertijd denken: Mooi. Zou iemand dan nu misschien ook vijf minuten willen geloven hoe het hier thuis is?
