17/06/2026
De strijd tussen de graafschappen Vlaanderen en Holland waar het Graafschap Zeeland tussen zit.
𝗗𝗲 𝗱𝗶𝗷𝗸𝗲𝗻 𝘃𝗮𝗻 𝗗𝗮𝗺𝗺𝗲
Reims. 1 november 1179. De Fransen zalven de 14-jarige kroonprins Philippe-Augustus tot koning. De graaf van Vlaanderen mag uiteraard niet ontbreken op deze plechtigheid. Hij treft er onder andere koning Hendrik van Engeland en een groot aantal Franse hertogen, graven, baanderheren en andere edellieden. Filips van de Elzas krijgt daar de eer om als hoogste in rang en als eerste pair van Frankrijk het koninklijk zwaard aan de nieuwe koning te overhandigen.
Na zijn terugkeer in Vlaanderen verneemt hij dat de meeste Vlamingen niet te spreken zijn over de vrijwillige afstand van Frans Vlaanderen en de gevoelige inkrimping van het land. Ook hij lijkt nu tot het besef te komen dat het niet zijn verstandigste beslissing was. Filips zal nog op alle mogelijk manieren onder dat huwelijk proberen uit te geraken, maar zijn toezeggingen waren zo spijkerhard dat hij daar niet meer zal in slagen. In het begin van 1180 stellen de Fransen de datum van de trouw vast.
Het huwelijk zal in de stad Bapaume plaatsvinden. De hoogste adel luistert daar toe hoe de graaf van Vlaanderen de brieven van overdracht en afstand van al die gebieden voorleest en het van zijn zegel voorziene document overhandigt aan Philippe-Augustus. Op Hemelvaartsdag van 1180 kroont de aartsbisschop van Sens zijn echtgenote Isabella van Henegouwen tot koningin van Frankrijk. Tot zijn volwassenheid en na de dood van zijn vader Lodewijk VII op 18 september 1180 zal Filips van de Elzas functioneren als voogd van de minderjarige Philippe-Augustus.
Terwijl graaf Filips zo zijn besognes heeft in Frankrijk valt Floris van Holland met een krijgsmacht binnen in de Elzas. De aanval geschiedt uit mistevredenheid omdat de Vlamingen al sinds 1167 een deel Hollandse edellieden als onderpand vasthouden conform de afgesproken vredesregeling van toen. De graaf van Vlaanderen maakt er korte metten mee, trekt er met zijn eigen leger naartoe en verslaat de Hollanders.
De hardleerse Floris zit een weinig later weer opgesloten in Brugge en zal pas op vrije voeten komen na de definitieve afstand van de Zeeuwse eilanden en het Land van Waas aan Vlaanderen. Hij zweert daarbij trouw aan de graaf van Vlaanderen en om in de toekomst altijd bijstand te verlenen aan hem en zijn opvolgers. Voor zover zijn woord natuurlijk iets waard is! Het zal niet lang duren voor de graaf gebruik zal maken van de toegezegde Hollandse hulp. Tussen Lammingsvliet en het toekomstige Damme hebben geweldige zeevloeden de dijken doorbroken en de Vlamingen slagen er maar niet in om die te herstellen.
Floris stuurt zijn eigen specialisten. Hollandse dijkmeesters die bedreven zijn in hun stiel. De opdracht in Vlaanderen is geen evidentie. Het zeewater heeft zich al heel diep ingeschuurd in het land. De mannen proberen p***n in de grond te slaan en die op te vullen met stenen en aarde. De aankomende golven maken er telkens opnieuw een spelletje van en spoelen de damp***n weg als waren ze luciferstokjes. Altijd maar opnieuw gaat het werk van dagen op een minuutje tijd verloren.
De overlevering heeft het over een vervelend blaffende hond die van zijn oren blijft maken en die de werklieden zo op de zenuwen werkt dat ze het beest in de bres dumpen en hem met aarde bedekken en vervolgens nog maar eens een nieuwe poging wagen om het water af te stoppen. En tot hun verwondering houdt de dam het deze keer wel. Van dan af schiet het werk goed op en is de hele afsluitdijk weer vervolledigd. De arbeiders pochen over hun dam die begonnen is met die hond, de honds-dam, een symbool dat nu nog altijd te zien is bij het stadswapen van Damme.
De bewoners van Vlaanderen hebben het over de 'Didolphi' als ze het hebben over die Hollandse werklieden. Mensen die hun werk 'dolven'. Graaf Filips beseft dat zijn land best gebruik kan maken van hun ervaring en doet de werkers een voorstel. Ze mogen het land tussen Honds-Damme, Lammingsvliet en Aardenburg hebben als ze de streek maar kunnen uitdijken.
Het is een voorstel dat de Hollanders niet kunnen weigeren. Ze bouwen aanvankelijk enkele herbergen op de plek van Honds-Damme. De Vlamingen zijn wel tuk op hen, vooral dan omdat ze goedkope levensmiddelen uit hun eigen land aan de man brengen. Dat welkom inspireert de arbeiders om ook hun vrouwen en kinderen mee te brengen waardoor Honds-Damme beetje bij beetje bevolkt wordt. Op zowat twee mijl van hun thuis sluiten ze de toegang van de Noordzee helemaal verder af. En aan de zeekant komen zich dan nog eens kooplieden vestigen om er hun handeltjes te drijven.
Graaf Filips van de Elzas beseft dat de nieuwe locatie goede perspectieven biedt en vormt Honds-Damme nu officieel om tot de stad Damme, met zijn eigen wetten en voorrechten. Al diegenen die bereid zijn om hier minstens drie jaar te wonen krijgen daarbovenop vrijheid van tol in Vlaanderen. De eerste bestuurders van het jonge Damme zijn Jan, Pieter en Paulus Diedolf. Damme heeft ook veel te danken aan zijn rijke inwoner Walter Eywatere (+1210) die heel wat te maken kreeg met de uitbouw van de stad.
Filips van de Elzas houdt zich in die dagen voornamelijk bezig in Frankrijk waar hij dat land bestuurt als regent van Philippe-Augustus. Hij krijgt daarbij de nodige tegenstand en jaloezie te verwerken. De moeder van Philippe-Augustus kan zijn aanwezigheid maar moeilijk verkroppen en hitst enkele belangrijke Franse leenheren op. Zo bijvoorbeeld de graaf van Champagne die zelfs de wapens opneemt tegen onze graaf.
De situatie ontaardt helemaal als de koningin haar zoon zo ver krijgt om Filips niet langer te erkennen als zijn voogd en hem vervangt door een trio van adviseurs. De heer de Coucy en de twee zonen van een zekere Robert Clement vervuilen de positie van de graaf van Vlaanderen in Frankrijk nog meer. Ze blazen de jonge koning in dat het heel interessant zou zijn om het graafschap van de Vermandois in eigen handen te krijgen omdat de Vlamingen hier een constante dreiging vormen om Frankrijk binnen te vallen.
Filips van de Elzas is ongetwijfeld zijn grootste vijand.' Philippe-Augustus laat zich vangen aan die praatjes en eist de teruggave van de Vermandois. Hij herroept daarmee de beslissing van zijn vader zaliger. Onze graaf moet vermoedelijk met ongeloof reageren op deze ontwikkeling. Tja, als de Fransen eenzijdig hun contract i.v.m. de Vermandois verbreken dan kan hij dat net zo goed doen met de Artesische gebieden die in principe na zijn dood moeten overgaan op de zoon van Philippe-Augustus.
Beide vorsten belanden nu natuurlijk in de onwettelijkheid, Filips vertrekt uit Frankrijk en maakt zich klaar voor een oorlog die nu ongetwijfeld op stapel staat. Ik wil er mijn lezers attent op maken dat de Franse vijandschap veel te maken heeft met jaloezie en afgunst. Dat ze hier de Vlamingen nodig hebben om hun eigen koninkrijk te laten beveiligen heeft de graven van Vlaanderen een aureool bezorgd welk hun eigen kroon doet verbleken.
De tijd is nu eindelijk gekomen om de Vlamingen een toontje lager te doen zingen en te zorgen voor een zelfstandige militaire capaciteit en de graven als overbodige huurlingen van het Frans grondgebied weg te jagen. Deze koerswijziging aan het Franse hof zorgt uiteraard voor een bom onder het bestaan en de onafhankelijkheid van Vlaanderen. Want hoe je het ook draait of keert; de Vlamingen woonachtig aan de linkerzijde van de Schelde leven op Frans grondgebied. Hun opperleenheer toont zich in elk geval van zijn ondankbaarste kant.
Ook de geschiedschrijvers zijn hard voor Frankrijk; 'nauwelijks hadden de Vlamingen het onrechtvaardig voornemen van de Franse koning vernomen, of ze stonden op als één man. Om hun land ongeschonden te bewaren en de trotse moed van hun vijanden te vernederen. De steden Brugge, Gent, Ieper, Rijsel, Atrecht, Orchies en Douai leverden een talrijke krijgsmacht die het puik van het Vlaamse leger uitmaakte.'
De oorlog komt er dus inderdaad aan. Filips van de Elzas mag daarbij rekenen op steun uit Brabant, Bourgondië, Henegouwen (ja dus de schoonvader van Philippe-Augustus) en Namen. De jonge Philippe-Augustus, met zijn zestien jaar nog groen achter de oren rekent op de Champagne en op de koning van Engeland. De militaire campagne start op het einde van 1181. De Vlamingen dringen Frankrijk binnen tot voor Parijs en nemen er 'en passant' tal van steden en kastelen in. De Fransen willen de veldslag aangaan maar worden daarin tegengesproken door de Engelse koning.
Dat Vlaams leger is te sterk en ze zullen gegarandeerd een nederlaag lijden. Het is beter om te onderhandelen en rond de pot te draaien tot het hevigste vuur bij de Vlamingen wat geblust is of tot de bondgenoten zelf in onverschil zullen vallen. Daarop bereiken beide partijen een wapenstilstand en keert iedereen terug naar zijn eigen staten.
Dit is een fragment uit Boek 9 van De Kronieken van de Westhoek
https://www.standaardboekhandel.be/p/de-kronieken-van-de-westhoek-deel-9--het-oud-verhaal-van-vlaanderen-9789492022080
www.dekroniekenvandewesthoek.be
