Archief Twentse Textielfamilies

Startpagina
Nederland
Enschede
Archief Twentse Textielfamilies

Het Archief Twentse Textielfamilies beheert een aantal familiearchieven van Twentse textielfamilies.

12/05/2026

'𝐇𝐞𝐭 𝐏𝐨𝐭, 𝐝𝐞 𝐏𝐨𝐭𝐬𝐰𝐞𝐢𝐝𝐞 𝐞𝐧 𝐝𝐞 𝐨𝐨𝐫𝐬𝐩𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐯𝐨𝐞𝐭𝐛𝐚𝐥 𝐢𝐧 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞'
- - - - - - - - - - - -
“𝙉𝙖 𝙝𝙚𝙩 𝘼𝙢𝙚𝙡𝙞𝙣𝙠 𝙝𝙚𝙗𝙗𝙚𝙣 𝙬𝙚 𝙣𝙤𝙜 𝙜𝙚𝙨𝙥𝙚𝙚𝙡𝙙 𝙞𝙣 𝙙𝙚 𝙯𝙤𝙜𝙚𝙣𝙖𝙖𝙢𝙙𝙚 𝙋𝙤𝙩𝙨𝙬𝙚𝙞𝙙𝙚 𝙗𝙞𝙟 𝙝𝙚𝙩 𝙗𝙪𝙞𝙩𝙚𝙣𝙜𝙤𝙚𝙙 𝙃𝙚𝙩 𝙋𝙤𝙩 𝙚𝙣 𝙙𝙖𝙖𝙧𝙣𝙖 𝙤𝙥 𝙚𝙚𝙣 𝙙𝙚𝙧 𝙜𝙧𝙖𝙨𝙥𝙚𝙧𝙠𝙚𝙣 𝙫𝙖𝙣 𝙝𝙚𝙩 𝙑𝙤𝙡𝙠𝙨𝙥𝙖𝙧𝙠, 𝙙𝙖𝙩 𝙤𝙤𝙠 𝙫𝙤𝙤𝙧 𝙤𝙚𝙛𝙚𝙣𝙞𝙣𝙜 𝙙𝙚𝙧 𝙨𝙘𝙝𝙪𝙩𝙩𝙚𝙧𝙞𝙟 𝙬𝙚𝙧𝙙 𝙜𝙚𝙗𝙧𝙪𝙞𝙠𝙩.”

𝐃𝐢𝐭 𝐬𝐜𝐡𝐫𝐞𝐞𝐟 𝐝𝐞 𝐛𝐞𝐤𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐓𝐰𝐞𝐧𝐭𝐬𝐞 𝐡𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐢𝐜𝐮𝐬 𝐞𝐧 𝐯𝐨𝐞𝐭𝐛𝐚𝐥𝐥𝐞𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞 𝐮𝐮𝐫 𝐉.𝐉. 𝐯𝐚𝐧 𝐃𝐞𝐢𝐧𝐬𝐞 𝐢𝐧 𝟏𝟗𝟑𝟓 𝐢𝐧 𝐝𝐞 𝐣𝐮𝐛𝐢𝐥𝐞𝐮𝐦𝐮𝐢𝐭𝐠𝐚𝐯𝐞 𝐯𝐚𝐧 𝐯𝐨𝐞𝐭𝐛𝐚𝐥𝐯𝐞𝐫𝐞𝐧𝐢𝐠𝐢𝐧𝐠 𝐏𝐫𝐢𝐧𝐬𝐞𝐬 𝐖𝐢𝐥𝐡𝐞𝐥𝐦𝐢𝐧𝐚 𝐨𝐯𝐞𝐫 𝐝𝐞 𝐛𝐞𝐠𝐢𝐧𝐣𝐚𝐫𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐯𝐨𝐞𝐭𝐛𝐚𝐥 𝐢𝐧 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞. 𝐕𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐀𝐦𝐞𝐥𝐢𝐧𝐤 𝐞𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐕𝐨𝐥𝐤𝐬𝐩𝐚𝐫𝐤 𝐢𝐬 𝐛𝐞𝐤𝐞𝐧𝐝 𝐰𝐚𝐚𝐫 𝐝𝐞𝐳𝐞 𝐬𝐩𝐞𝐞𝐥𝐩𝐥𝐞𝐤𝐤𝐞𝐧 𝐳𝐢𝐜𝐡 𝐛𝐞𝐯𝐨𝐧𝐝𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐰𝐚𝐚𝐫𝐨𝐦 𝐝𝐚𝐚𝐫 𝐝𝐞 𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞 𝐬𝐜𝐡𝐫𝐞𝐝𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞𝐬𝐞 𝐯𝐨𝐞𝐭𝐛𝐚𝐥 𝐰𝐞𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐠𝐞𝐳𝐞𝐭.

𝐎𝐯𝐞𝐫 𝐝𝐞 𝐛𝐮𝐢𝐭𝐞𝐧𝐩𝐥𝐚𝐚𝐭𝐬 𝐇𝐞𝐭 𝐏𝐨𝐭 𝐞𝐧 𝐝𝐞 𝐏𝐨𝐭𝐬𝐰𝐞𝐢𝐝𝐞, 𝐠𝐞𝐥𝐞𝐠𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐝𝐞 𝐭𝐨𝐞𝐧𝐦𝐚𝐥𝐢𝐠𝐞 𝐠𝐞𝐦𝐞𝐞𝐧𝐭𝐞 𝐋𝐨𝐧𝐧𝐞𝐤𝐞𝐫 𝐦𝐚𝐚𝐫 𝐨𝐩 𝐥𝐨𝐨𝐩𝐚𝐟𝐬𝐭𝐚𝐧𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞, 𝐢𝐬 𝐦𝐢𝐧𝐝𝐞𝐫 𝐛𝐞𝐤𝐞𝐧𝐝. 𝐖𝐚𝐚𝐫 𝐥𝐚𝐠 𝐝𝐞 𝐳𝐨𝐠𝐞𝐡𝐞𝐭𝐞𝐧 𝐏𝐨𝐭𝐬𝐰𝐞𝐢𝐝𝐞, 𝐰𝐚𝐚𝐫𝐨𝐦 𝐰𝐞𝐫𝐝 𝐣𝐮𝐢𝐬𝐭 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐝𝐞𝐳𝐞 𝐥𝐨𝐜𝐚𝐭𝐢𝐞 𝐠𝐞𝐤𝐨𝐳𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐰𝐚𝐚𝐫𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐰𝐨𝐫𝐝𝐭 𝐝𝐞𝐳𝐞 𝐩𝐥𝐞𝐤 𝐭𝐞𝐠𝐞𝐧𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝𝐢𝐠 𝐠𝐞𝐛𝐫𝐮𝐢𝐤𝐭?

Bernard van Heek (1863-1923) bracht in 1885 het voetbal vanuit Engeland naar Nederland. De bal rolde voor het eerst over een weide op landgoed Het Amelink. In datzelfde jaar werd ook een officiële voetbalclub opgericht: de Enschedesche Football Club (EFC), een van de eerste voetbalverenigingen van Nederland. Kort daarna volgde Football Club Prinses Wilhelmina (PW). In 1888 werd besloten tot een fusie.

In welke periode EFC-Prinses Wilhelmina, zoals de vereniging na de fusie heette, precies gebruikmaakte van de buitenplaats Het Pot en de Potsweide, is niet bekend. Op basis van wedstrijdverslagen uit onder meer De Athleet, Nederlandsche Sport en Tubantia kan in ieder geval worden vastgesteld dat dit tussen 1893 en 1896 het geval was. Gedurende deze periode werden op Het Pot, met publiek en wisselend succes, verschillende wedstrijden gespeeld tegen clubs als Go Ahead Wageningen, Zutphania, Vitesse en het elftal van de Handelsschule Osnabrück.

Enkele passages uit de wedstrijdverslagen:

“𝘛𝘦 𝘰𝘯𝘨𝘦𝘷𝘦𝘦𝘳 𝘩𝘢𝘭𝘧 𝘥𝘳𝘪𝘦 𝘶𝘶𝘳 𝘴𝘵𝘰𝘯𝘥𝘦𝘯 𝘥𝘦 𝘷𝘰𝘭𝘨𝘦𝘯𝘥𝘦 𝘦𝘭𝘧𝘵𝘢𝘭𝘭𝘦𝘯 [𝘗.𝘞. 𝘦𝘯 𝘜𝘵𝘪𝘭𝘦 𝘋𝘶𝘭𝘤𝘪] 𝘰𝘱 𝘩𝘦𝘵 𝘴𝘤𝘩𝘪𝘭𝘥𝘦𝘳𝘢𝘤𝘩𝘵𝘪𝘨 𝘨𝘦𝘭𝘦𝘨𝘦𝘯 𝘵𝘦𝘳𝘳𝘦𝘪𝘯 𝘯𝘢𝘣𝘪𝘫 𝘩𝘦𝘵 𝘣𝘶𝘪𝘵𝘦𝘯 „𝘗𝘰𝘵" 𝘵𝘦𝘨𝘦𝘯𝘰𝘷𝘦𝘳 𝘦𝘭𝘬𝘢𝘯𝘥𝘦𝘳, 𝘰𝘯𝘥𝘦𝘳 𝘩𝘰𝘦𝘥𝘦 𝘷𝘢𝘯 𝘥𝘦𝘯 𝘏𝘦𝘦𝘳 𝘞𝘢𝘳𝘯𝘦𝘳.” (𝘋𝘦 𝘈𝘵𝘩𝘭𝘦𝘦𝘵, 5 𝘥𝘦𝘤𝘦𝘮𝘣𝘦𝘳 1894)

“𝘡𝘰𝘯𝘥𝘢𝘨 𝘫𝘭. 𝘴𝘱𝘦𝘦𝘭𝘥𝘦 𝘥𝘦 𝘌𝘯𝘴𝘤𝘩𝘦𝘥𝘦𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘍𝘰𝘰𝘵𝘣𝘢𝘭𝘭 𝘤𝘭𝘶𝘣 ›𝘗𝘳𝘪𝘯𝘴𝘦𝘴 𝘞𝘪𝘭𝘩𝘦𝘭𝘮𝘪𝘯𝘢" 𝘩𝘢𝘳𝘦 𝘦𝘦𝘳𝘴𝘵𝘦 𝘤𝘰𝘮𝘱𝘦𝘵𝘪𝘵𝘪𝘦 𝘮𝘢𝘵𝘤𝘩 𝘰𝘱 '𝘵 𝘗𝘰𝘵 𝘵𝘦𝘨𝘦𝘯 𝘥𝘦 𝘡𝘶𝘵𝘱𝘩𝘦𝘯𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘍. 𝘊. »𝘡𝘶𝘵𝘱𝘩𝘢𝘯𝘪𝘢" 𝘦𝘯 𝘸𝘰𝘯 𝘮𝘦𝘵 10 𝘵𝘦𝘨𝘦𝘯 0 𝘨𝘰𝘢𝘭𝘴. 𝘌𝘦𝘯 𝘵𝘢𝘭𝘳𝘪𝘫𝘬 𝘱𝘶𝘣𝘭𝘪𝘦𝘬 𝘸𝘰𝘰𝘯𝘥𝘦 𝘥𝘦𝘯 𝘸𝘦𝘥𝘴𝘵𝘳𝘪𝘫𝘥 𝘣𝘪𝘫.”
(𝘛𝘶𝘣𝘢𝘯𝘵𝘪𝘢, 6 𝘯𝘰𝘷𝘦𝘮𝘣𝘦𝘳 1895)

“𝘋𝘦 𝘷𝘰𝘭𝘨𝘦𝘯𝘥𝘦 𝘦𝘭𝘧𝘵𝘢𝘭𝘭𝘦𝘯 [𝘗.𝘞. 𝘦𝘯 𝘝𝘪𝘵𝘦𝘴𝘴𝘦] 𝘴𝘵𝘦𝘭𝘥𝘦𝘯 𝘻𝘪𝘤𝘩 𝘱𝘭. 𝘮. 12 𝘶𝘶𝘳 𝘰𝘱, 𝘰𝘱 '𝘵 𝘷𝘦𝘭𝘥 𝘪𝘯 𝘩𝘦𝘵 𝘗𝘰𝘵 𝘣𝘪𝘫 𝘌𝘯𝘴𝘤𝘩𝘦𝘥𝘦. […] 𝘏𝘦𝘵 𝘷𝘦𝘭𝘥 𝘸𝘢𝘴 𝘩𝘢𝘳𝘥 𝘣𝘦𝘷𝘳𝘰𝘳𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘵𝘢𝘮𝘦𝘭𝘪𝘫𝘬 𝘰𝘯𝘦𝘧𝘦𝘯, 𝘻𝘰𝘰𝘥𝘢𝘵 𝘥𝘦 𝘴𝘱𝘦𝘭𝘦𝘳𝘴 𝘩𝘦𝘳𝘩𝘢𝘢𝘭𝘥𝘦𝘭𝘪𝘫𝘬 𝘷𝘪𝘦𝘭𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘻𝘪𝘤𝘩 𝘯𝘶 𝘦𝘯 𝘥𝘢𝘯 𝘧𝘭𝘪𝘯𝘬 𝘣𝘦𝘻𝘦𝘦𝘳𝘥𝘦𝘯.”
(𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘚𝘱𝘰𝘳𝘵, 5 𝘥𝘦𝘤𝘦𝘮𝘣𝘦𝘳 1896)

Het Pot besloeg in die tijd ongeveer 18 hectare. Volgens de topografische kaart (Bonnekaart) van circa 1900 bestond het westelijke deel van het buitengoed uit relatief hooggelegen bouwland, met ten zuiden van de huidige Potsweg weiden die grensden aan de Roombeek. Het oostelijke deel bestond uit weiden aan weerszijden van de Oldenzaalsestraat.

Op de overgang tussen het oostelijke en westelijke deel lagen de villa met tuin, een boomgaard, een moestuin, een boerderij en diverse bospercelen. Zie ook de bijgevoegde uitsnede, waarop de begrenzing van Het Pot op basis van kadastraal onderzoek in rood is aangegeven.

Alle percelen die op de topografische kaart als weide zijn aangeduid, zouden in principe qua afmetingen geschikt zijn geweest als voetbalveld. Van Deinse noemt echter specifiek de Potsweide. Deze naam is, voor zover bekend, niet terug te vinden op historische kaarten. Ook in archieven duikt de naam nauwelijks op. Een verkoopadvertentie in de Tubantia uit 1925 biedt echter meer duidelijkheid:

“(…) 𝚍𝚎 𝚋𝚒𝚓𝚣𝚘𝚗𝚍𝚎𝚛 𝚖𝚘𝚘𝚒𝚎, 𝚐𝚛𝚘𝚘𝚝𝚎 𝚆𝙴𝙸𝙳𝙴 𝚐𝚎𝚗𝚊𝚊𝚖𝚍 "𝙿𝙾𝚃𝚂𝚆𝙴𝙸𝙳𝙴", 𝚐𝚎𝚕𝚎𝚐𝚎𝚗 𝚘𝚙 𝚎𝚎𝚗 𝚍𝚎𝚛 𝚖𝚘𝚘𝚒𝚜𝚝𝚎 𝚙𝚞𝚗𝚝𝚎𝚗 𝚊𝚊𝚗 𝚍𝚎 𝙾𝚕𝚍𝚎𝚗𝚣𝚊𝚊𝚕𝚜𝚌𝚑𝚎𝚜𝚝𝚛𝚊𝚊𝚝 𝚝𝚎𝚐𝚎𝚗𝚘𝚟𝚎𝚛 𝚑𝚎𝚝 𝚋𝚞𝚒𝚝𝚎𝚗𝚐𝚘𝚎𝚍 „𝙷𝙴𝚃 𝙿𝙾𝚃" 𝚗𝚊𝚋𝚒𝚓 𝚍𝚎 𝚐𝚛𝚎𝚗𝚜 𝚟𝚊𝚗 𝙴𝚗𝚜𝚌𝚑𝚎𝚍𝚎 𝚘𝚗𝚍𝚎𝚛 𝙻𝚘𝚗𝚗𝚎𝚔𝚎𝚛, 𝚝𝚘𝚝𝚊𝚊𝚕 𝚐𝚛𝚘𝚘𝚝 𝟹.𝟽𝟺.𝟽𝟶 𝙷.𝙰., 𝚍𝚒𝚎 𝚐𝚎𝚟𝚎𝚒𝚕𝚍 𝚣𝚊𝚕 𝚠𝚘𝚛𝚍𝚎𝚗 𝚒𝚗 𝟸𝟸 𝚙𝚎𝚛𝚌𝚎𝚎𝚕𝚎𝚗 𝚊𝚕𝚜 𝚔𝚎𝚗𝚋𝚊𝚊𝚛 𝚘𝚙 𝚑𝚎𝚝 𝚝𝚎𝚛𝚛𝚎𝚒𝚗 𝚊𝚊𝚗𝚐𝚎𝚐𝚎𝚟𝚎𝚗. 𝙳𝚎 𝚠𝚎𝚒𝚍𝚎 𝚒𝚜 𝚍𝚘𝚘𝚛 𝚣𝚒𝚓𝚗 𝚐𝚛𝚘𝚘𝚝𝚎 𝚘𝚙𝚙𝚎𝚛𝚟𝚕𝚊𝚔𝚝𝚎 𝚎𝚗 𝚐𝚞𝚗𝚜𝚝𝚐𝚎 𝚕𝚒𝚐𝚐𝚒𝚗𝚐 𝚖𝚎𝚍𝚎 𝚊𝚊𝚗 𝚍𝚎𝚗 𝚐𝚛𝚘𝚘𝚝𝚎𝚗 𝚟𝚎𝚛𝚔𝚎𝚎𝚛𝚜𝚠𝚎𝚐 𝚎𝚗 𝚖𝚘𝚘𝚒𝚎 𝚞𝚒𝚝𝚣𝚒𝚌𝚑𝚝𝚎𝚗 𝚋𝚒𝚓 𝚞𝚒𝚝𝚗𝚎𝚖𝚎𝚗𝚍𝚑𝚎𝚒𝚍 𝚐𝚎𝚜𝚌𝚑𝚒𝚔𝚝 𝚝𝚘𝚝 𝚑𝚎𝚝 𝚜𝚝𝚒𝚌𝚑𝚝𝚎𝚗 𝚟𝚊𝚗 𝚎𝚎𝚗 𝚋𝚞𝚒𝚝𝚎𝚗𝚟𝚎𝚛𝚋𝚕𝚒𝚓𝚏, 𝚑𝚎𝚝 𝚋𝚘𝚞𝚠𝚎𝚗 𝚟𝚊𝚗 𝚟𝚒𝚕𝚕𝚊'𝚜, 𝚋𝚎𝚗𝚎𝚟𝚎𝚗𝚜 𝚑𝚎𝚎𝚛𝚎𝚗𝚑𝚞𝚒𝚣𝚎𝚗 𝚎𝚗𝚣., 𝚊𝚕𝚜𝚖𝚎𝚍𝚎 𝚟𝚘𝚘𝚛 𝚎𝚎𝚗 𝚐𝚛𝚘𝚘𝚝 𝚠𝚘𝚗𝚒𝚗𝚐𝚌𝚘𝚖𝚙𝚕𝚎𝚡 𝚊𝚕𝚜 𝚊𝚗𝚍𝚎𝚛𝚜𝚣𝚒𝚗𝚜.”

Op basis van kadastrale gegevens blijkt dat het gaat om de percelen van Het Pot aan de oostzijde van de Oldenzaalsestraat. Met een oppervlakte van bijna vier hectare, gelegen langs de doorgaande weg en op enige afstand van de villa, vormden deze percelen een zeer geschikte locatie voor voetbalwedstrijden met publiek. Daarmee is het, in combinatie met de verkoopadvertentie, aannemelijk dat de wedstrijden in de genoemde periode in dit deel van Het Pot plaatsvonden.

De in de advertentie voorgestelde bebouwing kwam er echter niet. Het terrein bleef onbebouwd en in gebruik als weiland en werd uiteindelijk onderdeel van sportpark Schreurserve. Hier biedt de voormalige Potsweide tegenwoordig ruimte aan twee voetbalvelden. Daarmee blijft deze historische plek uit de beginjaren van het voetbal in Twente behouden voor nieuwe sportieve prestaties.

Dan blijft, naast de gunstige ligging, de vraag waarom juist voor Het Pot werd gekozen.

Hierbij speelden naar alle waarschijnlijkheid vooral familiebanden een rol. Eigenares van de buitenplaats in deze periode was namelijk Mienken Stroink-van Heek (1822-1902). Zij was de tante van voetbalpionier Bernard van Heek. Ook was zij de grootmoeder van de PW-spelers uit die tijd Ru van Rossum (1875-1938) en Herbert Stroink (1880-1965). Een van de topspelers, Gijs Jannink (1876-1936), zou niet veel later trouwen met haar kleindochter Minie ter Kuile (1876-1959).

Dat zij haar jonge familieleden graag iets gunde, blijkt wel uit wat haar nicht Mietje Jannink-Ledeboer (1850-1930) bij het overlijden van Mienken in haar gedenkboek optekende:

“𝘛𝘢𝘯𝘵𝘦 𝘔𝘪𝘦𝘯𝘬𝘦𝘯 𝘰𝘷𝘦𝘳𝘭𝘦𝘥𝘦𝘯. 𝘡𝘦 𝘸𝘦𝘳𝘥 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘩𝘢𝘳𝘦 𝘬𝘪𝘯𝘥𝘦𝘳𝘦𝘯, 𝘮𝘢𝘢𝘳 𝘷𝘰𝘰𝘳𝘢𝘭 𝘰𝘰𝘬 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘩𝘢𝘳𝘦 𝘯𝘦𝘷𝘦𝘯 𝘦𝘯 𝘯𝘪𝘤𝘩𝘵𝘦𝘯 𝘰𝘱𝘳𝘦𝘤𝘩𝘵 𝘣𝘦𝘵𝘳𝘦𝘶𝘳𝘥. 𝘡𝘦 𝘭𝘦𝘦𝘧𝘥𝘦 𝘰𝘮 𝘢𝘯𝘥𝘦𝘳𝘦𝘯 𝘦𝘦𝘯 𝘨𝘦𝘯𝘰𝘦𝘨𝘦𝘯 𝘵𝘦 𝘥𝘰𝘦𝘯. 𝘡𝘦 𝘸𝘢𝘴 𝘯𝘰𝘰𝘪𝘵 𝘨𝘦𝘭𝘶𝘬𝘬𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘥𝘢𝘯 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘦𝘦𝘯 𝘬𝘳𝘪𝘯𝘨 𝘷𝘳𝘰𝘭𝘪𝘫𝘬𝘦, 𝘰𝘱𝘨𝘦𝘸𝘦𝘬𝘵𝘦 𝘫𝘰𝘯𝘨𝘦𝘭𝘶𝘪. 𝘡𝘦 𝘸𝘢𝘴 𝘦𝘦𝘯 𝘵𝘰𝘦𝘷𝘭𝘶𝘨𝘵 𝘷𝘰𝘰𝘳 𝘷𝘦𝘳𝘭𝘪𝘦𝘧𝘥𝘦𝘯.”

- - - - - - - - - -

– De beginjaren (1885-1900) van het voetbal in Twente worden ook uitvoerig beschreven in het in 2025 verschenen boek Textielvoetbal, de vlegeljaren van Jan Luitzen en Wim Zonneveld. Voor dit zeer informatieve boek hebben de auteurs onder meer gebruikgemaakt van documenten uit het ATT.
– De Potsweide werd in 1925 voor f. 47.300 verkocht aan H. Breunis. Waarschijnlijk is dit Hermannus Breunis (1871–1933), destijds eigenaar van een botelarij aan de Borneostraat in Enschede. Hij leverde onder andere het bronwater Drachen-Quelle. Mogelijk wilde hij het gebied gebruiken voor de winning van eigen bronwater, waarvoor het terrein zeer geschikt bleek. Onder meer bierbrouwer Grolsch zou later in de omgeving van de huidige sportvelden water winnen.
– In het gedenkboek van M.G. Jannink-Ledeboer (1850-1930) noteerde zij herinneringen aan bijzondere gebeurtenissen. Zij ontving dit boek in 1888 als verjaardagsgeschenk van haar broer A. Ledeboer. Het boek is in het ATT digitaal opgenomen in het Register van Familie-erfstukken (toegangsnummer 34, inventarisnummer 19).

𝐁𝐫𝐨𝐧𝐧𝐞𝐧:
– Gedenkboek M.G. Jannink-Ledeboer (1850-1930) (Archief Twentse Textielfamilies, Enschede; toegangsnummer 34, inventarisnummer 19)
– Topotijdreis.nl
– Krantendatabase Delpher (Tubantia, Nederlandsche Sport en Athleet)
– Jan Luitzen en Wim Zonneveld, 'Textielvoetbal: E.F.C. Prinses Wilhelmina. De vlegeljaren 1885-1900', 2025
– 'Enschedesche Football-, cricket en hockey-club Prinses Wilhelmina, Jubileumboek uitgegeven ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan, 1885-1935', 1935
– Archiefviewer (met dank aan Derk Jordaan)

𝐀𝐮𝐭𝐞𝐮𝐫: 𝐌𝐚𝐫𝐭𝐢𝐣𝐧 𝐆𝐞𝐫𝐫𝐢𝐭𝐬𝐞𝐧

28/02/2026

𝐌𝐮𝐥𝐡𝐨𝐮𝐬𝐞 𝟏𝟖𝟖𝟒: 𝐛𝐫𝐢𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐞𝐧 𝐚𝐚𝐧 𝐁𝐞𝐧 𝐭𝐞𝐫 𝐊𝐮𝐢𝐥𝐞
- - - - - - - - - -

𝐈𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐀𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 𝐓𝐰𝐞𝐧𝐭𝐬𝐞 𝐓𝐞𝐱𝐭𝐢𝐞𝐥𝐟𝐚𝐦𝐢𝐥𝐢𝐞𝐬 (𝐀𝐓𝐓) 𝐛𝐞𝐯𝐢𝐧𝐝𝐭 𝐳𝐢𝐜𝐡 𝐞𝐞𝐧 𝐫𝐞𝐞𝐤𝐬 𝐛𝐫𝐢𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐞𝐧 𝐚𝐚𝐧 𝐁𝐞𝐧𝐣𝐚𝐦𝐢𝐧 𝐉𝐚𝐧 ‘𝐁𝐞𝐧’ 𝐭𝐞𝐫 𝐊𝐮𝐢𝐥𝐞 (𝟏𝟖𝟔𝟑–𝟏𝟗𝟒𝟓). 𝐕𝐢𝐣𝐟𝐞𝐧𝐭𝐰𝐢𝐧𝐭𝐢𝐠 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞𝐳𝐞 𝐛𝐫𝐢𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐰𝐞𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐫𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐭𝐢𝐣𝐝𝐞𝐧𝐬 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐬𝐭𝐮𝐝𝐢𝐞 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐒𝐩𝐢𝐧𝐧- 𝐮𝐧𝐝 𝐖𝐞𝐛𝐬𝐜𝐡𝐮𝐥𝐞 𝐢𝐧 𝐌𝐮𝐥𝐡𝐨𝐮𝐬𝐞 (𝐣𝐚𝐧𝐮𝐚𝐫𝐢–𝐣𝐮𝐧𝐢 𝟏𝟖𝟖𝟒) 𝐞𝐧 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐧𝐮 𝐠𝐞𝐝𝐢𝐠𝐢𝐭𝐚𝐥𝐢𝐬𝐞𝐞𝐫𝐝 𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐬𝐜𝐡𝐫𝐞𝐯𝐞𝐧. 𝐃𝐞 𝐛𝐫𝐢𝐞𝐟𝐰𝐢𝐬𝐬𝐞𝐥𝐢𝐧𝐠 𝐦𝐞𝐭 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐦𝐨𝐞𝐝𝐞𝐫, 𝐀𝐧𝐧𝐚 𝐂𝐚𝐭𝐡𝐚𝐫𝐢𝐧𝐚 𝐁𝐥𝐢𝐣𝐝𝐞𝐧𝐬𝐭𝐞𝐢𝐧 (𝟏𝟖𝟑𝟕–𝟏𝟖𝟗𝟗), 𝐞𝐧 𝐚𝐧𝐝𝐞𝐫𝐞 𝐟𝐚𝐦𝐢𝐥𝐢𝐞𝐥𝐞𝐝𝐞𝐧 𝐛𝐢𝐞𝐝𝐭 𝐧𝐢𝐞𝐭 𝐚𝐥𝐥𝐞𝐞𝐧 𝐞𝐞𝐧 𝐥𝐞𝐯𝐞𝐧𝐝𝐢𝐠 𝐛𝐞𝐞𝐥𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐥𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐚𝐥𝐬 𝐬𝐭𝐮𝐝𝐞𝐧𝐭, 𝐦𝐚𝐚𝐫 𝐨𝐨𝐤 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐝𝐚𝐠𝐞𝐥𝐢𝐣𝐤𝐬 𝐥𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞 𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐫𝐞𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐝𝐢𝐞 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐟𝐚𝐦𝐢𝐥𝐢𝐞𝐥𝐞𝐝𝐞𝐧 𝐦𝐚𝐚𝐤𝐭𝐞𝐧.

De school in Mulhouse waar Ben zijn opleiding volgde, werd in 1861 op initiatief van lokale industriëlen opgericht als weefschool, in 1864 werd daaraan een spinafdeling toegevoegd. De instelling bood een theoretische en praktische opleiding aan fabrikantenzonen. Naast Ben volgden in het schooljaar 1883–1884 ook de streekgenoten 𝘈𝘭𝘣𝘦𝘳𝘵 𝘑𝘢𝘯 𝘏𝘦𝘭𝘮𝘪𝘤𝘩 𝘉𝘭𝘪𝘫𝘥𝘦𝘯𝘴𝘵𝘦𝘪𝘯 (1865–1921), 𝘏𝘦𝘳𝘮𝘢𝘯 𝘚𝘤𝘩𝘰𝘭𝘵𝘦𝘯 (1864–1915) en 𝘎𝘦𝘳𝘳𝘪𝘵 𝘑𝘢𝘯 𝘞𝘪𝘭𝘭𝘪𝘯𝘬 (1864–1933) de opleiding. Hun namen komen regelmatig in de brieven terug en er worden anekdotes gedeeld.

Ben schrijft enthousiast over alles wat hij leert en ziet met betrekking tot de machines op school en in de spinnerijen, weverijen en fabrieken die hij in de omgeving van Mulhouse bezoekt. Via de brieven aan zijn moeder deelt hij soms gedetailleerde technische informatie met zijn vader, bijvoorbeeld over ‘tweernen’: het in elkaar draaien van garens waardoor een dikker en sterker garen ontstaat. Ook trekt hij in zijn vrije tijd regelmatig eropuit. Zo doet hij uitgebreid verslag van een wandeltocht naar de stad Belfort en van een reis naar het nabijgelegen kuuroord Badenweiler. Daarnaast zet hij zijn eerste schreden in de toen nog nieuwe sport ‘football’.

Moeder schrijft over huwelijken, verlovingen, familiebezoeken, ziekte en overlijden. Ook komen de zakenreis van vader 𝘕𝘪𝘤𝘰𝘭𝘢𝘢𝘴 𝘏𝘦𝘳𝘮𝘢𝘯𝘶𝘴 ‘𝘕𝘪𝘤𝘰’ 𝘵𝘦𝘳 𝘒𝘶𝘪𝘭𝘦 (1836–1915) en zijn compagnon 𝘏𝘦𝘯𝘥𝘳𝘪𝘬 𝘑𝘢𝘯 𝘔𝘰𝘳𝘴𝘮𝘢𝘯 (1849–1927) naar Engeland aan bod, evenals de grote financiële verliezen van broer 𝘉𝘦𝘯𝘫𝘢𝘮𝘪𝘯 𝘞𝘪𝘭𝘭𝘦𝘮 ‘𝘞𝘪𝘮’ 𝘉𝘭𝘪𝘫𝘥𝘦𝘯𝘴𝘵𝘦𝘪𝘯 (1839–1914), die hij leed met de Twentsche Bank in Parijs. Ze probeert Ben in haar brieven te stimuleren bij zijn studie, maar maakt zich ook zorgen: of hij wel goed voor zichzelf zorgt, op tijd naar bed gaat en zich voldoende inspant. Daarnaast is ze ongeduldig wanneer een reactie op haar schrijven lang uitblijft. De teleurstelling is groot wanneer blijkt dat Ben zijn slechte studieresultaten heeft achtergehouden en niet aan het examen kan deelnemen. In een brief wordt hij door beide ouders stevig toegesproken.

De brieven van zus 𝘊𝘰𝘳𝘯𝘦𝘭𝘪𝘢 𝘞𝘪𝘭𝘩𝘦𝘭𝘮𝘪𝘯𝘢 ‘𝘞𝘪𝘮𝘮𝘪𝘦’ 𝘵𝘦𝘳 𝘒𝘶𝘪𝘭𝘦 (1862–1937) zijn luchtiger van toon. Ze beschrijft onder meer een reis naar Weimar en Friedrichroda met vriendinnen en vertelt op kleurrijke wijze over haar belevenissen. Broer 𝘏𝘦𝘳𝘮𝘢𝘯 𝘞𝘪𝘭𝘭𝘦𝘮 ‘𝘏𝘦𝘴’ 𝘵𝘦𝘳 𝘒𝘶𝘪𝘭𝘦 (1866–1946) schrijft enthousiast over de start van zijn studie aan de textielschool in Krefeld en lijkt zich daar goed te vermaken. Ook wordt een reisje naar het nabijgelegen Düsseldorf gemaakt, het is er prachtig en niet te vergelijken met Krefeld volgens Hes. De mooie meisjes van de ‘goede stand’ ter plaatse maken eveneens indruk.

In de brieven zijn ook trends en actualiteiten van die tijd goed terug te lezen. Zo worden ervaringen gedeeld met de bestsellers 𝘚𝘰𝘭𝘭 𝘶𝘯𝘥 𝘏𝘢𝘣𝘦𝘯 van Gustav Freytag en 𝘛𝘩𝘦 𝘕𝘦𝘸𝘤𝘰𝘮𝘦𝘴 van William Makepeace Thackeray. Ook de populaire opera 𝘊𝘢𝘳𝘮𝘦𝘯 en de operette 𝘋𝘦𝘳 𝘉𝘦𝘵𝘵𝘦𝘭𝘴𝘵𝘶𝘥𝘦𝘯𝘵 komen aan bod. Wanneer Paul Kruger, president van de Zuid-Afrikaanse Boerenrepubliek Transvaal, in maart 1884 Nederland bezoekt, wordt geschreven over een plaatselijke fakkeltocht ter ere van de Transvalers. En Ben drinkt in Mulhouse met een Belg op de ‘broederschap’ wanneer koning Willem III en koningin Emma in mei 1884 een bezoek brengen aan de Belgische koning Leopold II.

De zoektocht naar een plek als volontair in een fabriek verloopt voor Ben moeizaam, zo blijkt uit de brieven. Studiegenoten en familie worden ingeschakeld om rond te kijken naar een geschikte plek. Een positie in een fabriek van de vader van een studievriend, in de Zuid-Italiaanse stad Salerno, leek in het vooruitzicht te liggen, maar ook hierover volgt een teleurstelling. Uiteindelijk zal het Engeland worden, maar daarover later meer.

- - - - - - - - - -

- De brieven van Ben zijn te lezen op de website van het ATT onder het Familiearchief Ter Kuile, inventarisnummer 𝟕𝟎𝟎𝟕. Ze zijn chronologisch geordend. Iedere brief bevat een beknopte beschrijving van de inhoud, trefwoorden en een overzicht van de personen die aan bod komen. Aan ditzelfde inventarisnummer worden binnenkort ook de gedigitaliseerde brieven van en aan Ben gedurende zijn verblijf in Engeland toegevoegd.

- Er zijn ook brieven bewaard gebleven van vader Nico ter Kuile aan zijn zoon uit dezelfde periode. Een samenvatting inclusief citaten, van deze brieven is te vinden in het boek 𝘛𝘦𝘳 𝘒𝘶𝘪𝘭𝘦, 𝘦𝘦𝘯 𝘌𝘯𝘴𝘤𝘩𝘦𝘥𝘦𝘴𝘦 𝘵𝘦𝘹𝘵𝘪𝘦𝘭𝘧𝘢𝘮𝘪𝘭𝘪𝘦 𝘦𝘯 𝘩𝘢𝘢𝘳 𝘵𝘦𝘹𝘵𝘪𝘦𝘭𝘣𝘦𝘥𝘳𝘪𝘫𝘷𝘦𝘯 1780–2000 van Bastiaan Willink (2021), pagina 93–99. Deze brieven bevinden zich eveneens in het ATT (Stukken afkomstig uit het bedrijfsarchief Van Heek & Co, inventarisnummer 𝟑𝟗𝟔𝟐) en zullen op termijn ook gedigitaliseerd en beschreven worden.

- Ben rondt geen van zijn opleidingen met goed gevolg af. Na zijn terugkeer uit Engeland treedt hij in dienst bij het bedrijf van zijn vader, Ter Kuile & Morsman, waarna hij als vennoot wordt opgenomen. Met ingang van 1 januari 1894 wordt de onderneming voortgezet onder de firma Nico ter Kuile & Zonen.

- Op 9 juli 2022 verscheen een artikel van Derk Jordaan op de Facebook van het ATT over de weefschool in Mulhouse.

𝐀𝐮𝐭𝐞𝐮𝐫: Martijn Gerritsen, 28 februari 2026

04/02/2026

𝐍𝐚 𝐝𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝𝐬𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝟏𝟖𝟔𝟐: 𝐛𝐫𝐢𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐮𝐢𝐭 𝐞𝐞𝐧 𝐯𝐞𝐫𝐰𝐨𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝
- - - - - - - -

𝐈𝐧 𝐝𝐞 𝐯𝐨𝐫𝐢𝐠𝐞 𝐛𝐢𝐣𝐝𝐫𝐚𝐠𝐞 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐝𝐞 𝐅𝐚𝐜𝐞𝐛𝐨𝐨𝐤𝐩𝐚𝐠𝐢𝐧𝐚 𝐬𝐭𝐨𝐧𝐝 𝐝𝐞 𝐛𝐨𝐮𝐰- 𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐰𝐨𝐧𝐞𝐫𝐬𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐢𝐞𝐝𝐞𝐧𝐢𝐬 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐕𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐞𝐤𝐬𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐜𝐞𝐧𝐭𝐫𝐚𝐚𝐥, 𝐭𝐨𝐭 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐠𝐫𝐨𝐭𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝𝐬𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝟕 𝐦𝐞𝐢 𝟏𝟖𝟔𝟐. 𝐈𝐧 𝐝𝐢𝐭 𝐚𝐫𝐭𝐢𝐤𝐞𝐥 𝐫𝐢𝐜𝐡𝐭𝐞𝐧 𝐰𝐞 𝐨𝐧𝐬 𝐧𝐢𝐞𝐭 𝐨𝐩 𝐬𝐭𝐞𝐧𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐩𝐥𝐚𝐭𝐭𝐞𝐠𝐫𝐨𝐧𝐝𝐞𝐧, 𝐦𝐚𝐚𝐫 𝐨𝐩 𝐩𝐚𝐩𝐢𝐞𝐫: 𝐝𝐨𝐜𝐮𝐦𝐞𝐧𝐭𝐞𝐧 𝐮𝐢𝐭 𝐡𝐞𝐭 𝐀𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 𝐓𝐰𝐞𝐧𝐭𝐬𝐞 𝐓𝐞𝐱𝐭𝐢𝐞𝐥𝐟𝐚𝐦𝐢𝐥𝐢𝐞𝐬 𝐝𝐢𝐞 𝐞𝐞𝐧 𝐤𝐥𝐞𝐮𝐫𝐫𝐢𝐣𝐤 𝐞𝐧 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐨𝐨𝐧𝐥𝐢𝐣𝐤 𝐛𝐞𝐞𝐥𝐝 𝐠𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞 𝐣𝐚𝐚𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝐰𝐞𝐝𝐞𝐫𝐨𝐩𝐛𝐨𝐮𝐰 𝐢𝐧 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞 — 𝐧𝐢𝐞𝐭 𝐳𝐨 𝐳𝐞𝐞𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐟𝐚𝐛𝐫𝐢𝐤𝐚𝐧𝐭𝐞𝐧, 𝐦𝐚𝐚𝐫 𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐛𝐢𝐣𝐳𝐨𝐧𝐝𝐞𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐮𝐧 𝐠𝐞𝐭𝐫𝐨𝐟𝐟𝐞𝐧 𝐬𝐭𝐚𝐝𝐬𝐠𝐞𝐧𝐨𝐭𝐞𝐧.

𝐄𝐞𝐧 𝐭𝐢𝐣𝐝𝐞𝐥𝐢𝐣𝐤 𝐭𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐨𝐩 𝐡𝐞𝐭 𝐩𝐥𝐚𝐭𝐭𝐞𝐥𝐚𝐧𝐝

De 47-jarige weduwnaar Hendrik Jan van Heek moest zijn verwoeste huis verlaten en trok kort na de brand naar Het Wageler: een boerenerf dat hij samen met zijn zuster Maria Geertruid (Mietje) Ledeboer-van Heek in eigendom had.

Op Het Wageler werd het 'oude huisje' in korte tijd tot noodwoning omgevormd. De inrichting bestond uit meubelstukken die onder meer waren gered uit het verbrande huis van de moeder van Mietje Ledeboer-van Heek aan de Gronausestraat. Hendrik Jan van Heek had zijn eigen kamer, terwijl de zitkamer en zijkamer werden gedeeld door Mietje en haar moeder en dochter. Volgens de overlevering sliepen de drie dienstboden in de bedstede in de keuken, terwijl de paardenstal tot slaapzaal werd ingericht voor de jongens van de kostschool. De woningnood was zó nijpend dat familieleden in Engeland en aan de Polytechnische Schule in Hannover werd verzocht voorlopig niet thuis te komen.

In huis was het behelpen en in de winter zelfs bitter koud, maar men was dankbaar überhaupt een dak boven het hoofd te hebben, terwijl zovelen elders in tenten en andere tijdelijke onderkomens moesten verblijven. De familie Van Heek was bovendien niet verlegen om levensmiddelen: die werden in grote hoeveelheid opgestuurd door familieleden uit Deventer en door de familie Roessingh Udink op Singraven. 'Op het laatst wist men niet waar ermede te blijven', waardoor er ook werd uitgedeeld aan minderbedeelde stadsgenoten.

𝐑𝐨𝐭𝐭𝐞𝐫𝐝𝐚𝐦 𝐬𝐩𝐫𝐢𝐧𝐠𝐭 𝐢𝐧 𝐝𝐞 𝐛𝐫𝐞𝐬

Niet alleen vanuit familiekring werd steun verleend aan de noodlijdenden: vanuit het hele land werden geld en goederen ingezameld. Ten behoeve van de wederopbouw van het weeshuis der Hervormde Gemeente in Enschede deed het bestuur — waaronder Hendrik Jan van Heek — een beroep op de Nederlandse bevolking: 'De Weezen zwerven in de Buiten-Gemeente rond, en spoedige voorziening in hun lot is dringend nodig.' Door de Enschedese predikanten Evers, Ter Kuile en Vorstman werd vervolgens ruim 4.500 gulden aan schenkingen in ontvangst genomen.

De landgenoten toonden zich zeer betrokken bij het lot van de Enschedese ingezetenen. Een oproep uit Rotterdam vat de toon van die dagen indringend samen:

'𝙳𝚎 𝚛𝚊𝚖𝚙, 𝚍𝚒𝚎 𝚑𝚎𝚝 𝚋𝚕𝚘𝚎𝚒𝚓𝚎𝚗𝚍 𝙴𝚗𝚜𝚌𝚑𝚎𝚍é 𝚝𝚛𝚘𝚏, 𝚒𝚜 𝚣𝚘𝚘 𝚑𝚊𝚛𝚝𝚟𝚎𝚛𝚜𝚌𝚑𝚎𝚞𝚛𝚎𝚗𝚍, 𝚍𝚊𝚝 𝚑𝚊𝚊𝚛 𝚘𝚖𝚟𝚊𝚗𝚐 𝚣𝚒𝚌𝚑 𝚗𝚘𝚐 𝚗𝚒𝚎𝚝 𝚘𝚟𝚎𝚛𝚣𝚒𝚎𝚗, 𝚑𝚊𝚛𝚎 𝚐𝚎𝚟𝚘𝚕𝚐𝚎𝚗 𝚣𝚒𝚌𝚑 𝚗𝚘𝚐 𝚗𝚒𝚎𝚝 𝚋𝚎𝚛𝚎𝚔𝚎𝚗𝚎𝚗 𝚕𝚊𝚝𝚎𝚗. 𝙼𝚊𝚊𝚛 𝚒𝚎𝚍𝚎𝚛, 𝚍𝚒𝚎 𝚎𝚎𝚗 𝚖𝚎𝚗𝚜𝚌𝚑𝚎𝚕𝚒𝚓𝚔 𝚑𝚊𝚛𝚝 𝚒𝚗 𝚍𝚎𝚗 𝚋𝚘𝚎𝚣𝚎𝚖 𝚍𝚛𝚊𝚊𝚐𝚝, 𝚐𝚎𝚟𝚘𝚎𝚕𝚝 𝚝𝚎𝚛𝚜𝚝𝚘𝚗𝚍 𝚍𝚊𝚝 𝚊𝚕𝚕𝚎𝚎𝚗 𝚜𝚙𝚘𝚎𝚍𝚒𝚐𝚎, 𝚎𝚎𝚗𝚍𝚛𝚊𝚐𝚝𝚒𝚐𝚎 𝚎𝚗 𝚘𝚗𝚋𝚎𝚔𝚛𝚘𝚖𝚙𝚎𝚗𝚎 𝙻𝚒𝚎𝚏𝚍𝚊𝚍𝚒𝚐𝚑𝚎𝚒𝚍 𝚎𝚎𝚗𝚒𝚐𝚎 𝚕𝚊𝚏𝚎𝚗𝚒𝚜 𝚊𝚊𝚗 𝚣𝚘𝚘𝚟𝚎𝚕𝚎 𝚍𝚞𝚒𝚣𝚎𝚗𝚍𝚎 𝚗𝚘𝚘𝚍𝚕𝚒𝚓𝚍𝚎𝚗𝚍𝚎𝚗 𝚣𝚊𝚕 𝚔𝚞𝚗𝚗𝚎𝚗 𝚟𝚎𝚛𝚕𝚎𝚗𝚎𝚗. (…) 𝙼𝚎𝚗𝚜𝚌𝚑𝚎𝚗𝚟𝚛𝚒𝚎𝚗𝚍𝚎𝚗, 𝚐𝚒𝚓 𝚒𝚗𝚣𝚘𝚗𝚍𝚎𝚛𝚑𝚎𝚒𝚍 𝚅𝚛𝚘𝚞𝚠𝚎𝚗 𝚎𝚗 𝙼𝚘𝚎𝚍𝚎𝚛𝚜, 𝚜𝚝𝚎𝚕𝚝 𝚞 𝚎𝚎𝚗 𝚘𝚘𝚐𝚎𝚗𝚋𝚕𝚒𝚔 𝚟𝚘𝚘𝚛, 𝚍𝚊𝚝 𝚐𝚒𝚓 𝚘𝚙 𝚆𝚘𝚎𝚗𝚜𝚍𝚊𝚐 𝚍𝚎𝚗 𝟽𝚍𝚎𝚗 𝙼𝚎𝚒 [𝟷𝟾𝟼𝟸] 𝚖𝚎𝚝 𝚍𝚎 𝚞𝚠𝚎𝚗 [𝚒𝚗 𝙴𝚗𝚜𝚌𝚑𝚎𝚍𝚎] 𝚑𝚊𝚍𝚝 𝚐𝚎𝚠𝚘𝚘𝚗𝚍, 𝚎𝚗 – 𝚍𝚘𝚎𝚝 𝚍𝚊𝚗, 𝚐𝚎𝚕𝚒𝚓𝚔 𝙶𝚘𝚍, 𝚍𝚒𝚎 𝚘𝚗𝚜 𝚐𝚎𝚗𝚊𝚍𝚒𝚐 𝚋𝚎𝚠𝚊𝚊𝚛𝚍, 𝚖𝚊𝚊𝚛 𝚑𝚎𝚗 𝚣𝚘𝚘 𝚣𝚠𝚊𝚊𝚛 𝚑𝚎𝚎𝚏𝚝 𝚋𝚎𝚙𝚛𝚘𝚎𝚏𝚍, 𝚞 𝚒𝚗 𝚑𝚎𝚝 𝚑𝚊𝚛𝚝 𝚣𝚊𝚕 𝚐𝚎𝚟𝚎𝚗.'

In deze advertentie stelde een damescomité uit Rotterdam zich ten doel zoveel mogelijk geld, levensmiddelen en kledingstukken in te zamelen voor de ontheemden in Twente. Bij menig deftige dame thuis stond een bus klaar waarin men kledingstukken kon werpen.

In Rotterdam organiseerden verschillende verenigingen bovendien voorstellingen en concerten waarvan de opbrengst naar de getroffenen ging. Een Rotterdamse boekhandelaar liet een gedicht drukken, waarvan de verkoop eveneens bestemd was voor de Enschedese ingezetenen. Het meest indrukwekkend was echter het bedrag dat in Rotterdam werd ingezameld: meer dan dertienduizend gulden. Het Rotterdamse hulpcomité stelde dat bedrag speciaal ten dienste van 'het vergoeden van één jaar huishuur en het aanschaffen van benoodigdheden voor den aanstaande winter, voor al zulke personen als daartoe vooral uit den burgerstand door de commissie te Enschede zullen worden aangewezen'.

𝐃𝐞 𝐚𝐝𝐦𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐚𝐭𝐢𝐞 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐮𝐥𝐩

Algemene giften werden door een hoofdcommissie onder leiding van de Enschedese burgemeester Loeff in ontvangst genomen en onder de getroffen inwoners verdeeld. Wat betreft de gift uit Rotterdam achtte de burgemeester het, gezien de specifieke voorwaarden, verstandig om hiervoor een aparte administratie te voeren. Op 1 september 1862 vroeg hij Hendrik Jan van Heek zitting te nemen in een subcommissie, samen met fabrikant Joan Stroink en dominee Johannes Marinus Vorstman. Vanaf het najaar van 1862 ontvingen zij verzoekschriften en brieven die een goed beeld geven van wat 'wederopbouw' toen in het dagelijks leven betekende.

𝘌𝘯𝘬𝘦𝘭𝘦 𝘷𝘰𝘰𝘳𝘣𝘦𝘦𝘭𝘥𝘦𝘯 𝘶𝘪𝘵 𝘥𝘪𝘦 𝘤𝘰𝘳𝘳𝘦𝘴𝘱𝘰𝘯𝘥𝘦𝘯𝘵𝘪𝘦:

- De kleermaker Johan Bernard Bruggemann (22 december 1862) legt uit dat zijn huis 'voor een matigen prijs' verzekerd was, maar dat er alsnog flink is ingehouden op de uitkering. Zijn inboedel bleek bovendien onderverzekerd door uitbreiding van zijn gezin: meer monden, meer benodigdheden, maar geen hogere dekking.
- Hoteleigenaar Johannes de Graaff (9 december 1862) meldt dat hij al steun ontving, maar schetst de omvang van zijn verlies: twintig bedden gingen verloren, slechts twee kon hij redden. Hij rekent het voor en hoopt op aanvullende hulp.
- Levie Marcus de Leeuw (20 januari 1863) schrijft dat hij niets verzekerd had en tijdens de brand als dienstdoende schutter geen kans had gehad iets te redden. Door de schade kan hij zijn slagersberoep niet voortzetten. De brief is tegelijk dankbaar én wanhopig: hij is erkentelijk voor wat hij kreeg, maar vraagt — op grond van omstandigheden — om meer. Gelukkig kon hij het slagersvak later weer uitoefenen.
- De 72-jarige weduwe Gezina Schallenberg-Aldenkamp (z.d.) beschrijft een schrijnende situatie: zij werkt als spoelster in dienst van E. Melster, ontvangt daarnaast minimale diaconale steun, huurt een keldertje in de Krim en besteedt de kleine uitkering aan een 'schamelen bed'. Zij verwijst naar beloften van hulp die door bode Hemken niet zijn nagekomen, en wendt zich vervolgens tot Van Heek.
- De situatie van Johannes Theodorus Mosman wordt beoordeeld door Van Heeks zwager, Albert Jan Blijdenstein (20 december 1863). Hij meent dat de huisschilder 'zich uit deze moeijelijkheid wel zoude kunnen redden daar er uitzigt bestaat op veel en voordeelig werk', maar acht toch een uitkering van 300 tot 400 gulden noodzakelijk om het strikt noodzakelijke voor Mosmans 'talrijke huishouding' te kunnen aanschaffen. Eerder, in juli-oktober 1863, schilderde Mosman het nieuwe Van Heekshuis en het daarnaast gelegen kantoor van de firma Van Heek & Co.

Dit soort brieven laat zien dat 'verzekerd zijn' niet automatisch betekende dat men weer op eigen benen kwam. Uitkeringen vielen tegen, kosten liepen door, tijdelijke huur drukte zwaar, tijdelijk ontbrak inkomen — en wie níet verzekerd was, of wie tijdens de brand geen spullen kon redden, begon feitelijk op nul.

Ook de boekhouder Sigismund Hendricus Westenberg verzocht om onderstand; niet alleen vanwege de geleden schade tijdens de stadsbrand, maar ook 'bij de gevolgen van dien en wel in mijne betrekking als agent der assurantiën'.

𝐖𝐢𝐞 𝐤𝐫𝐞𝐞𝐠 𝐰𝐚𝐭? 𝐄𝐞𝐧 𝐮𝐧𝐢𝐞𝐤 𝐫𝐞𝐠𝐢𝐬𝐭𝐞𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝐮𝐢𝐭𝐤𝐞𝐫𝐢𝐧𝐠𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐯𝐞𝐫𝐳𝐞𝐤𝐞𝐫𝐢𝐧𝐠𝐬𝐠𝐞𝐥𝐝𝐞𝐧

Een bijzonder stuk is ten slotte een handgeschreven overzicht van Hendrik Jan van Heek zelf: een lange lijst van stadsgenoten met daarbij de uitgekeerde assurantiegelden én de bedragen die werden verstrekt. Voor historisch én genealogisch onderzoek kan zo'n lijst bijzonder interessant zijn.

U kunt deze documenten digitaal bekijken op onze website archieftwentsetextielfamilies.nl, 𝚝𝚘𝚎𝚐𝚊𝚗𝚐𝚜𝚗𝚞𝚖𝚖𝚎𝚛 𝟷 𝙵𝚊𝚖𝚒𝚕𝚒𝚎𝚊𝚛𝚌𝚑𝚒𝚎𝚏 𝚅𝚊𝚗 𝙷𝚎𝚎𝚔, 𝚒𝚗𝚟.𝚗𝚛. 𝟻: '𝙷.𝙹. 𝚟𝚊𝚗 𝙷𝚎𝚎𝚔 (𝟷𝟾𝟷𝟺–𝟷𝟾𝟽𝟸), 𝙲𝚘𝚖𝚖𝚒𝚜𝚜𝚒𝚎 𝚋𝚎𝚕𝚊𝚜𝚝 𝚖𝚎𝚝 𝚑𝚎𝚝 𝚟𝚎𝚛𝚜𝚝𝚛𝚎𝚔𝚔𝚎𝚗 𝚟𝚊𝚗 𝚐𝚎𝚕𝚍𝚎𝚗 𝚊𝚊𝚗 𝚗𝚘𝚘𝚍𝚕𝚒𝚓𝚍𝚎𝚗𝚍𝚎𝚗 𝚎𝚗 𝚠𝚎𝚍𝚎𝚛𝚘𝚙𝚋𝚘𝚞𝚠 𝚗𝚊 𝚍𝚎 𝚐𝚛𝚘𝚝𝚎 𝚜𝚝𝚊𝚍𝚜𝚋𝚛𝚊𝚗𝚍, 𝟷𝟾𝟼𝟸–𝟷𝟾𝟼𝟹.'

- - - - - - - -

𝐁𝐫𝐨𝐧𝐧𝐞𝐧:
- Archief Twentse Textielfamilies, toegangsnummer 1 Familiearchief Van Heek, inventarisnummer 5
- Archief Twentse Textielfamilies, toegangsnummer 5 Familiearchief Ledeboer, inventarisnummer 430
- Krantendatabase KB, www.delpher.nl

🖊️ Derk Jordaan

24/12/2025

𝐊𝐞𝐫𝐬𝐭𝐠𝐫𝐨𝐞𝐭 𝐞𝐧 𝐭𝐞𝐫𝐮𝐠𝐛𝐥𝐢𝐤 𝐨𝐩 𝟐𝟎𝟐𝟓
– – – – – – –

𝐌𝐞𝐭 𝐝𝐞 𝐤𝐞𝐫𝐬𝐭𝐝𝐚𝐠𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐯𝐨𝐨𝐫𝐮𝐢𝐭𝐳𝐢𝐜𝐡𝐭 𝐥𝐨𝐨𝐩𝐭 𝐡𝐞𝐭 𝐣𝐚𝐚𝐫 𝐭𝐞𝐧 𝐞𝐢𝐧𝐝𝐞. 𝐈𝐧 𝐝𝐢𝐭 𝐥𝐚𝐚𝐭𝐬𝐭𝐞 𝐛𝐞𝐫𝐢𝐜𝐡𝐭 𝐯𝐚𝐧 𝟐𝟎𝟐𝟓 𝐛𝐥𝐢𝐤𝐤𝐞𝐧 𝐰𝐞 𝐠𝐫𝐚𝐚𝐠 𝐦𝐞𝐭 𝐣𝐮𝐥𝐥𝐢𝐞 𝐭𝐞𝐫𝐮𝐠 𝐨𝐩 𝐝𝐞 𝐨𝐧𝐭𝐰𝐢𝐤𝐤𝐞𝐥𝐢𝐧𝐠𝐞𝐧 𝐛𝐢𝐧𝐧𝐞𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐀𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 𝐓𝐰𝐞𝐧𝐭𝐬𝐞 𝐓𝐞𝐱𝐭𝐢𝐞𝐥𝐟𝐚𝐦𝐢𝐥𝐢𝐞𝐬 (𝐀𝐓𝐓).

In 2025 werd het archief opnieuw door veel onderzoekers geraadpleegd. Olaf Visscher en Michiel Tattersall stonden de meeste zaterdagen klaar om bezoekers te ontvangen en te ondersteunen bij hun onderzoek. Alleen in het voorjaar was het archief tijdelijk gesloten in verband met een verbouwing van het voorhalletje. Met een groter werkblad en betere isolatie is deze ruimte nu ook geschikt voor archiefonderzoek.

Een belangrijke stap dit jaar was de invoering van het nieuwe archiefprogramma 𝐀𝐭𝐥𝐚𝐧𝐭𝐢𝐬 𝐂𝐨𝐥𝐥𝐞𝐜𝐭𝐢𝐞𝐛𝐞𝐡𝐞𝐞𝐫 𝐋𝐢𝐭𝐞. In de eerste helft van het jaar is achter de schermen hard gewerkt aan de conversie van alle archiefbeschrijvingen vanuit het oude logistieke systeem. Atlantis maakt het mogelijk om een helder ordeningsschema aan te brengen, waardoor onze archieven voortaan beter (online) doorzoekbaar zijn. Ook kunnen bezoekers gerichter zoeken op personen, trefwoorden en datering. Daarnaast biedt het systeem goede mogelijkheden voor het toevoegen van multimedia, zoals foto’s, interviews en films. Inmiddels zijn al enkele duizenden documenten online te bekijken — en dat aantal zal de komende jaren verder groeien.

Voor de archiefmedewerkers is het nu bovendien mogelijk om ook op afstand archiefmateriaal te beschrijven. Daarbij hebben we waardevolle tips gekregen van Johan Seekles, voormalig archivaris van Historisch Centrum Overijssel (Zwolle). Op dit moment werkt Martijn Gerritsen aan het ontsluiten van vroege briefwisseling van 𝐁.𝐉. (𝐁𝐞𝐧) 𝐭𝐞𝐫 𝐊𝐮𝐢𝐥𝐞 (1863–1945), Eileen Jordaan-Jannink aan het beschrijven van het 𝐉𝐚𝐧𝐧𝐢𝐧𝐤-𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟, en Derk Jordaan aan onder meer het 𝐋𝐞𝐝𝐞𝐛𝐨𝐞𝐫-𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟. Ondertussen is Hens Jordaan op projectbasis bezig met het digitaliseren en beschrijven van een collectie 𝐨𝐮𝐝𝐞 𝐠𝐥𝐚𝐬𝐩𝐥𝐚𝐭𝐞𝐧, die hij volgend jaar zal overdragen aan het ATT.

Afgelopen jaar namen we ook verschillende nieuwe schenkingen in ontvangst, waaronder het archief van het 𝐓𝐞𝐫 𝐊𝐮𝐢𝐥𝐞 𝐅𝐨𝐧𝐝𝐬, het familiearchief 𝐓𝐞𝐫 𝐊𝐮𝐢𝐥𝐞 (Hanentak) en een aanvulling op het familiearchief 𝐋𝐞𝐝𝐞𝐛𝐨𝐞𝐫, alsmede documenten afkomstig van de families 𝐒𝐭𝐫𝐨𝐢𝐧𝐤 en 𝐓𝐞𝐫 𝐖𝐞𝐞𝐦𝐞. De beschrijving van dit omvangrijke nieuwe materiaal staat gepland voor het komende jaar.

Ook in 2026 hopen wij weer veel archiefmateriaal te ontsluiten en beschikbaar te stellen voor onderzoek. Wie archiefstukken op locatie wil inzien, verzoeken wij voortaan gebruik te maken van het 𝐨𝐧𝐥𝐢𝐧𝐞 𝐚𝐚𝐧𝐯𝐫𝐚𝐚𝐠𝐬𝐲𝐬𝐭𝐞𝐞𝐦 (archieftwentsetextielfamilies.nl). Na het aanmaken van een profiel op de website kunnen inventarisnummers via het winkelmandje worden aangevraagd voor specifieke dagen. Zo is het overzichtelijk wie wanneer materiaal wil inzien, en kunnen wij de aangevraagde stukken efficiënt klaarleggen en weer terugplaatsen. We waarderen het zeer wanneer jullie van deze methode gebruikmaken.

𝐍𝐚𝐦𝐞𝐧𝐬 𝐡𝐞𝐭 𝐠𝐞𝐡𝐞𝐥𝐞 𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟𝐭𝐞𝐚𝐦 𝐰𝐞𝐧𝐬𝐞𝐧 𝐰𝐢𝐣 𝐮 𝐛𝐢𝐣𝐳𝐨𝐧𝐝𝐞𝐫 𝐠𝐞𝐳𝐞𝐥𝐥𝐢𝐠𝐞 𝐟𝐞𝐞𝐬𝐭𝐝𝐚𝐠𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐞𝐞𝐧 𝐠𝐞𝐥𝐮𝐤𝐤𝐢𝐠, 𝐠𝐞𝐳𝐨𝐧𝐝 𝐞𝐧 𝐧𝐢𝐞𝐮𝐰𝐬𝐠𝐢𝐞𝐫𝐢𝐠 𝟐𝟎𝟐𝟔!

𝘖𝘭𝘢𝘧 𝘝𝘪𝘴𝘴𝘤𝘩𝘦𝘳, 𝘔𝘪𝘤𝘩𝘪𝘦𝘭 𝘛𝘢𝘵𝘵𝘦𝘳𝘴𝘢𝘭𝘭, 𝘌𝘪𝘭𝘦𝘦𝘯 𝘑𝘰𝘳𝘥𝘢𝘢𝘯-𝘑𝘢𝘯𝘯𝘪𝘯𝘬, 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘪𝘫𝘯 𝘎𝘦𝘳𝘳𝘪𝘵𝘴𝘦𝘯, 𝘑𝘰𝘩𝘢𝘯 𝘚𝘦𝘦𝘬𝘭𝘦𝘴 𝘦𝘯 𝘋𝘦𝘳𝘬 𝘑𝘰𝘳𝘥𝘢𝘢𝘯

21/12/2025

Vervolg over het van Heekshuis .

Archeologische sporen van het eerste Van Heekshuis
(opgravingen 2008)
Onder het huidige Van Heekshuis kwamen tijdens de archeologische opgravingen van 2008 stille, maar veelzeggende getuigen van een ouder bouwverleden aan het licht. Foto’s en documentatie uit dat jaar tonen overtuigend aan dat de muren van de huidige Villa Van Heek direct zijn opgetrokken bovenop de resten van het eerste Van Heekshuis, dat in een duidelijk andere oriëntatie was gebouwd, namelijk in een noordwest–zuidoostelijke richting. Deze afwijkende ligging vormt een belangrijk aanknopingspunt voor het onderscheiden van beide bouwfasen.
Centraal binnen de aangetroffen resten staat een uitzonderlijk robuuste vloerconstructie met een totale dikte van circa twintig centimeter. De vloer blijkt te bestaan uit drie op elkaar gemetselde lagen baksteen, wat wijst op een bouwkundige aanpak die verder ging dan een eenvoudige woonvloer. Een dergelijke opbouw suggereert niet alleen duurzaamheid, maar mogelijk ook een verhoogde belasting of een representatieve functie van de ruimte.
De bovenste laag van de vloer is gemetseld in halfsteens verband en bestaat uit vlakliggende, gele baksteentjes van een opvallend klein formaat, circa 17 × 8 × 3 centimeter. Dit zorgvuldige en verfijnde metselwerk contrasteert duidelijk met de grovere, zwaardere onderliggende lagen en wijst op een bewuste esthetische afwerking. Het gebruik van deze kleine gele stenen sluit aan bij bouwpraktijken die in de late achttiende en vroege negentiende eeuw vaker werden toegepast in meer welgestelde huizen.
Daarnaast werd muurwerk aangetroffen dat qua materiaal en formaat duidelijk afwijkt van dat van de latere villa. De bakstenen zijn relatief dik en smal, met afmetingen variërend tussen circa 22,5–26 × 10,5–11 × 6,5–7 centimeter. Dit afwijkende steenformaat vormt een belangrijk chronologisch en bouwtechnisch spoor. Het wijst op een andere bouwfase en mogelijk zelfs op een andere regionale of ambachtelijke bouwtraditie dan die welke bij de huidige Villa Van Heek is toegepast.
Op de vloer werd bovendien de fundering blootgelegd van een binnenmuur die eveneens in noordwest–zuidoostelijke richting liep. In deze muur bevond zich een circa 95 centimeter brede onderbreking, die kan worden geïnterpreteerd als een doorgang naar een tweede ruimte. Deze aangrenzende ruimte was voorzien van een identieke vloeropbouw, wat suggereert dat beide vertrekken deel uitmaakten van één samenhangend interieurconcept. Juist ter plaatse van de doorgang was een drempel gemetseld, vervaardigd uit dezelfde kleine gele baksteentjes als de bovenste vloerlaag. Dit detail onderstreept de bewuste afbakening van ruimtes en wijst op een duidelijke hiërarchie en interne structuur binnen het huis.
Langs de randen van de vloer werden verdere sporen zichtbaar, die samen een beeld geven van een zorgvuldig ontworpen en functioneel ingedeeld interieur. Wat hier aan het licht kwam, is geen toevallig overblijfsel of bouwkundige rest zonder samenhang, maar het fundament van een huis met een duidelijke ordening, een doordachte ruimtelijke indeling en een zekere representatieve ambitie. Deze archeologische resten bieden daarmee een tastbaar venster op het eerste Van Heekshuis en vormen een cruciale schakel in het begrijpen van de ontwikkelingsgeschiedenis van deze locatie.
O.Visscher

Bron:
T.A. Spitzers; S. Diependaal, 2008, "Oude Markt 26 te Enschede", https://doi.org/10.17026/DANS-24F-PW6T, DANS Data Station Archaeology, V1

20/12/2025

𝐃𝐞 𝐯𝐨𝐨𝐫𝐠𝐚𝐧𝐠𝐞𝐫𝐬 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐕𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐞𝐤𝐬𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐭𝐞 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞, 𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐝𝐞 𝟏𝟖𝟏𝟖-𝟏𝟖𝟔𝟐
- - - - - - -

𝐎𝐩 𝟕 𝐦𝐞𝐢 𝟏𝟖𝟔𝟐 𝐰𝐞𝐫𝐝 𝐄𝐧𝐬𝐜𝐡𝐞𝐝𝐞 𝐩𝐫𝐨𝐨𝐢 𝐝𝐞𝐫 𝐯𝐥𝐚𝐦𝐦𝐞𝐧 𝐛𝐢𝐣 𝐞𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐥𝐚𝐚𝐭𝐬𝐭𝐞 𝐠𝐫𝐨𝐭𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝𝐬𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐖𝐞𝐬𝐭-𝐄𝐮𝐫𝐨𝐩𝐚. 𝐕𝐫𝐢𝐣𝐰𝐞𝐥 𝐝𝐞 𝐠𝐞𝐡𝐞𝐥𝐞 𝐨𝐮𝐝𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝 𝐠𝐢𝐧𝐠 𝐢𝐧 𝐯𝐥𝐚𝐦𝐦𝐞𝐧 𝐨𝐩, 𝐰𝐚𝐚𝐫𝐨𝐧𝐝𝐞𝐫 𝐡𝐞𝐭 𝐕𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐞𝐤𝐬𝐡𝐮𝐢𝐬. 𝐌𝐞𝐭 𝐦𝐚𝐧 𝐞𝐧 𝐦𝐚𝐜𝐡𝐭 𝐰𝐞𝐫𝐝 𝐯𝐞𝐫𝐯𝐨𝐥𝐠𝐞𝐧𝐬 𝐠𝐞𝐰𝐞𝐫𝐤𝐭 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐰𝐞𝐝𝐞𝐫𝐨𝐩𝐛𝐨𝐮𝐰 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝. 𝐃𝐚𝐚𝐫𝐛𝐢𝐣 𝐯𝐞𝐫𝐚𝐧𝐝𝐞𝐫𝐝𝐞 𝐡𝐞𝐭 𝐬𝐭𝐫𝐚𝐚𝐭𝐛𝐞𝐞𝐥𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐛𝐢𝐧𝐧𝐞𝐧𝐬𝐭𝐚𝐝 𝐢𝐧𝐠𝐫𝐢𝐣𝐩𝐞𝐧𝐝. 𝐎𝐩 𝐝𝐞 𝐟𝐮𝐧𝐝𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐯𝐞𝐥𝐞 𝐨𝐮𝐝𝐞 𝐡𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐋𝐚𝐧𝐠𝐞𝐬𝐭𝐫𝐚𝐚𝐭 𝐞𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐭𝐞𝐠𝐞𝐧𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝𝐢𝐠𝐞 𝐦𝐚𝐫𝐤𝐭𝐩𝐥𝐞𝐢𝐧 𝐯𝐞𝐫𝐫𝐞𝐳𝐞𝐧, 𝐦𝐞𝐭 𝐛𝐞𝐡𝐮𝐥𝐩 𝐯𝐚𝐧 𝐚𝐬𝐬𝐮𝐫𝐚𝐧𝐭𝐢𝐞𝐠𝐞𝐥𝐝𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐝𝐞 𝐢𝐧𝐦𝐢𝐝𝐝𝐞𝐥𝐬 𝐨𝐩𝐠𝐞𝐛𝐨𝐮𝐰𝐝𝐞 𝐤𝐚𝐩𝐢𝐭𝐚𝐥𝐞𝐧, 𝐬𝐭𝐚𝐭𝐢𝐠𝐞 𝐰𝐨𝐨𝐧𝐡𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐝𝐢𝐞 𝐯𝐨𝐥𝐝𝐞𝐝𝐞𝐧 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐞𝐢𝐬𝐞𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐮𝐧 𝐭𝐢𝐣𝐝.

𝐃𝐚𝐭 𝐯𝐞𝐫𝐧𝐢𝐞𝐮𝐰𝐢𝐧𝐠𝐬𝐩𝐫𝐨𝐜𝐞𝐬 𝐢𝐬 𝐠𝐨𝐞𝐝 𝐚𝐟 𝐭𝐞 𝐥𝐞𝐳𝐞𝐧 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐤𝐥𝐚𝐬𝐬𝐞𝐫𝐢𝐧𝐠 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐡𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐝𝐨𝐨𝐫 𝐡𝐞𝐭 𝐤𝐚𝐝𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫: 𝐛𝐞𝐡𝐨𝐨𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐝𝐞 𝐬𝐭𝐚𝐝𝐬𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝 𝐬𝐥𝐞𝐜𝐡𝐭𝐬 𝐞𝐧𝐤𝐞𝐥𝐞 𝐩𝐚𝐧𝐝𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐝𝐞 𝐛𝐢𝐧𝐧𝐞𝐧𝐬𝐭𝐚𝐝 𝐭𝐨𝐭 𝐝𝐞 𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞, 𝐡𝐨𝐨𝐠𝐬𝐭𝐞 𝐤𝐥𝐚𝐬𝐬𝐞, 𝐧𝐚 𝟏𝟖𝟔𝟐 𝐰𝐞𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐯𝐞𝐞𝐥 𝐟𝐚𝐛𝐫𝐢𝐤𝐚𝐧𝐭𝐞𝐧𝐰𝐨𝐧𝐢𝐧𝐠𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐜𝐞𝐧𝐭𝐫𝐮𝐦 𝐢𝐧 𝐝𝐢𝐞 𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞 𝐤𝐥𝐚𝐬𝐬𝐞 𝐢𝐧𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐚𝐚𝐥𝐝. 𝐄𝐞𝐧 𝐩𝐚𝐚𝐫 𝐡𝐮𝐢𝐳𝐞𝐧 𝐯𝐞𝐫𝐚𝐧𝐝𝐞𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐝𝐚𝐚𝐫𝐞𝐧𝐭𝐞𝐠𝐞𝐧 𝐫𝐞𝐥𝐚𝐭𝐢𝐞𝐟 𝐰𝐞𝐢𝐧𝐢𝐠 𝐯𝐚𝐧 𝐠𝐞𝐝𝐚𝐚𝐧𝐭𝐞, 𝐰𝐚𝐚𝐫𝐨𝐧𝐝𝐞𝐫 𝐡𝐞𝐭 𝐕𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐞𝐤𝐬𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐎𝐮𝐝𝐞 𝐌𝐚𝐫𝐤𝐭. 𝐇𝐞𝐧𝐝𝐫𝐢𝐤 𝐉𝐚𝐧 𝐯𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐞𝐤 (𝟏𝟖𝟏𝟒–𝟏𝟖𝟕𝟐) 𝐥𝐢𝐞𝐭 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐰𝐨𝐨𝐧𝐡𝐮𝐢𝐬, 𝐦𝐞𝐭 𝐬𝐨𝐮𝐭𝐞𝐫𝐫𝐚𝐢𝐧 𝐞𝐧 𝐡𝐨𝐠𝐞 𝐭𝐫𝐚𝐩, 𝐧𝐚 𝐝𝐞 𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝 𝐨𝐩 𝐝𝐞𝐳𝐞𝐥𝐟𝐝𝐞 𝐟𝐮𝐧𝐝𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐞𝐧 𝐡𝐞𝐫𝐛𝐨𝐮𝐰𝐞𝐧. 𝐎𝐯𝐞𝐫 𝐝𝐞 𝐛𝐞𝐰𝐨𝐧𝐞𝐫𝐬𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐢𝐞𝐝𝐞𝐧𝐢𝐬 𝐢𝐬 𝐡𝐞𝐭 𝐧𝐨𝐝𝐢𝐠𝐞 𝐛𝐞𝐤𝐞𝐧𝐝, 𝐦𝐚𝐚𝐫 𝐡𝐞𝐭 𝐤𝐚𝐝𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 𝐰𝐞𝐫𝐝 𝐝𝐚𝐚𝐫𝐛𝐢𝐣 𝐧𝐢𝐞𝐭 𝐞𝐞𝐫𝐝𝐞𝐫 𝐠𝐞𝐫𝐚𝐚𝐝𝐩𝐥𝐞𝐞𝐠𝐝. 𝐈𝐧 𝐝𝐢𝐭 𝐚𝐫𝐭𝐢𝐤𝐞𝐥 𝐬𝐭𝐚𝐚𝐭 𝐝𝐞 𝐛𝐨𝐮𝐰𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐢𝐞𝐝𝐞𝐧𝐢𝐬 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐕𝐚𝐧 𝐇𝐞𝐞𝐤𝐬𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐞𝐧 𝐦𝐞𝐭 𝐧𝐚𝐦𝐞 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐯𝐨𝐨𝐫𝐠𝐚𝐧𝐠𝐞𝐫 𝐜𝐞𝐧𝐭𝐫𝐚𝐚𝐥, 𝐦𝐞𝐝𝐞 𝐚𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐡𝐚𝐧𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝐤𝐚𝐝𝐚𝐬𝐭𝐫𝐚𝐥𝐞 𝐭𝐞𝐤𝐞𝐧𝐢𝐧𝐠𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐯𝐢𝐧𝐝𝐢𝐧𝐠𝐞𝐧 𝐮𝐢𝐭 𝐡𝐞𝐭 𝐧𝐨𝐭𝐚𝐫𝐢𝐞𝐞𝐥 𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟.

𝐕𝐚𝐧 𝐛𝐨𝐫𝐠𝐭𝐮𝐢𝐧 𝐭𝐨𝐭 𝐫𝐢𝐜𝐡𝐭𝐞𝐫𝐬𝐡𝐮𝐢𝐬

In de zeventiende eeuw werd de familie Cost eigenaar van de oude borgtuin achter de kerk van Enschede en liet op dat perceel een huis bouwen. Verschillende generaties uit dit geslacht vervulden het ambt van richter, dat in Enschede tot de hoogste lokale gezagsfuncties in bestuur en rechtspraak behoorde. In de loop van de achttiende eeuw verhuisde de familie naar Deventer, waarna het huis uiteindelijk werd verkocht.

Door koop werd het pand in 1818 eigendom van textielfabrikant Helmich van Heek (1785–1847), die inmiddels met zijn echtgenote M.G. ‘Mietje’ ten Cate (1794–1837) een gezin had gesticht. In totaal werden uit dit huwelijk dertien kinderen geboren, die opgroeiden in dit oude, voormalige ‘richtershuis’.

De ligging van het huis ‘achter de grote kerk’, zoals Charles de Maere op een envelop noteerde, werd doorgaans aangeduid als ‘aan het kerkhof’. Opmerkelijk is de benaming ‘op de Borg’, zoals in 1828 door Helmich van Heek zelf opgegeven – een aanwijzing dat de illustere voorgeschiedenis van de plek nog levendig voortleefde. Ook jaren nadat de rondom de kerk gelegen begraafplaats was bestraat, bleef zijn zoon Hendrik het huis in zijn administratie steevast aanduiden als ‘aan den kerkhof’.

Intussen kreeg dit deel van de markt een nieuwe functie als stromarkt, een plaatsbenaming die in de bronnen slechts sporadisch opduikt, waaronder in 1859. Na de stadsbrand van 1862 raakte de plaatsaanduiding ‘Markt’ en, later, ‘Oude Markt’ in gebruik.

𝐇𝐞𝐭 𝐡𝐮𝐢𝐬 ‘𝐚𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐤𝐞𝐫𝐤𝐡𝐨𝐟’ 𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐤𝐚𝐝𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫

Het oude huis van Helmich van Heek stond meer naar achteren op het perceel, met daarachter een grote, diepe tuin. Via de Richterssteeg was het huis ook vanuit de Langestraat te bereiken; die ligging verklaart waarom in de bronnen incidenteel ook die straatnaam als plaatsaanduiding voorkomt.

Hoewel het pand betrekkelijk eenvoudig was en slechts één woonlaag telde, behoorde het volgens de kadastrale klassering – aanvankelijk in de vijfde categorie – toch tot de voornaamste woningen van de stad. In de jaren dertig van de negentiende eeuw liet Helmich het huis verbouwen. Daarna werd het in de vierde klasse ingeschaald, wat wijst op een verfraaiing. In de kadastrale legger wordt in 1838 het verstrijken van een eerdere belastingvrijstelling (‘vrijdom’) genoteerd, wat erop duidt dat de verbetering in de jaren daarvoor heeft plaatsgevonden.

Omstreeks 1843 verrees aan de zijde van het kerkhof een ‘fabriek’: een uitbouw van circa 55 m² die als pakkamer diende. In de tuin stond bovendien een houten kraan. Deze was niet bestemd voor textielgoederen, maar voor de grootschalige handel in lijn- en hennepzaad die Helmich op eigen titel dreef. Naast zijn activiteiten als mede-firmant van de bloeiende textielfirma H.J. van Heek & Zonen – waarvan in die jaren zijn oudere broer de chef was – vormde deze handel ook een belangrijke pilaar van zijn vermogen.

𝐇𝐞𝐫𝐢𝐧𝐧𝐞𝐫𝐢𝐧𝐠𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐝𝐞 𝐢𝐧𝐫𝐢𝐜𝐡𝐭𝐢𝐧𝐠 𝐯𝐨𝐥𝐠𝐞𝐧𝐬 𝐝𝐞 𝐛𝐨𝐞𝐝𝐞𝐥𝐛𝐞𝐬𝐜𝐡𝐫𝐢𝐣𝐯𝐢𝐧𝐠 𝐮𝐢𝐭 𝟏𝟖𝟒𝟕

Herinneringen aan dit oude huis werden in 1915 opgetekend door C.J. Snuif in het Familieboek der Van Heeks. Hij beschreef de woning als ‘zeer eenvoudig ingericht’, met twee extra deuren die toegang gaven tot het pakhuis en het kantoor. Ook memoreerde hij een logeerkamertje boven de ‘pakkerij’ (de ‘fabriek’), waar de bevriende familie Ter Horst uit Rijssen te allen tijde welkom was.

Over de precieze indeling van de woning zwijgen de kadastrale bronnen, maar die wordt wél zeer nauwkeurig beschreven in de inventaris die notaris Jan Dinant Jordaan in 1847 opstelde na het overlijden van Helmich. Jordaan trad daarbij niet alleen op als notaris, maar was door de familie ook aangesteld tot een van de drie taxateurs van de nalatenschap. Om persoonlijke redenen had Helmich eerder ook voor zijn testament gekozen voor de notaris uit Haaksbergen, met wiens brede familiekring hij goed en nauw contact onderhield.

De beschrijving begint met de ‘zaal, uitzicht hebbende van de eene zijde door twee ramen in de tuin en de andere zijde door twee ramen naar het kerkhof’. Aan de aanwezigheid van een fortepiano en achttien champagneglazen is duidelijk af te lezen dat dit de deftige ontvangstzaal van het huis was. De meubels waren grotendeels van mahoniehout, waaronder een ronde tafel op één p**t en een canapé. Een bruine uittrektafel met zes inlegbladen en in totaal twaalf stoelen maakte de ruimte ook bijzonder geschikt voor diners. Opvallend is het ontbreken van vloerkleden (zoals elders in het huis) en het ontbreken van schilderijen; wel hing een kostbare grote vierkante spiegel met vergulde lijst aan de muur.

Vervolgens werd het daarnaast gelegen opkamertje beschreven, met onder meer twee ledikanten ‘met geverfde katoenen behangsels’. De daaronder gelegen kelder fungeerde als voorraad- en opslagruimte. In de ‘meidekamer’ stonden twee hoekkasten en zes oude stoelen.

Daarna komt de binnenkamer, ‘uitzicht hebbende door drie ramen in de tuin’. Dit was de dagelijkse zitkamer van de familie, met wederom een uittrektafel en twaalf stoelen. Hoewel er een deftig ‘staand horlogie’ stond, was de aanblik minder chique dan die van de grote zaal. Hiernaast lag de slaapkamer van Helmich zelf, met een ledikant met meubelkatoenen behang, een zeer kostbare ‘handvrije kast’ en zijn jachtgeweer, weitas, kruidhoorn met hagelzak.

Na de keuken – het domein van de dienstboden – beschrijft de inventaris een ‘voorkamertje, uitzicht hebbende door het ene raam in de rechtersteeg en door het andere in de tuin’. Dit fungeerde als kantoor van Helmich, voorzien van een uittrektafel, verschillende stoelen en een lessenaar met twee stoelen ‘zonder zitting’. In een boekenkastje stonden de pacht- en koopmansboeken, die de notaris als eerste bestudeerde en verzegelde. Hier bevonden zich ook de enige twee expliciet genoemde schilderijen in het huis.

Aansluitend wordt het ‘kamertje boven de fabriek’ beschreven, met twee ledikanten, bestemd voor logés. Daarna volgen de zolder, het spijker en de stal, waar zich onder andere een gele jachthond en een ‘vaal bont koebeest’ bevonden. De kapitale voorraad lijn- en hennepzaad, gewaardeerd op bijna 16.000 gulden, zal in het pakhuis zijn opgeslagen, hoewel dit in de inventaris niet als zodanig wordt benoemd.

𝐄𝐫𝐟𝐞𝐧𝐢𝐬, 𝐞𝐢𝐠𝐞𝐧𝐝𝐨𝐦 𝐞𝐧 𝐤𝐚𝐝𝐚𝐬𝐭𝐫𝐚𝐥𝐞 𝐜𝐨𝐫𝐫𝐞𝐜𝐭𝐢𝐞

Kort voor zijn overlijden liet de 61-jarige Helmich een testament opstellen door notaris Jordaan, waarin hij o.a. bepaalde dat zijn woonhuis moest overgaan op zijn oudste zoon Hendrik Jan van Heek. Omdat hij in gemeenschap van goederen was getrouwd, kon hij echter formeel slechts over zijn helft van de nalatenschap beschikken.

De toewijzing van de onroerende goederen leidde onder de kinderen gelukkig niet tot onenigheid, maar in de kadastrale registratie bleek het huis aan het kerkhof onbedoeld te zijn terechtgekomen op naam van ‘Hendrik Jan van Heek en consorten’. Eind 1850 trad Hendrik daarom in overleg met het kadaster, waarna de woning met achterliggende tuin alsnog geheel op zijn naam werd bijgeschreven.

𝐀𝐟𝐛𝐫𝐚𝐚𝐤 𝐞𝐧 𝐧𝐢𝐞𝐮𝐰𝐛𝐨𝐮𝐰: 𝐡𝐞𝐭 ‘𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐦𝐞𝐭 𝐝𝐞 𝐡𝐨𝐠𝐞 𝐬𝐭𝐨𝐞𝐩’

In het kadastraal overzicht wordt voor dienstjaar 1857 melding gemaakt van ‘afbraak en stichting’. Dergelijke mutaties werden achteraf geregistreerd, zodat de daadwerkelijke sloop van het oude huis al in 1856 moet hebben plaatsgevonden. Hendrik liet vervolgens een geheel nieuw, modern huis met souterrain en hoge trap optrekken op de rand van zijn perceel en het voormalige kerkhof.

Uit de kadastrale gegevens blijkt dat daarbij zelfs de perceelgrens iets werd overschreden: in totaal ongeveer drie vierkante meter ‘weg’ – zoals het kadaster dit noemt – werd bij het huisperceel getrokken. Voortaan was niet langer sprake van een woning met ‘fabriek’, maar van een huis met magazijn, waarbij dit laatste ten noorden van het woonhuis werd aangebouwd. Door de verplaatsing van de woning richting de markt werd de tuin aan de achterzijde nog groter.

De toegang tot de woning via de Richterssteeg verviel: de voordeur ‘met hoge stoep’, zoals de familie het huis later aanduidde, kwam nu prominent aan de Markt te liggen. Dit nieuwe Van Heekshuis was voortaan een van de meest markante fabrikantenwoningen in de binnenstad van Enschede.

𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐢𝐞𝐮𝐫, 𝐬𝐜𝐡𝐢𝐥𝐝𝐞𝐫𝐢𝐣𝐞𝐧 𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐰𝐨𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝟏𝟖𝟔𝟐

In het Archief Twentse Textielfamilies is opvallend weinig materiaal bewaard gebleven over de bouw van dit eerste Van Heekshuis. Een uitzondering vormt een briefcitaat van Isak Bussemaker aan zijn zwager Hendrik van Heek, waarin hij op 24 april 1856 schrijft dat het huis van Hendrik naar verwachting ‘nagenoeg in order’ zal zijn. Hieruit blijkt dat de woning kort vóór Hendriks huwelijk met de kunstenares C.A. ‘Lida’ Blijdenstein, op 13 juni 1856, gereed was.

Uit een aantekeningschriftje blijkt dat het huis onder meer een rode salon had en een marmeren schoorsteenmantel. Opvallend zijn de ‘portretten’ die gezamenlijk op 300 gulden werden gewaardeerd. Dat aanzienlijke bedrag is hoofdzakelijk te danken aan de schilderkunst van zijn echtgenote Lida, die vele familieleden op doek en paneel heeft vereeuwigd. Zij overleed in 1859 in het kraambed, waarna Hendrik in het huis gezelschap kreeg van zijn zuster, de weduwe M.G. ‘Mietje’ Ledeboer-van Heek, en haar kinderen.

Het moderne huis aan de Markt werd door het kadaster voortaan in de eerste klasse ingeschaald. Uit de administratie van Hendrik blijkt dat de waarde van het nieuwe huis voortaan werd geschat op 12.000 gulden, een waardevermeerdering van precies vijftig procent ten opzichte van het oude huis (8.000 gulden). In dit moderne huis logeerde meermaals de staatsman Thorbecke, soms vergezeld door een van zijn twee dochters.

𝐁𝐫𝐚𝐧𝐝, 𝐫𝐞𝐝𝐝𝐢𝐧𝐠 𝐞𝐧 𝐡𝐞𝐫𝐢𝐧𝐧𝐞𝐫𝐢𝐧𝐠

Op 7 mei 1862 werd Enschede opgeschrikt door de grote stadsbrand die het grootste deel van de binnenstad in de as legde. De weduwe Ledeboer spoorde haar zoon Arnold aan om vooral de schilderijen in veiligheid te brengen. Daarnaast wist men met paard en wagen enkele meubelstukken en belangrijke familiepapieren tijdig over te brengen naar het Wageler, waar Hendrik met zijn zuster en schoonmoeder de eerste maanden na de brand noodgedwongen zijn toevlucht zocht. Van het afgebrande Van Heekshuis, dat slechts zeven jaar bestond, resteert enkel een oude foto van de ruïne uit 1862. Architect J.A. Gerretsen uit Zutphen werd in de arm genomen, die nog dezelfde maand een tekening maakte voor de herbouw van het huis.

Hendrik van Heek hield zich ook in brede zin bezig met de herbouw en verbetering van de stad. Daarnaast was hij aanspreekpunt voor getroffen stadsgenoten die door de brand in financiële problemen waren gekomen. Als lid van een subcommissie tot ondersteuning van de noodlijdenden hield hij zich bezig met de toekenning en verdeling van de binnengekomen giften uit Rotterdam.

Niet alleen schilderijen en een deel van de familiepapieren hebben de brand overleefd; ook een oude bank van vóór de stadsbrand is nog in familiebezit. Vermoedelijk betreft dit de ‘mahonie houten canapé met een bevoerde zitting, kussen en voetkussen’ die volgens de inventaris in de grote zaal van Helmich van Heek stond. Op zijn verzoek werd de inboedel in 1847 verdeeld onder zijn nog ongehuwde kinderen, waaronder Hendrik.

In het nieuwe Van Heekshuis, ‘met de hoge stoep’, werden verscheidene familieleden grootgebracht. Binnenkort kan iedereen hier terecht voor steaks.

– – – – –

- Dit artikel beperkt zicht tot de periode voor de stadsbrand, waardoor de verbouwingen en andere wetenswaardigheden over dit pand hier verder buiten beschouwing worden gelaten. Bijgaand vindt u een aantal kadastrale tekeningen van het Van Heekshuis, tot 1925, die wellicht voor andere artikelen en onderzoek van pas kunnen komen.
- Mocht u meer willen weten over de bouw- en eigendomsgeschiedenis van een pand, dan kunt u daarvoor goed gebruikmaken van de online 𝙖𝙧𝙘𝙝𝙞𝙚𝙛𝙫𝙞𝙚𝙬𝙚𝙧 die door verschillende archiefinstellingen wordt aangeboden. U kunt daarin niet alleen zoeken in kadastrale leggers, maar treft soms ook interessante tekeningen aan.
- In de eerste helft van de negentiende eeuw veranderde de huisnummering in Enschede regelmatig. Het huis van Helmich van Heek, en later van zijn zoon Hendrik Jan, werd achtereenvolgens aangeduid als 151, 189, 216 en 242.
- Jan Herman van Heek (1873–1957) publiceerde omstreeks 1944 het boekje 𝙃𝙚𝙧𝙞𝙣𝙣𝙚𝙧𝙞𝙣𝙜𝙚𝙣 𝙖𝙖𝙣 𝙚𝙣 𝙧𝙤𝙣𝙙𝙤𝙢 𝙝𝙚𝙩 𝙑𝙖𝙣 𝙃𝙚𝙚𝙠𝙨𝙝𝙪𝙞𝙨. Daarin schetst hij een kleurrijk beeld van het opgroeien in het Van Heekshuis, in de periode waarin het door zijn ouders en hun grote kinderschaar werd bewoond en verbouwd.
🖊️ Derk Jordaan

Bronnen:
Archiefviewer; Archief Twentse Textielfamilies, Enschede, 1 Familiearchief Van Heek, inv. nrs. 1108, 1140, 1145 en 1411; Collectie Overijssel, Zwolle, 122 Notarissen in Overijssel (2e aangevulde versie), inv. nr. 1695; Erfgoed Enschede, BS Enschede; C.J. Snuif, Familieboek der Van Heeks, 1915

Adres

Zonnebeekweg 114
Enschede
7546RH

Website

http://archieftwentsetextielfamilies.nl/

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Archief Twentse Textielfamilies nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.