11/09/2026
SANARWAR JAMA'A
GCHRN NIGERIA TA BAYYANA DAMUWA KAN ZARGIN TAKE HAƘƘIN ƊAN ADAM, TSORATARWA DA TSOMA BAKI CIKIN TSARIN SHARI'A
Najeriya — Satumba 2026
Global Community for Human Rights Network (GCHRN) Nigeria ta bayyana matukar damuwa game da zarge-zargen da s**a taso dangane da lamarin da ya shafi Nasir Musa Idris, matarsa ’yar Maroko, da Dr. Ahmad Abubakar Gumi.
GCHRN ta kasance tana bibiyar wannan lamari tun farkon sa, ta hannun Reshen Jihar Kano, ƙarƙashin wakilcin lauyanta, Barrister Badamasi Sulaiman Gandu, tare da wasu mambobin ƙungiyar da s**a kasance suna bin yadda shari'ar da sauran abubuwan da s**a shafi lamarin suke gudana.
Ƙungiyarmu ta yi niyyar kaurace wa yin sanarwar jama'a a lokacin da ake ci gaba da gudanar da lamarin ta hanyoyin doka. Mun yi hakan ne domin mutunta bin ƙa'ida da tsarin doka (due process) da kuma ’yancin hukumomin da ke da alhakin bincike da yanke hukunci.
Sai dai, abubuwan da s**a faru a yayin da lamarin ke ci gaba sun haifar da wasu damuwa waɗanda, idan aka tabbatar da su, za su iya zama manyan take haƙƙin ɗan Adam kuma su iya kawo cikas ga gudanar da adalci yadda ya kamata.
DAMUWA KAN ZARGIN MATSIN LAMBA DA TSORATARWA
GCHRN ta fi nuna damuwa game da zarge-zargen cewa ana iya samun matsin lamba, tsoratarwa ko amfani da tasiri ba bisa ka'ida ba a kan jami’an tsaro da ke da hannu wajen wannan lamari.
Idan aka tabbatar da irin wannan hali, abu ne mai matukar tayar da hankali.
Ya kamata hukumomin tsaro su samu damar gudanar da binciken da doka ta ba su cikin ’yanci, ƙwarewa da adalci, ba tare da tsoro, fifiko ko tsoma bakin wasu ba.
Idan kotu ta amince da ko ta gane akwai wani bincike da ya dace a gudanar, kuma hukumomin da abin ya shafa s**a gayyaci wani mutum domin ya amsa zarge-zargen da ake yi masa, ya kamata a bar dukkan ɓangarorin su shiga wannan tsari ba tare da tsoratarwa ko hana su ba.
Hanyar da ta dace wajen amsa bincike ita ce a bi tsarin doka tare da gabatar da hujjoji a gaban hukumomin da s**a dace ko kotu.
’YANCIN YANKE SHAWARA DA MUTUNCIN ƊAN ADAM
GCHRN ta kuma nuna damuwa kan duk wani yunƙuri na mutum, ƙungiya ko mai tasiri na tsoma baki ba bisa ka'ida ba cikin rayuwar sirri da shawarar iyali ta wani mutum.
Haƙƙin mutunci, ’yancin mutum, sirrin rayuwa da rayuwar iyali suna da kariya a ƙarƙashin dokokin Najeriya, kuma ana kuma amince da su a matakin ƙasa da ƙasa.
Sashe na 34 na Kundin Tsarin Mulkin Tarayyar Najeriya na 1999 (kamar yadda aka yi masa gyara) ya kare mutuncin ɗan Adam.
Sashe na 35 ya kare ’yancin mutum.
Sashe na 36 ya ba da tabbacin haƙƙin samun sauraron shari'a cikin adalci da kuma ka'idar cewa mutum ba shi da laifi har sai an tabbatar da laifinsa.
Sashe na 37 ya kare sirrin rayuwar ɗan ƙasa, ciki har da gidansa, wasiƙunsa da hanyoyin sadarwarsa.
A matakin ƙasa da ƙasa, Mataki na 16 na Universal Declaration of Human Rights (UDHR) ya amince da haƙƙin manya na yin aure da kafa iyali bisa ’yanci da cikakkiyar yardarsu.
Waɗannan haƙƙoƙi ba gata ba ne da aka bai wa wasu mutane kawai. Haƙƙoƙi ne na asali da suke cikin ’yancin kowane ɗan Adam.
BA WANI DA YA FI DOKA
GCHRN na jaddada cewa matsayi, addini, siyasa, alaƙa, tasiri ko sanin mutum a cikin al'umma bai kamata su sa wani mutum ya kasance sama da doka ba.
Haka kuma, bai kamata a bayyana wani mutum a matsayin mai laifi kawai saboda an yi masa zargi ba.
Dole ne a mutunta ƙa'idar “mutum ba shi da laifi har sai an tabbatar da laifinsa.”
Abin da ake buƙata shi ne a gudanar da tsari mai adalci, mara son rai, bayyananne kuma wanda ya dogara da hujjoji, domin a tabbatar da gaskiyar abin da ya faru.
KIRA GA BINCIKE MARA SON RAI
Saboda haka, GCHRN na kira ga hukumomin Najeriya da abin ya shafa da su:
1. Tabbatar da cewa duk wani bincike da ya shafi wannan lamari ana gudanar da shi cikin ’yanci, rashin son rai da bin dokokin Najeriya.
2. Kare jami’an ’yan sanda da sauran jami’an tsaro daga tsoratarwa, barazana ko tsoma bakin da bai dace ba yayin da suke gudanar da ayyukan da doka ta ba su.
3. Tabbatar da cewa ana yi wa dukkan waɗanda abin ya shafa adalci daidai a gaban doka, ba tare da la’akari da matsayinsu na zamantakewa ko addini ba.
4. Kare muhimman haƙƙoƙin ɗan Adam, mutunci da lafiyar dukkan mutanen da abin ya shafa.
5. Tabbatar da cewa duk wani zargin tsoratarwa, tilastawa, amfani da iko ba bisa ka'ida ba ko tsoma baki cikin tsarin shari'a an gudanar da cikakken bincike a kansa.
6. Barin kotuna da hukumomin bincike su gudanar da ayyukan da Kundin Tsarin Mulki da doka s**a ba su ba tare da matsin lamba da bai dace ba.
GCHRN ZA TA CI GABA DA BINCIKEN LAMARIN
GCHRN Nigeria ta ci gaba da bibiyar wannan lamari saboda manufar ƙungiyarmu ita ce kare mutuncin ɗan Adam, inganta bin doka da kuma yin magana a kan take haƙƙoƙin ɗan Adam.
Matakin da GCHRN ta ɗauka na yin magana a wannan lokaci ba yana nufin cewa muna bayyana wani mutum a matsayin mai laifi ba.
Maimakon haka, kira ne ga riƙon amana, gaskiya, adalci, bayyana gaskiya da kuma mutunta haƙƙoƙin ɗan Adam.
GCHRN Nigeria za ta ci gaba da bibiyar abubuwan da ke faruwa, kuma idan ya dace kuma doka ta ba da dama, za ta sanar da jama'a ƙarin bayanai bisa hujjojin da za a iya tabbatar da su da kuma bayanan shari'a da aka rubuta.
Muna kira ga dukkan ɓangarorin da abin ya shafa da su kasance cikin natsuwa, su guji barazana, tsoratarwa, tunzura jama'a ko duk wani mataki da zai iya kawo cikas ga gudanar da adalci.
Dole ne a tabbatar da gaskiya ta hanyar hujjoji.
Dole ne a bar doka ta yi aikinta.
Dole ne a kare haƙƙin ɗan Adam ba tare da tsoro ko fifiko ba.
GLOBAL COMMUNITY FOR HUMAN RIGHTS NETWORK (GCHRN) NIGERIA
Haƙƙin Ɗan Adam • Bin Doka • Adalci • Riƙon Amana
“Ku san haƙƙinku. Ku kare haƙƙin wasu.”
GCHRN Nigeria — Muryar Haƙƙin Ɗan Adam
Amb karibu yahaya lawan kabara cheaf executive office and national director general of the global community for human rights network Nigeria
