05/08/2026
Rencana MCW @ akhbar Utusan Malaysia
RCI Tabung Haji: Masanya Membina Benteng Amanah Baharu untuk Umat dan Negara
Pendedahan Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) Tabung Haji merupakan satu detik penting dalam sejarah tadbir urus negara. Bagi Pemerhati Rasuah Malaysia (MCW), laporan ini tidak seharusnya dilihat sebagai kemenangan atau kekalahan mana-mana parti politik. Sebaliknya, ia perlu dijadikan titik perubahan untuk memperkukuhkan institusi yang mengurus amanah jutaan pendeposit Islam.
Sejak penubuhannya pada tahun 1963 hasil cetusan idea Allahyarham Profesor Diraja Ungku Aziz, Tabung Haji telah menjadi antara institusi Islam paling berjaya di dunia. Model simpanan haji yang menggabungkan pelaburan patuh syariah dan pengurusan ibadah telah menjadi contoh kepada banyak negara Islam. Oleh itu, sebarang kelemahan yang berlaku bukan sahaja memberi kesan kepada kedudukan kewangan institusi tersebut, malah menggugat keyakinan umat Islam terhadap sebuah institusi yang dibina atas asas amanah.
RCI mendedahkan beberapa kelemahan yang serius. Antaranya ialah campur tangan politik dalam proses membuat keputusan, konflik kepentingan dalam pelantikan kepimpinan, kelemahan tadbir urus, struktur pelaburan yang tidak berkesan, serta keperluan audit forensik terhadap beberapa transaksi. Lebih penting lagi, laporan tersebut menunjukkan bahawa kelemahan tadbir urus bukan hanya berlaku dalam satu tempoh pentadbiran, malah terdapat kelemahan yang berterusan sebelum dan selepas tahun 2018. Hakikat ini membuktikan bahawa masalah sebenar bukan terletak pada mana-mana individu atau parti politik semata-mata, tetapi pada kelemahan sistem yang membenarkan campur tangan politik mengatasi pertimbangan profesional.
MCW berpandangan bahawa perdebatan awam tidak seharusnya hanya tertumpu kepada persoalan sama ada wujud unsur "sakau" atau tidak. Rasuah bukan hanya berlaku apabila wang dipindahkan ke dalam akaun peribadi. Kegagalan mematuhi prinsip tadbir urus, keputusan yang dipengaruhi kepentingan politik, pelantikan yang mempunyai konflik kepentingan serta pengabaian amaran institusi kawal selia juga boleh mengakibatkan kerugian besar kepada rakyat. Amanah boleh dikhianati bukan sahaja melalui pencurian, tetapi juga melalui keputusan yang cuai, tidak berintegriti dan tidak profesional.
Justeru, MCW menyambut baik cadangan RCI supaya ahli politik aktif tidak lagi dilantik sebagai Pengerusi atau Ahli Lembaga Tabung Haji. Cadangan ini merupakan satu reformasi penting yang wajar diperluaskan kepada institusi kewangan berkaitan kerajaan (GLIC), syarikat berkaitan kerajaan (GLC) dan badan-badan berkanun yang mengurus dana awam bernilai berbilion ringgit. Pengurusan institusi strategik hendaklah dipimpin oleh profesional yang mempunyai kepakaran dalam kewangan, pelaburan, pengurusan risiko dan tadbir urus, bukannya berdasarkan pertimbangan politik.
Dalam masa yang sama, MCW berpandangan bahawa kedudukan Tabung Haji sebagai institusi amanah umat Islam memerlukan satu lapisan perlindungan institusi yang lebih kukuh. Terdapat cadangan supaya Tabung Haji dijadikan sebuah badan wakaf Persekutuan di bawah seliaan Majlis Raja-Raja Melayu. Walaupun cadangan ini lahir daripada hasrat murni untuk mengangkat martabat institusi tersebut, MCW berpandangan bahawa ia tidak sesuai dilaksanakan dalam bentuk tersebut.
Hal ini kerana wang yang disimpan di Tabung Haji merupakan hak milik pendeposit dan boleh dikeluarkan mengikut syarat tertentu, sedangkan wakaf mempunyai konsep perundangan dan syariah yang berbeza. Selain itu, pentadbiran wakaf berada di bawah bidang kuasa negeri, manakala Tabung Haji ialah badan berkanun Persekutuan yang menjalankan fungsi kewangan, pelaburan dan pengurusan haji di peringkat nasional. Menggabungkan kedua-dua konsep tersebut berpotensi menimbulkan pertindihan bidang kuasa dan kesukaran dari sudut pentadbiran.
Sebaliknya, MCW mencadangkan satu model yang lebih praktikal, iaitu mewujudkan *Model Amanah Haji Nasional Berperlindungan Diraja.* Dalam model ini, Tabung Haji kekal sebagai badan berkanun Persekutuan yang tertakluk kepada undang-undang, audit dan penelitian Parlimen, namun pada masa yang sama diberikan perlindungan institusi melalui penglibatan Majlis Raja-Raja dalam aspek amanah dan pelantikan tertentu.
Melalui model ini, Majlis Raja-Raja tidak perlu terlibat dalam urusan operasi harian atau keputusan pelaburan. Sebaliknya, institusi Raja-Raja boleh memainkan peranan sebagai penaung kepada prinsip integriti, amanah dan pemeliharaan kepentingan umat Islam. Pada masa yang sama, sebuah Majlis Amanah Tabung Haji yang terdiri daripada tokoh kewangan, pakar syariah, pakar pelaburan, wakil pendeposit dan profesional bebas boleh diwujudkan bagi mengawasi aspek tadbir urus, konflik kepentingan serta pelaksanaan syor-syor RCI.
MCW juga mencadangkan supaya semua pelantikan Pengerusi, Ketua Pegawai Eksekutif dan Ahli Lembaga Tabung Haji melalui proses saringan integriti yang ketat, disokong oleh semakan latar belakang profesional dan pengisytiharan konflik kepentingan. Tempoh jawatan hendaklah tetap, bebas daripada pertukaran politik, serta tertakluk kepada penilaian prestasi secara berkala.
Selain itu, audit forensik berkala terhadap transaksi berisiko tinggi perlu diwajibkan, manakala laporan tadbir urus dan pengurusan risiko hendaklah dibentangkan kepada Parlimen secara berkala. Ketelusan seperti ini akan meningkatkan keyakinan pendeposit serta mengurangkan ruang kepada salah guna kuasa.
*Akhirnya, MCW percaya bahawa kejayaan sebenar RCI Tabung Haji tidak akan diukur melalui jumlah individu yang didakwa atau keuntungan politik mana-mana pihak.* Kejayaan sebenar ialah apabila laporan ini menjadi pemangkin kepada reformasi institusi yang menyeluruh. Negara memerlukan institusi yang lebih kuat daripada individu, sistem yang lebih kukuh daripada pengaruh politik, dan budaya amanah yang mengatasi kepentingan mana-mana kumpulan.
Tabung Haji bukan sekadar sebuah institusi kewangan. Ia adalah simbol kepercayaan umat Islam Malaysia. Amanah yang dibina oleh Ungku Aziz lebih enam dekad lalu mesti dipelihara dengan keberanian melakukan pembaharuan. Sekiranya negara benar-benar mengambil iktibar daripada RCI ini, maka generasi akan datang bukan sahaja akan mewarisi Tabung Haji yang lebih stabil, malah sebuah institusi yang benar-benar bebas, telus, profesional dan berintegriti. Itulah legasi yang sewajarnya kita tinggalkan demi agama, bangsa dan negara.
