30/05/2026
Membaca jambatan ilmu
Thailand Mengajar Kita Sesuatu Tentang Pertanian: Negara Agro Yang Kuat Pun Tidak Kebal Jika Sistem Mula Tertekan
Thailand sering disebut sebagai antara negara pertanian yang lebih tersusun di Asia Tenggara.
Bila orang bercakap tentang beras, buah-buahan tropika, durian, agro-pelancongan, makanan proses, ladang komersial dan eksport pertanian, nama Thailand selalu muncul.
Mereka ada kekuatan yang jelas.
Tanah pertanian yang luas.
Budaya tani yang lama.
Rantaian eksport yang lebih matang.
Produk makanan yang dikenali di pasaran dunia.
Industri buah-buahan yang agresif.
Dan keupayaan membina nilai daripada pertanian kepada pelancongan, makanan proses, logistik dan eksport.
Sebab itu ramai orang Malaysia melihat Thailand sebagai contoh.
Tetapi kalau kita lihat lebih dalam, pertanian Thailand juga sedang berdepan tekanan besar.
Bukan semua yang kelihatan kuat itu bebas masalah.
Dan di sinilah kita boleh belajar.
Bukan belajar untuk memuji negara orang secara kosong.
Bukan juga untuk merendahkan pertanian Malaysia.
Tetapi untuk melihat satu perkara penting:
Kalau negara yang sudah kuat dalam pertanian pun masih bergelut dengan isu struktur, bagaimana p**a dengan Malaysia yang masih banyak bergantung kepada import makanan, tenaga kerja luar, subsidi, tanah kecil dan rantaian pasaran yang belum cukup tersusun?
Isu pertama Thailand ialah perubahan iklim.
Pertanian Thailand sangat bergantung kepada cuaca, air dan musim. Bila kemarau panjang berlaku, sawah padi tertekan. Bila hujan tidak menentu, jadual tanaman terganggu. Bila suhu makin panas, kos pengairan dan risiko penyakit tanaman meningkat. Kajian tentang pertanian Thailand menunjukkan perubahan iklim memberi kesan kepada hasil tanaman melalui kemarau, hujan tidak menentu dan peningkatan serangan perosak.
Ini bukan masalah Thailand sahaja.
Malaysia juga sedang melalui perkara yang sama.
Petani kita makin kerap berdepan musim yang susah dijangka. Ada masa hujan terlalu banyak. Ada masa panas terlalu panjang. Ada kawasan kebun yang dahulu stabil, kini mula berdepan isu air, penyakit akar, tekanan haba dan hasil tidak sekonsisten dahulu.
Maksudnya, pertanian masa depan tidak boleh lagi bergantung kepada pengalaman lama semata-mata.
Pengalaman tetap penting.
Tetapi pengalaman perlu digabungkan dengan data cuaca, pengurusan air, pemilihan varieti, kesihatan tanah, teknologi ringkas dan sistem amaran awal.
Isu kedua Thailand ialah kos pengeluaran.
Petani Thailand, khususnya dalam sektor padi, berdepan tekanan kos input, kos tenaga, baja, jentera dan margin yang makin nipis. Reuters pernah melaporkan sektor beras Thailand berdepan tekanan akibat harga global yang jatuh, kos pengeluaran tinggi dan persaingan dengan negara pengeksport lain seperti Vietnam. Pada 2024, Thailand mengeksport 9.94 juta tan beras bernilai USD6.82 bilion, tetapi eksport jatuh pada suku pertama 2025 apabila harga dan permintaan berubah.
Ini pelajaran besar untuk Malaysia.
Petani bukan hanya perlu pandai tanam.
Petani perlu faham kos sebenar.
Kos benih.
Kos baja.
Kos racun atau input biologi.
Kos buruh.
Kos air.
Kos minyak.
Kos pembungkusan.
Kos penghantaran.
Kos susut nilai hasil rosak.
Dan kos masa menunggu pembeli.
Kalau petani tidak tahu kos sebenar per kilogram, mereka mudah terperangkap dalam satu keadaan: nampak ada jualan, tetapi sebenarnya margin terlalu nipis.
Inilah masalah yang banyak berlaku di Malaysia.
Kita selalu bincang tentang hasil.
Tetapi kurang bincang tentang margin.
Kita selalu tanya berapa banyak tanam.
Tetapi kurang tanya berapa kos untuk menghasilkan satu kilogram hasil yang boleh dijual.
Kita selalu bangga bila hasil banyak.
Tetapi kalau hasil banyak itu jatuh harga semasa tuai, petani tetap rugi.
Isu ketiga Thailand ialah pergantungan kepada komoditi tertentu.
Thailand kuat dalam beras, buah-buahan, getah, tebu, ubi kayu dan beberapa komoditi eksport. Tetapi apabila terlalu bergantung kepada pasaran luar, petani tetap terdedah kepada perubahan harga global, polisi import negara lain, kadar tukaran mata wang, standard eksport dan persaingan negara jiran.
Durian Thailand, contohnya, menjadi kisah kejayaan besar kerana mereka menyusun ladang, pengump**an, eksport dan pasaran China dengan agresif. Tetapi kejayaan itu juga datang dengan risiko. Bila terlalu ramai masuk tanaman sama, risiko lambakan, penyakit, isu kualiti dan ketergantungan kepada satu pasaran akan meningkat.
Malaysia juga perlu berhati-hati.
Kita tidak boleh hanya ikut trend tanaman.
Hari ini semua orang nampak durian, semua mahu durian.
Nampak cili mahal, semua mahu tanam cili.
Nampak rock melon viral, semua mahu masuk fertigasi.
Nampak nanas MD2 ada potensi, semua mahu buat nanas.
Masalahnya bukan pada tanaman itu.
Masalahnya ialah bila keputusan tanaman dibuat tanpa data pasaran, tanpa pembeli jelas, tanpa standard kualiti, tanpa jadual pengeluaran dan tanpa saluran jualan berlapis.
Pertanian yang kuat bukan bermula dengan soalan, “Apa tanaman yang tengah untung?”
Pertanian yang kuat bermula dengan soalan, “Siapa pembeli, apa spesifikasi mereka, berapa volume mereka perlukan, berapa harga minimum yang masih memberi margin, dan bagaimana kita boleh bekalkan secara konsisten?”
Isu keempat Thailand ialah jurang antara petani kecil dan sistem moden.
Thailand mempunyai strategi transformasi pertanian jangka panjang seperti Agriculture 4.0 dan strategi pertanian 20 tahun untuk meningkatkan daya saing melalui inovasi, teknologi, kualiti produk, organisasi petani dan saluran pasaran.
Di atas kertas, ini nampak kuat.
Tetapi cabaran sebenar ialah bagaimana teknologi itu sampai kepada petani kecil.
Petani kecil tidak semestinya perlukan teknologi mahal dahulu.
Mereka perlukan teknologi yang mampu digunakan.
Aplikasi rekod kos yang mudah.
Sistem jadual tanaman.
Panduan fertigasi yang praktikal.
Ujian tanah asas.
SOP kompos yang konsisten.
Pusat pengump**an kecil.
Standard grading yang mudah difahami.
Saluran pembeli yang boleh dipercayai.
Dan latihan yang tidak terlalu akademik.
Krungsri Research juga menekankan bahawa teknologi pertanian yang sesuai perlu mudah diakses, mudah digunakan, kos rendah dan menunjukkan hasil yang jelas kepada petani.
Ini sangat relevan untuk Malaysia.
Kita kadang-kadang terlalu cepat bercakap tentang drone, AI, sensor, IoT dan smart farming.
Semua itu penting.
Tetapi bagi ramai petani kecil, masalah mereka masih asas.
Tanah tidak diuji.
Air tidak dikawal.
Kos tidak direkod.
Jadual tanaman tidak tersusun.
Pembajaan dibuat ikut rasa.
Pasaran dicari selepas menuai.
Hasil tidak digred dengan jelas.
Dan data pelanggan tidak disimpan.
Kalau asas ini belum selesai, teknologi tinggi boleh menjadi hiasan, bukan penyelesaian.
Isu kelima Thailand ialah petani masih menanggung risiko paling awal dalam rantaian makanan.
Ini juga berlaku di Malaysia.
Petani berada di bahagian paling hadapan dalam risiko.
Mereka berdepan tanah.
Air.
Cuaca.
Penyakit.
Serangga.
Kos input.
Buruh.
Harga pasaran.
Pembeli lambat bayar.
Hasil rosak selepas tuai.
Tetapi dalam banyak kes, kuasa tawar-menawar mereka rendah.
Yang menentukan harga bukan semestinya orang yang menanam.
Yang mengambil risiko paling awal tidak semestinya mendapat margin paling baik.
Inilah kelemahan struktur yang perlu kita faham.
Kalau kita mahu pertanian menjadi sektor yang menarik untuk generasi muda, kita tidak boleh hanya minta anak muda “minat bertani”.
Minat sahaja tidak cukup.
Mereka perlu nampak model pendapatan.
Mereka perlu nampak sistem.
Mereka perlu nampak jalan pasaran.
Mereka perlu nampak teknologi yang membantu.
Mereka perlu nampak bahawa pertanian boleh menjadi kerjaya yang bermaruah, bukan sekadar kerja berat dengan p**angan tidak menentu.
Malaysia sebenarnya sudah mempunyai dasar yang mengiktiraf perkara ini. Dasar Agromakanan Negara 2021–2030 digubal untuk membangunkan sektor agromakanan yang mampan, berdaya tahan dan berteknologi tinggi, dengan tumpuan kepada pertumbuhan ekonomi, kesejahteraan rakyat dan sekuriti makanan.
Persoalannya sekarang bukan lagi sama ada dasar itu wujud atau tidak.
Persoalannya ialah bagaimana dasar itu sampai ke tanah.
Ke sawah.
Ke kebun.
Ke reban.
Ke kolam.
Ke pusat pengump**an.
Ke pasar borong.
Ke pembeli.
Ke pengguna.
Di sinilah Thailand memberi satu pelajaran penting.
Negara yang kuat dalam pertanian bukan kuat kerana petaninya rajin semata-mata.
Mereka kuat kerana sistem di belakang petani lebih tersusun.
Ada rantaian eksport.
Ada pemprosesan.
Ada agro-pelancongan.
Ada jenama makanan.
Ada saluran pasaran.
Ada identiti produk.
Ada pembungkusan.
Ada standard.
Ada usaha menghubungkan pertanian dengan industri lain.
Malaysia perlu bergerak ke arah itu.
Pertanian Malaysia tidak boleh hanya dilihat sebagai aktiviti menanam.
Ia perlu dilihat sebagai sistem ekonomi makanan.
Daripada benih kepada tanah.
Daripada tanah kepada hasil.
Daripada hasil kepada grading.
Daripada grading kepada pembungkusan.
Daripada pembungkusan kepada pasaran.
Daripada pasaran kepada jenama.
Daripada jenama kepada kepercayaan pengguna.
Daripada kepercayaan pengguna kepada nilai ekonomi yang lebih stabil.
Kalau kita mahu belajar daripada Thailand, jangan hanya tiru tanaman mereka.
Jangan hanya tiru durian mereka.
Jangan hanya tiru agro-pelancongan mereka.
Yang lebih penting ialah tiru cara mereka menyambungkan pertanian kepada pasaran.
Malaysia perlu bina kluster kecil petani yang lebih tersusun.
Bukan semua petani perlu berjalan sendiri.
Petani kecil boleh digabungkan mengikut tanaman, lokasi, jadual tanam, standard input dan spesifikasi hasil.
Bila petani kecil bergerak sebagai kluster, mereka lebih mudah mencapai volume.
Lebih mudah berunding dengan pembeli.
Lebih mudah berkongsi pusat pengump**an.
Lebih mudah membuat grading.
Lebih mudah mengurus lebihan hasil.
Lebih mudah membina jenama lokal.
Dan lebih mudah mendapat latihan yang relevan.
Malaysia juga perlu lebih serius dalam pemprosesan hiliran.
Banyak hasil tani rugi bukan kerana tiada nilai.
Tetapi kerana tiada sistem untuk menyerap lebihan.
Cili boleh menjadi sos, pes atau cili kisar.
Nanas boleh menjadi jus, jem, kering atau produk bakeri.
Herba boleh menjadi teh, ekstrak, minyak atau bahan produk penjagaan diri.
Sisa tanaman boleh menjadi kompos.
Sisa ternakan boleh menjadi baja organik.
Hasil gred rendah masih boleh masuk pemprosesan jika sistemnya disediakan.
Thailand faham bahawa pertanian bukan hanya menjual bahan mentah.
Nilai sebenar banyak kali muncul selepas pertanian disambungkan kepada pemprosesan, pengalaman, jenama dan eksport.
Malaysia juga perlu lebih berani membina identiti produk tempatan.
Kita ada banyak kekuatan.
Nanas.
Kelapa.
Herba tropika.
Ulam.
Kambing.
Ayam kampung.
Ikan air tawar.
Produk agro organik.
Kompos.
Biostimulant.
Produk kebun rumah.
Agro-pelancongan.
Tetapi banyak produk masih dijual sebagai komoditi biasa.
Tanpa cerita.
Tanpa standard.
Tanpa identiti.
Tanpa pembungkusan yang kuat.
Tanpa pendidikan kepada pengguna.
Sedangkan pengguna hari ini bukan hanya membeli produk.
Mereka membeli keyakinan.
Mereka mahu tahu produk ini datang dari mana.
Siapa yang menghasilkan.
Bagaimana ia ditanam.
Kenapa ia berbeza.
Apa nilainya kepada kesihatan tanah, komuniti dan makanan tempatan.
Di sinilah pertanian Malaysia perlu berubah.
Daripada sekadar menjual hasil kepada membina kepercayaan.
Daripada sekadar tanam dan jual kepada mendidik pasaran.
Daripada sekadar ikut musim kepada susun sistem.
Daripada sekadar bantuan jangka pendek kepada pembinaan kapasiti jangka panjang.
Thailand bukan sempurna.
Mereka juga ada isu petani kecil, kos, cuaca, hutang, harga, eksport dan jurang teknologi.
Tetapi mereka menunjukkan satu perkara:
Pertanian yang mahu bertahan tidak boleh bergerak secara terpisah.
Ia perlu bergerak sebagai ekosistem.
Petani.
Pembekal input.
Penyelidik.
Kerajaan.
Koperasi.
Pusat pengump**an.
Pemproses.
Logistik.
Peniaga.
Platform digital.
Pengguna.
Semua perlu disambungkan.
Malaysia tidak kekurangan tanah semata-mata.
Malaysia tidak kekurangan orang pandai semata-mata.
Malaysia tidak kekurangan dasar semata-mata.
Yang sering kurang ialah penyusunan antara ilmu, pasaran, teknologi dan pelaksanaan di lapangan.
Kalau kita mahu pertanian Malaysia lebih kuat, kita perlu berhenti melihat petani sebagai individu yang perlu “berusaha sendiri”.
Petani perlu dilihat sebagai pemain utama dalam sistem makanan negara.
Bila petani kecil kuat, makanan tempatan kuat.
Bila makanan tempatan kuat, negara lebih tahan krisis.
Bila negara lebih tahan krisis, rakyat tidak terlalu terdedah kepada gangguan import, cuaca luar, perang, harga global dan kelemahan rantaian bekalan.
Thailand memberi kita cermin.
Bukan cermin untuk rasa rendah diri.
Tetapi cermin untuk bertanya:
Adakah pertanian Malaysia mahu terus berjalan secara kecil-kecilan tanpa sistem?
Atau kita mahu bina pertanian yang lebih tersusun, lebih bernilai dan lebih bermaruah?
Jawapannya bukan pada satu pihak sahaja.
Ia bermula daripada cara kita melihat pertanian.
Pertanian bukan kerja kampung semata-mata.
Pertanian ialah ekonomi makanan.
Pertanian ialah keselamatan negara.
Pertanian ialah peluang generasi muda.
Pertanian ialah teknologi.
Pertanian ialah komuniti.
Pertanian ialah masa depan.
Dan jika Malaysia mahu lebih kuat, kita perlu belajar bukan hanya daripada kejayaan Thailand.
Tetapi juga daripada tekanan yang sedang mereka hadapi.
Kerana kadang-kadang, pelajaran paling berguna bukan datang daripada apa yang negara lain sudah berjaya buat.
Tetapi daripada masalah yang mereka sedang cuba selesaikan.
Sumber rujukan:
Climate change impact studies on Thailand agriculture — berkaitan kemarau, hujan tidak menentu dan risiko perosak dalam sektor pertanian Thailand.
Reuters — laporan cabaran sektor beras Thailand, harga global, eksport dan tekanan kos.
FFTC Agricultural Policy Platform — Thailand Agriculture 4.0 dan strategi transformasi pertanian jangka panjang.
Krungsri Research — cadangan transformasi pertanian Thailand melalui teknologi mudah akses, kos rendah dan berimpak jelas.
Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan Malaysia — Dasar Agromakanan Negara 2021–2030.
