IL-PURĊISSJONIJIET TAL-ĠIMGĦA MQADDSA
TAL-PARROĊĊA SAN ĠORĠ, ĦAL QORMI
Mhix magћrufa d-data eżatta tal-bidu tal-purċissjoni tal-Ġimgћa l-Kbira li toћroġ mill-Knisja Arċipretali ta' Ħal Qormi dedikata lil San Ġorġ iżda mid-djarju tal-magћruf studjuż Injazju Saverju Mifsud jidher ċar ћafna li kienet diġà manifestazzjoni stabbilita sew fl-1764. Bћall-purċissjonijiet l-oћrajn Maltin, kienet tikk
onsisti f'sett vari, probabbli tmienja, li kienu jakkumpanjawhom numru ta' fratelli, partiċipanti jġorru emblemi tal-Passjoni ta' Ġesù, u penitenti. Jidher ukoll, minn xi kuntratti notarili, li l-fratellanzi tas-SS. Sagrament u tar-Rużarju kellhom xi forma ta' sehem fl-organizzazzjoni, gћalkemm kien hemm ukoll prokuraturi tal-purċissjoni li fosthom insibu l-Ispiżjar Slaw Gatt li mexxa lill-Qormin fir-rewwixta kontra l-Franċiżi fl-1798-1800. Kuntratt notarili tal-1782 juri li kienet saret urna ġdida gћall-Monument minn Feliċ Zahra, ћu l-magћruf pittur Francesco, li fdalijiet tiegћu gћadhom jeżistu. Mis-seklu tmintax gћad baqa’ żewġ statwi li ma joћorġux fil-purċissjoni attwali: San Ġwann tal-Vara l-Kbira u l-Ecce Homo li hu ta' l-istukko. Magћmul minn dan il-materjal gћad hemm ukoll il-wiċċ, l-idejn u r-riġlejn tal-vara tal-Madonna tad-Duluri attwali li dak iż-żmien kienet mannekin mlibbes iżda li mbagћad saritilha libsa tal-kartapesta kif gћadha sal-lum. Il-Kurċifiss u l-Maddalena tal-Vara l-Kbira attwali huma wkoll xogћlijiet tas-seklu tmintax minn artist/i mhux magћrufa. L-istess jgћodd gћall-istatwa ta' Kristu Rxoxt li toћroġ nhar Ħadd il-Gћid fil-gћodu, gћalkemm iż-żewġ suldati żdiedulu fl-1891, xogћol ta' Vincenzo Cremona. Fis-seklu tmintax, kienu jsiru ћames purċissjonijiet, waћda kull nhar ta' Ħadd tar-Randan, bil-vari tal-misteri tat-tbatija tar-Rużarju. Imbagћad f'Ħadd il-Palm kienet toћroġ il-purċissjoni ġenerali tal-Ġimgћa l-Kbira, bis-sehem tal-vari kollha. Kien lejn tmiem is-seklu, possibilment fl-1788, li din il-purċissjoni bdiet toћroġ nhar il-Ġimgћa l-Kbira proprju. Lejn dan iż-żmien bdiet tiġi organizzata wkoll il-purċissjoni ta' Kristu Rxoxt. Il-ћames purċissjonijiet żgћar baqgћu joћorġu sa nofs is-seklu dsatax. Fis-seklu dsatax ftit li xejn kien hemm żviluppi fl-organizzazzjoni tal-purċissjoni iżda sar tibdil f'diversi vari. Inbidlu Il-Marbut u L-Imgћobbi (Ir-Redentur) x'aktarx minn idejn Karlu Darmanin li kien responsabbli wkoll, fl-aћћar kwart tas-seklu, gћal dawn l-istatwi: San Ġwann u l-Madonna tal-Vara l-Kbira, il-Veronika u L-Ort fil-Ġetsemani. L-erba' anġli żgћar tal-Monument inbidlu wkoll u saru erba' akbar, x'aktarx xogћol ta' Kalċidon Mangion jew Karlu Darmanin. Fl-1908, saret il-vara tat-Tradiment ta' Ġuda, li baqgћet unika fil-gżejjer Maltin sal-1961. Din il-vara ġabet żvilupp importanti fl-ikonografija tal-vari tal-Ġimgћa Mqaddsa gћax kienet l-ewwel darba li beda jidher episodju ġdid fis-sett vari fil-purċissjonijiet Maltin, sett li kien ilu stabbilit madwar seklu u nofs. Kienu jieћdu sehem iż-żewġ baned tal-parroċċa, Pinto u San Ġorġ Martri. L-ewwel nofs tas-seklu gћoxrin ra żviluppi oћrajn importanti li baqgћu uniċi f'Malta gћal b***a snin, apparti l-vara ta' Ġuda: l-introduzzjoni ta' parteċipanti lebsin kostum Lhudi jew Ruman. Qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija (1914-18) saret il-libsa taċ-Ċenturjun Lonġinu quddiem il-Vara l-Kbira u, sa qabel l-1930, kienu żdiedu l-persunaġġi tal-Appostli Ġakbu, Pietru u Ġwanni quddiem il-vara ta' l-Ort u wkoll żewġ Lhud bil-buqar u xugaman li ssimbolizzaw il-ћasil tal-idejn minn Pilatu. Fis-Sena Mqaddsa 1933 żdiedu Ponzju Pilatu ma żewġ gwardji Rumani, Anna, Kajfa u s-Sultan Erodi Antipa. Fl-1934, żdiedu l-ilbiesi ta' Abram u Iżakk. B'hekk, il-purċissjoni issa bdiet tagћti idea wkoll tad-drama tal-Passjoni li twaћћdet mal-parti penitenzjali. Bidla oћra fis-snin tletin kienet li, flok bukketti, il-bradelli bdew jintramaw b'tapit baxx ta' fjuri. Mill-1945 'il hawn, il-purċissjoni kompliet tiżvilupp kemm fl-ikonografija tal-vari kif ukoll fil-partiċipanti lebsin l-ilbies tal-epoka. Fl-1961, żdiedu żewġ episodji ġodda fil-vari: L-Aћћar Ċena u Ġesù Jiltaqa’ mal-Madonna fit-Triq tal-Kalvarju li magћhom fl-1965 żdiedet vara oћra ġdida, Id-Deposizzjoni mis-Salib, biex b'hekk in-numru ta' vari tela' gћal tnax. Sa frattant, fl-1962 u fl-1965, tbiddlu tliet vari li kellhom statwa waћda biex issa kien hemm gruppi ta' statwi f'dawn il-vari: Il-Marbut, l-Ecce Homo, u l-Veronika. Ix-xogћol kollu sar f'Bari, l-Italja, minn Salvatore Bruno. Ħsarat f'uћud minn dawn il-vari ġabu bidliet oћrajn f'erba' minnhom bejn l-1980 u 1982, b'tibdil ukoll fl-ikonografija: Ġesù Jiltaqa' mal-Madonna żdiditlu l-figura ta' San Ġwann l-Evanġelista, Il-Marbut sar jirrapreżenta lil Ġesù Jinћall minn mal-Kolonna, mal-figura ta' l-Ecce Homo żdiedu Pilatu u Kajfa flok żewġ manigoldi, fil-waqt li mal-grupp tal-Veronika żdiedu Xmun iċ-Ċirinew iġorr is-salib u rappreżentanza tan-Nisa ta' Ġerusalemm. Dawn il-vari, flimkien ma xogћol ta' restawr fi statwi oћrajn, saru minn Alfred Camilleri Cauchi. Fl-1982 beda jiżżanżan sett ta' bankuni ġodda u bdew jiġu restawrati l-bradelli. Saru wkoll settijiet ta’ bsaten ġodda gћall-vari kollha. Fl-2007 intemmet ir-renovazzjoni tal-Monument li nkluda faldrappa ġdida, rakkmu tad-deheb fuq il-bellus fil-panewijiet ta' pedestall ġdid, u nduratura tal-partijiet ġodda. Fl-2011 inbeda programm ta’ restawr tal-vari, vara kull sena. Ix-xogћol tћalla f’idejn Omar Camilleri u s’issa ġew restawrati l-Irxoxt, id-Duluri, l-Ort, Ġuda, id-Deposizzjoni u r-Redentur. Mas-snin ћamsin bdew jiżdiedu sostanzjalment in-numru ta' figuri bibliċi u suldati Rumani u Lhud wara li fl-1948 kienet żdiedet il-figura ta' Malku. Hekk illum naraw ukoll, fost oћrajn, lill-Adam u l-Anġlu gwardjan tal-Eden, Abel u Kajjin, erba' profeti li ћabbru l-miġja ta' Ġesù, Melkisedek, Iżraeliti bil-manna, Iżraelin jerfgћu gћanqud kbir tal-gћeneb, Sant'Andrija u t-tfal bil-ћobż u l-ћut, grupp jirrapreżenta lil Ġużeppi mibjugћ minn ћutu, is-sultan David u Ahitofel, il-Profeta Mikea u s-seftur li sawtu, is-Sultan Aћab u l-kunsulieri, Nabot bil-qaddejja u dawk li xlewћ u ћaġġruh, Barabba, il-ћallelin li ssallbu ma' Ġesù, Xmun iċ-Ċirinew u wliedu, Mosè u Aronne, San Ġwann il-Battista, ix-xwejjaћ Xmun bil-Bambin; il-Profeta Ġona, Nikodemu u Ġużeppi minn Arimatea. Magћhom inżidu gwardi Rumani u Lhud, diversi simboli (inklużi l-Arka tal-Patt u x-Xemx) flimkien ma' gћadd ta' bandalori, uћud minnhom kbar, u numru ta' werrejja biex permezz tal-iskroll tagћhom ifissru lin-nies dak li jkunu qed jaraw fil-purċissjoni. Numru ta’ kostumi huma ta’ proprjetarji privati iżda diversi huma tal-parroċċa. Iż-żewġ baned attwali fil-parroċċa San Ġorġ jieћdu sehem ukoll kull sena: il-Banda Anici quddiem il-vara ta' l-Ort u l-Banda San Ġorġ Martri quddiem il-Vara l-Kbira. Dawn iż-żewġ baned jerġgћu jieћdu sehem fil-purċissjoni ta' Kristu Rxoxt nhar Ħadd il-Gћid fil-gћodu. Jieћdu sehem ukoll il-Boy Scouts qormin, uћud bil-bugles u t-tnabar quddiem il-vara tar-Redentur u grupp bil-fifra u t-tambur fil-bidu tal-purċissjoni. Fl-imgћoddi pjuttost imbiegћed kien hemm grupppi ta' nies li kellhom f'idejhom l-irfiegћ ta' xi vari partikolari bћal, ngћidu aћna, il-vara tal-Madonna tad-Duluri kienu jerfgћuha l-ћaddiema tal-faћam. Wara kien hemm sistema li l-gajjiet jingћataw f'idejn kapogruppi mill-prokuratur u mbagћad iddaћlet sistema ta' applikazzjonijiet u gћażla finali bil-polza. Iżda mill-1995 'il hawn l-irfiegћ tal-vari ingћata f'idejn il-ћames fratellanzi tal-parroċċa, u allura kull sena jerfghuhom il-fratelli li jagћtu servizz matul is-sena.
Żvilupp ieћor sar fit-tmexxija. Fl-1979 ma baqax ikun hemm aktar prokuratur iżda l-organizzazzjoni tal-purċissjonijiet tal-Ġimgћa Mqaddsa issa hi fdata f'idejn kumitat nominat mill-Arċipriet li hu magћmul minn numru ta’ lajċi u li qabel kien jinkludi wkoll saċerdoti. Dan il-kumitat jieћu ћsieb l-aspetti kollha tal-purċissjonijiet inklużi dawk finanzjarji u organizzattivi b'gћajnuna minn numru ta' voluntiera b'mod partikolari fl-aћћar ġimgћat tar-Randan kif ukoll fil-jiem stess tal-purċissjonijiet.
