15/10/2025
Word | Асуудал хүндээ биш тогтолцоонд байна!
Ээж миний хамгийн ойр дотны хүн мөртлөө бид хоёр үе үе маш ширүүн тулна. Бид хоёрын маргаан гэр орон, ахуй, мөнгөнөөс болдоггүй. Хөндлөнгийн хүн сонсвол зөрөх юмаа олж ядсан юм гэж ч магадгүй. Ээж минь намайг өөртөө дайсан хураана гэж болгоомжилж, хамгаалах гэсэн эхийн зөн совиндоо хэтэрхий хөтлөгддөг болов уу даа. Хөөрхий минь нас өндөр болоод зөөлөрсөн байж ч магадгүй, миний насан дээр алалцаж явсныг нь сургаар биш мэдэх болохоор үүнийг нь ч хэлдэг. Ээж “Тэр цаг үе өөр байсан” гэх ч миний бодлоор цаг төр хэзээд л амаргүй байдаг, хүмүүсийн өмсөх хувцас, нэгийгээ алах зэвсэг нь л өөр болдог болохоос өөр юу ч хэзээ ч өөрчлөгддөггүй. Тийм болохоор хүн хэзээд зарчимдаа үнэнч явах ёстой гээд л бид хоёрын зөрчил эхэлнэ дээ...
Бид хоёрын хамгийн их тулдаг зүйл бол мэдээж урлаг. Бүр тодруулбал, манай улсын урлагийн салбарын байдал. “Там, где кончается искусство, начинается ремесло” гэж орчин үеийн драмын театрын суурийг тавьсан К. С. Станиславский хэлсэн юм. Үүнийг монгол хэлэнд орчуулахад тун хэцүү, яагаад гэвэл манай хэлэнд “ремесло” гэдэг орос үгтэй утга дүйх үг байдаггүй. Энэ орос үг хоёр утгатай л даа. Эхнийх нь нарийн ур, мэргэшил шаарддаггүй - ширчин, хутга ирлэгч, гуталчин, гэх мэт хуучирч үгүй болсон жижиг гар урлал, үйлийг хэлдэг юм. Эдүгээ энэ үгний хоёр дахь, муу утга нь л үлдсэн. Бид барилгын ажил хааш яаш хийдэг хүмүүсийг “би чаднаанууд” гэдэгтэй нэлээд дүйж очно. Өөрөөр хэлбэл, Арманигийн урласан чамин хийцтэй ганган гутлыг урлагийн бүтээл гэвэл, гутлын уланд зузаан хар резин палбийтал нь нааж, өсгийг нь точилдож, үзэмжийг нь алангаа осолдохгүй л нэг юм гутал “уллахыг” ремесло гэж тайлбарлавал илүү ойлгомжтой болох биз. Тийм болохоор, дээрх эшлэлийг “Урлаг дуусах тэр цэгээс гар урлал эхэлдэг” гэж Гүүглын хөрвүүлэг байгаа яг онохгүй ч, цааш өгүүлэх сэдвийн утгыг хангалттай дөхүүлнэ.
Урлагийг ойлгож тодорхойлох олон өөр өнцөг байдаг. Би бол цэвэр нийгмийн хөгжил талаас нь харж байгаа гэдгийг эхнээсээ анхааруулах нь зөв байх. Урлаг бол нийгмийн инженерчлэлийн хамгийн том зэмсэг юм. Түүний гол үүрэг бол ард түмнийг сайн сайханд уриалан дуудаж, сайн мууг ялгах ёс суртахууны луужин нь болж, юуг нийтээрээ шүтэх, юуг бултаараа жигших ёстойг үлгэрлэх явдал мөн. Ард иргэдийг ямарваа зүгт залж чиглүүлэхэд урлаг л хэрэг болдог. Тэрнээс зарлиг, хууль, тушаалаар болдоггүй. Тулалдаанд орох гэж байгаа цэргийн сэтгэлийг Эх орон, хайртай хүмүүсийнх нь тухай дуу, яруу найраг л хөдөлгөж, зэвсгээ чанга атган тулалдахаас дан даргын тушаалаар хол явахгүй шүү дээ. Эх оронч сэтгэлийг кино, ном зохиол бий болгохоос Ерөнхийлөгчийн зарлигаар бүтдэггүй зүйл. Ялгаа нь үүнийгээ чадварлагаар, бүр далд ухамсарт нөлөөлөхөөр хийж зөөлөн хүчний зэвсэг болгож чадаж байна уу, эсвэл болхи бүдүүлгээр улс төрийн хийц муутай үзүүлэн болгож байна уу гэдэгт л байдаг. Иймд, улс үндэстнийг урагш нь цойлуулахад урлагаа хөгжүүлэх нь хамгийн тэргүүн ээлжийн ажил юм. Хөгжиж чадсан аль ч улс үндэстний урлаг нь түрүүлж цойлсон байдаг. Баахан бүдүүлэг, эв түнжингүй, хар амиа хичээсэн бэртгэчнүүд эдийн засгийн гайхамшгийг бүтээсэн түүх энэ дэлхийд үгүй. Гэтэл өнөөдөр манай урлагийнхан эсрэг үүрэг гүйцэтгээд явна. Амьдрал чинь ийм муухай байхгүй юу! Шударга ёс гэж үгүй! гэж дотор пигшүүлсэн муухай кино хийж дуусдаггүй юм уу? Уйлуулах гэж ядна, дундуур нь бас “ухаарал хайрламар” юм болох гэж уянгалуулна... Жүжигчид нь ном уншдаггүй болохоор байгалиас заяасан үндсэн зургаан сэтгэл хөдлөл дотроо л эргэлдэж, тэр нь хүчтэй байх тусма дуу нь л чанагрч, сулрахаас өөр зэмсэг урын санд нь үгүй. Тэрнээс болоод бүх кино, жүжгүүд нь нуль чарлаан... Ээж багшилдаг байсан болохоор би СУИС-ыг нь шүүмжилнэ. Дээд сургууль биш урлагийн ТМС, байгууллагын шинэ жил, хурим хөтлөх хэмжээний л хүмүүс бэлдэж байна. Хэзээ ч мимик, пластик, тайзны яриа заалгаж байгаагүй юм шиг хэтрүүлж жүжиглэдэг - гараа алдлаад л дээш харан муухай бархирна, ширээ шаана, юм авч шиднэ... Сценариуд нь авах юм байхгүй, зөрчил гэхээээ л заавал нэг зодоон дүрсэлнэ, дүр хоорондын диалогууд нь дэндүү ядмаг... Урлагийн шүүмжлэгч байхгүй болохоор бүх бүтээлүүд агуу... Ард түмэн нь харанхуй болж гүйцэж байхад урлагийнхан бүгд гавьяат, тэргүүний ажилтнууд... Харанхуй байлгасных нь төлөө шагнадаг юм уу? гэмээр. Ингэж хэлэхээр ээж байтугай та нарын ч уушги сагсайж байгаа биз дээ? Гэхдээ энэ бол гашуун үнэн. Энийг өөрчилмөөр байна. Үүний тулд бид нээлттэй ярих ёстой. Би хэн нэгэн хүнийг муулаагүй. Асуудал хүндээ биш, тогтолцоонд байгаа юм гэдэг. Гэхдээ тогтотлцоо гэдэг чинь дандаа хүмүүс л байдаг. Тэрнийг гомдоочихно гэж дуугүй явсаар байтал бид үндэстнээрээ сүйрлээ.
