11/06/2026
Нийгмийн эмзэг бүлэгт туслалцаа үзүүлэх
“Нийгмийн эмзэг бүлэг” гэдэгт эрүүл мэндийн доройтол, ядуурал, нийгмийн гадуурхал, эсвэл байгаль цаг уур, эдийн засгийн гэнэтийн хямралд өртөх магадлал өндөртэй, бусдын тусламжгүйгээр хэвийн амьдрах боломж хязгаарлагдмал иргэн, өрх, олон нийтийг хамааруулдаг.
Монгол Улсын Нийгмийн халамжийн тухай хууль болон Азийн Хөгжлийн Банк, НҮБ-ын судалгааны тайлангуудад тулгуурлан эмзэг бүлгийг дараах байдлаар ангилдаг.
1. Нийгмийн эмзэг бүлгийн үндсэн ангилал
Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд: Төрөлхийн болон олдмол хэлбэрээр хөдөлмөрлөх, бие даан амьдрах чадвар нь хязгаарлагдсан, байнгын асаргаа болон тусгай дэмжлэг шаардлагатай иргэд.
Ахмад настан, ганц бие өндөр настнууд: Тэтгэврээс өөр орлогын эх үүсвэргүй, гэр бүлийн халамж, асрамж дутагдсан настнууд.
Өрх толгойлсон эцэг, эхчүүд: Олон хүүхэдтэй, өрхийн орлого багатай, ганцаараа гэр бүлээ тэжээн авч яваа иргэд.
Нэн ядуу болон амьжиргааны төвшнээс доогуур орлоготой өрхүүд: Үндэсний статистикийн хорооноос тогтоосон ядуурлын шугамаас доогуур хэрэглээтэй, хүнсний талон болон бусад халамжид хамаардаг иргэд.
Орон гэргүй, тэнэмэл амьдралтай иргэд: Нийгмийн бүртгэлээс хаягдсан, бичиг баримтын зөрчилтэй, тогтсон орон байргүй иргэд.
Уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөгсөд (Зудын дараах малчид): Байгалийн давагдашгүй хүчин зүйл, зуднаар мал сүргээ алдаж, амьжиргааны эх үүсвэргүй болон хот руу шилжин суурьшсан иргэд.
Өвөрмөц хэрэгцээт бүлэг: Үндэсний цөөнх (жишээ нь, цаатан иргэд), ХДХВ/ДОХ-ын халдвартай иргэд, нийгмийн гадуурхалд өртөх эрсдэлтэй бүлгүүд.
2. Тулгамдаж буй гол сорилтууд
Эдгээр бүлгийн иргэдэд дараах суурь асуудлууд түгээмэл тулгардаг.
Дэд бүтэц, эрчим хүчний хүртээмж: Гэр хороолол болон алслагдсан бүс нутагт амьдардаг эмзэг өрхүүд цэвэр эрчим хүч, дулаан, ундны усны дутагдалд орох нь элбэг.
Мэдээллийн хоцрогдол: Төрийн халамж, үйлчилгээний талаарх мэдээлэл шаардлагатай эзэндээ (хэвтэрт байгаа, хог түүж амьдардаг г.м.) цаг хугацаандаа хүрч чаддаггүй.
Ажилгүйдэл ба боловсролын тэгш бус байдал: Хөдөлмөрийн зах зээл дээр өрсөлдөх чадвар сул, эсвэл гадуурхалтаас үүдэн тогтвортой орлого олж чаддаггүй.
3. Төрөөс үзүүлж буй дэмжлэг, зохицуулалт
Монгол Улсын Засгийн газраас Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний ерөнхий газраар дамжуулан eHalamj нэгдсэн системээр дараах тусламжуудыг үзүүлдэг.
Халамжийн тэтгэвэр, асаргааны тэтгэмж: Одой иргэд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон тэднийг асарч буй хүмүүст олгох мөнгөн тусламж.
Хүн амьжиргааг дэмжих үйлчилгээ: Хүнсний талон, нэн ядуу өрхүүдэд чиглэсэн хөтөлбөрүүд.
Онцгой тохиолдлын болон нэг удаагийн тэтгэмж: Гэнэтийн аюул осол, хүнд өвчний үед олгодог тусламжууд.
Гэвч олон улсын байгууллагуудын зүгээс Монгол Улсын халамжийн бодлогыг хавтгайрсан (хүн амын дийлэнхэд жигд хүртээдэг) хэлбэрээс яг зорилтот, нэн эмзэг бүлэг рүүгээ чиглэсэн оновчтой систем рүү шилжүүлэх шаардлагатайг зөвлөдөг байна.