03/07/2026
သဘာဝဘေးဒဏ်အံတုရန်လိုက်လံလေးစားပြယုဂ်များ
အင်တာနက်သတင်းအရ အပူချိန်များက သမိုင်းတစ်လျှောက် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့နေ ပါတယ်။ မကြာသေးမီက ဥရောပတိုက်မှာ ပြင်းထန်တဲ့ အပူလှိုင်းဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ယခင်စံချိန်ဟောင်းများကို ရိုက်ချိုးကာ ၄၁.၇ ဒီဂရီ စင်တီ ဂရိတ်အထိ စံချိန်တင် မြင့်တက်ခဲ့တယ်။ ကျန်တဲ့စိတ်ဝင်စားဖွယ်သတင်းအချို့ကတော့
• မြောက်အမေရိက တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ လူဦးရေ သန်း ၁၆၀ ကျော်ဟာ ပြင်းထန်သော အပူရှိန်သတိပေးချက်များအောက်မှာ ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ယူတာ (Utah) ကဲ့သို့သော မိုးခေါင်ရေရှားမှုဒဏ်ခံနေရသည့် အနောက်ဘက်ပြည်နယ် များတွင် ရာသီအစောပိုင်း တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများကို ပိုမိုမြန်ဆန် ဖြစ်နေပါတယ်။
• UNICEF ၏ အန္တရာယ်ဆိုင်ရာအစီရင်ခံစာ မကြာသေးမီက ကုလသမဂ္ဂ (UN) ၏ ဆန်းစစ်ချက်တစ်ခုအရ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကလေးသူငယ် ၂.၄ ဘီလီယံနီးပါးလုံးသည် ပြင်းထန် သောအပူလှိုင်းများနှင့် မိုးခေါင်ရေရှားမှုများကဲ့သို့သော ရာသီဥတုနှင့်ဆက်စပ်သည့် ထပ်တူကျနေသော ဘေးအန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။
• ရာသီဥတုဆိုင်ရာတာဝန်ယူမှု မှတ်တိုင်တင်ရမည့် တရားစီရင်ရေးဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခု တွင် ပါရီတရားရုံးက ပြင်သစ်ရေနံကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်သည့် Total Energies အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ရာသီဥတုဆိုင်ရာ "ဂရုပြုစောင့်ကြည့်ရမည့်" တာဝန်(vigilance duty)ကို ပျက်ကွက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ထုတ်ကုန်များကို အသုံးပြု ခြင်းကြောင့် ထွက်ရှိလာသည့် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ စွန့်ထုတ်မှုများအတွက် တာဝန်ခံရ မည်ဟု စီရင်ချက်ချခဲ့ကြောင်းဖတ်ရပါတယ်။
ဒါတွေကတော့လက်ရှိအချေအနေဖြစ်နေတဲ့အချေအနေတွေပါ။ကမ္ဘာမှာ El Niño က လည်းစတင်နေပြီဆိုတော့အဲဒီ ပူလွန်းခြင်းအေးလွန်းခြင်းဆိုတဲ့အစွန်းရောက်ရာသီဥတုအခြေ အနေတွေဖြစ်နေတာလို့ ပြောလို့ရနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်တောာ်တို့နိုင်ငံမှာ လာမဲ့နွေရာသီအတော်ပူ မယ်လို့ခန့်မှန်းရပါတယ်၊ အလွန်ပူပြင်းခြင်းရဲ့အကျိုးဆက်တွေကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ဖို့လိုပါတယ်။
ကမ္ဘာမြေပူလွန်းခြင်း အေးလွန်းခြင်းစတဲ့ ကမောက်ကမရာသီဥတုတွေရဲ့ တရားခံများ ကတော့ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်တောရော၊ သယံဇာတအလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲတာရောက အဓိကတရားခံတွေပါ။နာဆာရဲ့လောလောလတ်လတ်ပူတဲ့ပုံလေးတင်ပြလိုက်ပါတယ်။
တကယ်ကတော့ သဘာဝသယံဇာတများ (ရေ၊မြေ၊တောတောင်၊သားငါးစသည်)တို့ကို လူသားတို့၏ စားဝတ်နေရေးအထောက်အပံ့အတွက်ဟုသာ အမြင်များခဲ့ကြသည်။ တကယ်က တော့ ဂေဟစနစ်ပြီးတည်ငြိမ် ရာသီဥတုကောင်းမွန်နေရန်မှာလည်း သယံဇာတများဆက်လက် တည်ရှိနေမှသာ ဖြစ်နိုင်သည်။ ကိုယ်လိုတာလည်းစားသုံး၊ သယံဇာတလည်း မယိုယွင်းစေဆို လျှင် ဂေဟစနစ်တည်ငြိမ်မှု ကိုလည်း အထောက်အကူပြုနေမည်ဖြစ်သည်။ သားရွှေအိုးထမ်းဖို့ ဆိုတာ လွယ်သည်တော့မဟုတ်၊ သို့သော်လူသားတို့ကြံဆောင်လျှင်ဖြစ်နိုင်သည်။ ယင်းဖြစ်နိုင် သော ပြယုဂ်ကလေးများကို မျှဝေလိုသည်။
စာရေးသူသည် ၁၉၈၃ သစ်တောဘွဲ့ရပြီးနောက် ချက်ချင်းဆိုသလို အမှုထမ်းငယ်ဘဝ ဖြင့် ပဲခူးရိုးမအတွင်းတောင်ယာစနစ်ဖြင့် ထူထောင်သော ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုးစိုက်ခင်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည်။ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တောင်ယာသမားများမှာ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကုတင် ဘီးလင်း၊ ကုန်းဘီးလင်း၊ မုက္ခာ အစရှိသော သစ်တောကြိုးဝိုင်းအတွင်းရှိ ဟိုင်းယု၊ ရေသိုး၊ ကျွဲမကိုင်းရွာများမှ တောင်ပေါ်ကရင်တိုင်းရင်းသားများ ပဲခူးရိုးမတောင်ခြေနားက ကျောင်းရွာ၊ ဘန့်ဘွေးပင်၊ ဖားရွှေကျော်၊ ရှမ်းကရင်စု၊ ရွှေညောင်ပင်၊ အင်းကောက်ရွာမှ ရှမ်းနှင့်ဗမာတိုင်း ရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။
စိုက်ခင်းများမှာ ပဲခူးရိုးမအတွင်း တည်ရှိ၍ တောင်ပေါ်ကရင်တိုင်းရင်းသားများနှင့် ပိုမိုနီး ကပ်စွာနေရသည်။ သူတို့အလေ့အကျင့်များကိုလည်း သတိပြုမိသည်။ ဖေဖေါ်ဝါရီလမှာ တောင်ယာခုတ်ပြီးလျှင် ကုတင်ဘီးလင်းချောင်းဖျားရှိကျောက်အိုင်များသို့ ငါးရှာထွက်လေ့ရှိ သည်။ သူတို့နဲ့ ငါးရှာဖားရှာလိုက်ကြည့်မိသည်။ ကျွဲမကိုင်းကရင်ရွာမှ မနက်အစောထွက်သော် ညနေ ၃ နာရီတွင် ချောင်းဖျားသို့ ရောက်သည်။ရှာပုံရှာ နည်းမှာ ငါးဆေးချရွက်များဖြစ်သော ပေါက်နွယ်၊ ဗိစပ်ရွက် စသည်တို့ကို ဝါးကျည်ထောက်ထဲထည့်ကာထောင်းပြီး ကျောက်အိုင်ထဲသို့ ပစ်ချသည်၊ ရေထဲက ငါးများသည် ယင်းအရွက်၏ အဆိပ်ကြောင့် မျက်စေ့စပ်ကာ ရေပေါ် ပေါ်လာသည်၊ အချို့က မူးမေ့သွားကြသည်၊ ထိုအခါ ကိုယ်လိုချင်သော ငါးအကြီးကြီးများကို ရွေးယူလိုက်ကြသည်။ အဖမ်းမခံရသော ငါးလတ်၊ ငါးသေးများသည် နောက်နာရီဝက်၊ တစ်နာရီ ကြာသောအခါ အစပ် ပြေ၊ အမူးပြေသွားကာ ရေထဲ၌ ပြန်လည်ကူးခတ်အသက်ရှင်နိုင်ကြသည်၊ ရလာသောငါး(အများအားဖြင့် ငါးဒေါင်းမ)များကို ချက်ချင်းစားဖို့ကင်လိုက်၊ ကျန်ငါးများကို ဗိုက်ခွဲဆားနယ်ကာ ဝါးကျည်ထောက်ထဲသို့ သိပ်ထည့်သည်။ နောက်တစ်ရက်မှာ လူတစ်ဦးတွင် ငါးပိသိပ်ထားသော ဝါးကျည်ထောက် ၂ခုစီလွယ်ကာ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။
ဤငါးဖမ်းနည်းကိုစဉ်းစားကြည့်သော် ရေလည်း အဆိပ်အတောက်မဖြစ် ကိုယ်လိုချင် သော ငါးလည်းရ၊ ငါးမျိုးလည်း မပြုန်းတီးသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထပ်မံစဉ်းစားကြည့်သော် ပြန်ရောင်း ဖို့ဟူသောအတွေးဖြင့် “အပိုမဖမ်းခဲ့ခြင်း” ပင်ဖြစ် သည်။တစ်နှစ်စာ စားလောက်ရုံသာ ဖမ်းခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်ဆိုလျှင် ပိုက်ဆံရအောင်ဟုသော အတွေးဖြင့် တစ်လကိုးသတင်း အထိုင်ချကာ နည်မျိုးစုံ(ဘက်ထရီရှော့တိုက်နည်း၊ အင်ဒရင်း ဆေးအစရှိသည့် ပိုးသတ်ဆေးချဖမ်းနည်း)တို့ဖြင့် ဖမ်းလောက်ကြမည်။ ထိုနည်းများမှာ ငါးကြီး များသာမက ငါးအသေးလေးတွေရော၊ ကျန်ရေနေအကောင်များရောသေကျေ ကြသည်။ ထို့နောက် ရေလည်းသုံးမရတော့ချေ။ နောင်ကာလအတွက် ငါးမျိုးဆက်ကျန်ရစ်ခဲ့ဖို့ဆိုတာ အဝေးကြီး။ ဤနေရာတွင်မဟတ္တမဂန္ဒီကြီး၏ “Our Planet can provide your needs, but not your greed” စကားကို သတိရမိသည်။ လောဘမကြီးလျှင်ဖြင့် နှစ်စဉ်စားဖို့ ကမ္ဘာမြေကြီးက ပေးနိုင်စွမ်းသည်။
ဒီနေရာမှာ ကြုံတုံးပြောပြချင်တာလေးရှိသည်။ အဲဒါကတော့ လိုက်လာသူတွေက ယောက်ျားအိမ်ထောင်ဦးစီးမရှိသော အိမ်များအတွက် ငါးပိဝါးကျည်ထောက်တစ်ဗူးစီ ယူလာပေး ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အလွန်မိတ်ဆွေကောင်း ပီသကြသည့်အလေ့အကျင့်ဖြစ်သည်။
ဘူတန်လယ်သမားကိစ္စလေးကိုလည်း သတိရမိသည်။ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု၏ ပညာရှင်တစ်ဦးက ဘူတန်လယ်သမားကို စိုက်နည်းနဲ့စပါးမျိုးစေ့ကောင်းပေးပြီး အထွက် ၂ဆ တိုးလိမ့်မည်ဟု ပြောခဲ့သည်။ လယ်သမားလည်း ထိုသူပြောသည့်အတိုင်းစိုက်ရာ ၂ဆ ထွက်လေ၏။ နောက်နှစ် အဆိုပါပညာရှင်သွားရောက်ပြန်ရာ လယ်သမားနှင့်တွေ့ပြီး အထွက်၂ဆတိုးကြောင်းသိရသဖြင့် တိုးချဲ့စိုက်မည်လားဟုမေးရာလယ်သမား က၂နှစ်စာ ဝမ်းစာ စပါးရပြီးဖြစ်၍ ယခုနှစ်မစိုက်တော့ကြောင်း ပြန်ပြောလေ၏။
ဘူတန်နိုင်ငံ၏အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးမှုရည်မှန်းချက်မှာ “Gross National Happiness” ဖြစ်၏။ ပစ္စည်းဥစ္စာချမ်းသာဖို့ထက်စိတ်ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့မှုကိုဦးစားပေးထား၏။
ကျန်တဲ့အပိုင်းကို နောက်မှ ဆက်တင်ပေးပါမယ်။
