21/10/2026
ကန့်သတ်ရုံနဲ့ မဖြေရှင်းနိုင်တော့တဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ် ကလေးပြဿနာ
ကိုဘသက်
ဒီကနေ့လို ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်ထဲမှာ ကလေးတွေနဲ့ အုပ်ထိန်းသူ မိခင်/ဖခင်/အဖိုး/အဖွားကြား မကြာခဏ ပြဿနာ တက်တတ်တဲ့ ကိစ္စကို ပြပါဆိုရင် ဖုန်းလိုမျိုး ဒစ်ဂျစ်တယ် Device တွေ အကြည့်များတဲ့ ကိစ္စပါ။ "တစ်နေ့ တစ်နေ့ ဒါပဲ ကြည့်နေ၊ နင် ကျောင်းစာတွေ ပြီပြီလား။ အိမ်စာတွေ လုပ်ပြီးပြီလား" ဆိုတဲ့ အသံက မိသားစုတိုင်းလိုလိုမှာ ကြားနေရတဲ့ ပြဿနာ။
"အာ...ခဏလေး ကြည့်တာကို။ ဒီတစ်ပုဒ်ပြီးရင် တော်ပြီနော်" ဆိုတာက ပြဿနာက သိပ်မကြီးထွားသေးတဲ့ လက္ခဏာ။
"ဒါ မကြည့်ရင် ဘာလုပ်ရမှာလဲ၊ ဘယ်သူက သား/သမီးနဲံ အတူ ကစားပေးလို့လဲ။ အပြင်လည်း မထွက်ရ၊ အိမ်ထဲချည်းနေနေတော့ လုပ်စရာမှ မရှိတာ" ဆိုတဲ့ အသံကတော့ ဒီကိစ္စဟာ ပြဿနာတစ်ခုထက် ပိုတဲ့သဘောကို ပြနေတဲ့ အသံလက္ခဏာ။ ဒီစကားသံက အုပ်ထိန်းသူတွေရဲ့ ကလေးအပေါ် အချိန်မပေးနိုင်တဲ့ ပြဿနာကို ဖော်ပြနေတာ ဖြစ်တယ်။ ကလေးရဲ့ တုန့်ပြန်မှုက ဘက်ပေါင်းစုံ ကျပ်တည်းမှုတွေကြား ရှင်သန်ရေးကို ဦးစား ပေးနေရတဲ့ မိဘဖြစ်သူ (အုပ်ထိန်းသူ) အတွက်တော့ သိပ်သဘောမတွေ့စေတဲ့ အခြေအနေ။ ဒီတော့ နောက် ဆက်တွဲက ကောင်းတာထက် ဆိုးတာတွေဘက်ကို တွန်းပို့လာပါတော့တယ်။ ဒီအခြေအနေမှာ မီးလောင်ရာ လေ ပင့်ဖြစ်စေတာက မိသားစုဝင်တွေက ကလေးအပေါ် စုံလုံးကန်း အလိုလိုက်လိုသူနဲ့ ကျန်းမာရေးအသိ တစုံတရာ ရှိတဲ့ မိသားစုဝင်တွေအကြား သူ့ဘက် ကိုယ့်ဘက် လွန်ဆွဲမှု။ "ဟုတ်တယ်လေ...ဘယ်သူက ကလေးကို အချိန် ပေးကြလို့လဲ" လို့ တန်ပြန်သူက ရှိသလို "ဒီလို ကြည့်နေတာက ကလေးရဲ့ မျက်စိကျန်းမာရေးအပြင် စိတ်ပိုင်း ဆိုင်ရာကိုပါ ထိခိုက်စေတယ်ဆိုတာ နင်တို့ နားမလည်ကြဘူးလား" ဆိုတဲ့ ခွန်းတုံ့ပြန်မှုတွေက မိသားစုကြားထဲ မုန်တိုင်းငယ်တစ်ခု တိုက်သလို ဖြစ်လာစေပါတယ်။ ဒီအခြေအနေမှာ မိဘတွေက သူတို့ သုံးနိုင်တဲ့ ဗီတိုအာဏာ သုံးပြီး ကလေးကို ဖုန်းလိုမျိုး ဒစ်ဂျစ်တယ် Device တွေ သုံးဖို့ ကန့်သတ်လာသလို ကန့်သတ်ခံရတဲ့ ကလေးဘက်ကလည်း လစ်ရင် လစ်သလို သုံးဖို့အတွက် ကြိုးစားလာပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ဒီကနေ့ကာလ မြင်နေရတဲ့ မိဘ/အုပ်ထိန်းသူနဲ့ ကလေးတွေကြားက အခြေအနေပါ။
ရှင်သန်ရာ ရပ်ဝန်း ကွဲပြားမှု အခြေခံ
ဒီကနေ့ အုပ်ထိန်းသူ မိဘ/ဘိုးဘွားတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ငယ်စဉ်ဘဝကို ဒစ်ဂျစ်တယ် Tool တွေရဲ့ ဖြတ်သန်းခဲ့ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီကနေ့ခေတ် အသက် နှစ်နှစ်ကနေ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ် ကလေးအများစုဟာ ဒစ်ဂျစ် တယ်ခေတ်ကို ဖြတ်ပြီး ကမ္ဘာပတ်နေကြသူတွေပါ။ ဖေ့ဘုတ်၊ တယ်လီဂရမ်လို ကမ္ဘာပတ် ဆက်သွယ်နိုင်တဲ့ ကွန် ရက်တွေ သုံးကြသလို ယူကျုကနေ ကမ္ဘာ့အနှံ့က ဂီတကို ခံစားနေသူတွေ ဖြစ်တယ်။ သိပ် ခပ်ငယ်ငယ်ကလေး တွေဆိုရင် ယူကျုကတဆင့် ဝေါဒစ္စနေး ကြည့်နေသလို ကမ္ဘာအနှံ့က ယူကျူပါ (You-tuber) တွေရဲ့ အမျိုးမျိုး သော တင်ဆက်မှုတွေကို ဒီ ဒစ်ဂျစ်တယ် Device ပေါ်ကနေ ခံစားနေသူတွေ။ ဒီလို မတူညီတဲ့ ဖြတ်သန်းရမှုက ပြဿနာရဲ့ အခြေခံတစ်ခု ဖြစ်သလို ဖိအားတွေကြားက သန်မာအောင် ရှင်သန်ဖို့ ကြိုးစားနေရတဲ့ မိဘအုပ်ထိန်း သူတွေရဲ့ အခြေအနေကလည်း ကိုယ့်သားသမီးတွေကို အချိန်ပေးနိုင်ဖို့ မဖြစ်နိုင်လာတာကလည်း မိသားစုအ တွက် အကျပ်အတည်းပါ။ သားသမီး စိတ်ပျော်အောင်၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မိသားစုနဲ့အတူ ရှိအောင်လုပ်ဖို့ထက် မိသားစု စားဝတ်နေရေး၊ တင့်တောင်းတင့်တယ် နေနိုင်ရေးအပြင် သားသမီး လိုအပ်တဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေး လိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရေးဟာ သူတို့ရဲ့ အဓိက အလုပ်ဖြစ်နေပြန်တော့ ကလေးကို အချိန်မ ပေးနိုင်တာဟာလည်း မိဘအုပ်ထိန်းသူတွေရဲ့ အပြစ်လို့ မဆိုနိုင်တော့ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် ဒစ်ဂျစ်တယ်နဲ့ မရင်းနှီးတဲ့ မိဘတွေဟာ ကလေးတွေကို ဘယ်လို သုံးသင့်တယ်ဆိုတာကို လမ်းညွှန်နိုင်ဖို့ဆိုတာကလည်း အလှမ်းဝေးပြန်တော့ ဗီတိုအာဏာသုံးခြင်း ဖြစ်လာပြီး ဒါဟာ အဆိုးကျော့သံသရာတစ်ခုကို စတင်လိုက်သလို ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။
ထုတ်လုပ်မှုက ကလေးအတွက် မဟုတ်ဘူး
ကလေးဆိုတာ စနစ်တကျ ပြုစု ပျိုးထောင်ရတာပါ။ ဒါကြောင့်လည်း ကလေးတွေအတွက် အစားအစာ၊ ဆေးဝါးနဲ့ ကစားစရာအရုပ်လိုမျိုး နည်းပညာအခြေခံ ထုတ်ကုန်တွေမှာ ဘေးကင်းရေးစမ်းသပ်မှုတွေကို မဖြစ်မနေ ခံယူ ကြရပေမယ့် ဒီကနေ့ခေတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာကဏ္ဍမှာတော့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဘေးကင်းရေးအစီအမံတွေ မရှိပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် ဒီဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာကဏ္ဍမှာ ကလေးတွေရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဆင့်အလိုက် ကလေးတွေအတွက် သီးသန့်ဒီဇိုင်းထုတ်ထားတာ မဟုတ်ဘဲ လူကြီးတွေအတွက်သာ ရည်ရွယ်ဖန်တီးထားနိုင်တဲ့ ပလက် ဖောင်းနဲ့ ဆော့ဝဲလ် App တွေကိုသာ အသုံးပြုနေကြရတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
အရင်ကတော့ ကလေးတွေအတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ် Device သုံးတာ၊ စခရင်တိုင်း (Screen Time) သုံးတာဟာ တစ်နေ့ကို နှစ်နှစ်နာရီထက် မပိုသင့်ဘူးလို့ အကြံပြုတာ၊ လုပ်ခဲ့ကြတာ ရှိပါတယ်။ ဒီစည်းမျဉ်းပုံစံဟာ တကယ့် လက်တွေ့မှာ ကျင့်သုံးဖို့ ခက်တဲ့အတွက် အခုဆိုရင် အမေရိကန်ကလေးအထူးကုဆရာဝန်အသင်း (American Academy of Pediatrics) က မှတ်သားရလွယ်ပြီး ကလေးရဲ့ အသက်အရွယ်အလိုက် လိုက်နာနိုင်တဲ့ "5C” စည်းမျဉ်းကို အကြံပြုထားပါတယ်။ ဒါဟာ ဆန်းစစ်ထားတဲ့ သုတေသနရလဒ်တွေနဲ့ မိသားစုတွင်း ဆက်ဆံရေး၊ လူမှုဆက်ဆံရေးနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် အထောက်အကူပြုနိုင်မယ့် အချက်တွေကို အခြေခံပြီး ထုတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာနဲ့ 5C’s စည်းမျဉ်း
5C’s ဆိုတာ Child – ကလေးတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခြေအနေ၊ Content – ကြည့်ရှုတဲ့ အကြောင်းအရာ၊ Calm – စိတ်ခံစားမှုကို တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းညှိပေးတာ၊ Crowning Out – တခြား အရေးကြီးတဲ့လှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့ အစားထိုးပေးတာ၊ Communication – ဆက်သွယ်ပြောဆိုတာပါ။
ပထမဆုံး "C” ကတော့ ကလေးတစ်ဦးဟာ နောက်တစ်ဦးနဲ့ မတူတာကြောင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ သုံးတဲ့အခါ ရလာတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးနဲ့ ကြုံတွေ့နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်လည်း မတူညီကြပါဘူး။ ဒီ့အတွက် မိဘအုပ်ထိန်းသူတွေ လုပ်ရမှာက ကိုယ့်ကလေးဟာ ဘယ်လို ကလေးမျိုးလဲ ဆိုတာနဲ့ သူ့ရဲ့ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး ဘယ်လို ရှိသလဲ သိထားရပါမယ်။ ဒီအချက်ဟာ သူတို့ ကြည့်နေတဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ အမျိုးအစားနဲ့ သူ့အပေါ် သက်ရောက်မှုက ဘယ်လောက်အထိ လွှမ်းမိုးနေသလဲဆိုတာကို ဆန်းစစ်နိုင်မှာပါ။ ဆောင်းပါးရှင် အတွေ့အကြုံအရ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ် ကလေးနှစ်ဦး (သူတို့က သူငယ်ချင်းတွေပါ) ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ အသုံးပြုမှုကို လေ့လာဖူးပါတယ်။ ကလေးတစ်ဦးက ဖုန်းပေးလိုက်ရင် ယူကျုပေါ်က ရုပ်ရှင်တွေ၊ ကတာတွေကို ကြည့်ပေမယ့် နောက်တစ်ဦးက Ai သုံးနေတာ တွေ့ရပါတယ်။ တစ်ပတ်လောက် ကြာတဲ့အခါ ရုပ်ရှင်တွေ၊ ကတာတွေကို ကြည့်သူက ကြည့်နေပေ မယ့် Ai သုံးတဲ့ ကလေးကတော့ သူ့မိဘကို အင်္ဂလိပ်စာ စာမေးပွဲတစ်ခု ဖြေချင်တယ်။ ဒီ့အတွက် မေးခွန်းတွေကို Ai ကို ခိုင်းပြီး သုံး၊ လေးစုံစာလောက် ထုတ် လေ့ကျင့်ထားတယ်လို့ ဆိုတယ်။ စာမေးပွဲ သွားဖြေတဲ့အခါ ရလဒ်ကောင်းကောင်းထွက်တာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါဟာ ဘာကို ပြသလဲဆိုရင် ကိုယ့်ကလေးက ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာသုံးပေမယ့် သူတို့ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနဲ့ သုံးတာချင်း အတူတူ ရလဒ်မတူတာကို သတိပြုမိစေတယ်။
ဒုတိယ “C” Content ကတော့ ကလေးတွေကြည့်တဲ့ အကြောင်းအရာဟာ ကလေးတွေရဲ့ ကျန်းမာမှု ဒါမှမဟုတ် မကျန်းမာမှုနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ အခြေအနေကို ရောက်လာပြီလားဆိုတာကို ဆန်းစစ်တာပါ။ သူတို့လေးတွေ ကြည့်နေတဲ့ အကြောင်းအရာမှာ အလွန်အကျွံ အကြမ်းဖက်တာတွေ ပါနေပြီလား၊ ရိုင်းစိုင်းတဲ့ အပြုအမူ/အပြော အဆိုကို စံပြအဖြစ် ပြနေတာမျိုး ရှိသလား၊ လက်တွေ့ဘဝနဲ့ မကိုက်ညီတဲ့ အလှအပ/အပြုအမူစံနှုန်းတွေကို အားပေးနေပြီလား၊ ကုန်ပစ္စည်းတွေ အလွန်အကျွံ ကြော်ငြာပြတာ/ရောင်းချတာမျိုးတွေကို ပြနေပြီလား။ ဒီအကြောင်းအရာတွေဟာ လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ် ပေါ်ပြူလာဖြစ် ခေတ်စားနိုင်သလို ကလေးတွေရဲ့ စိတ်ခံစားမှုနဲ့ အပြုအမူအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှု ကြီးပါတယ်။ ဒီ့အတွက် မိဘအုပ်ထိန်းသူတွေဟာ ကလေးတွေ ဘာတွေ ကြည့်ပြီး ဘာတွေ ကစားနေသလဲဆိုတာ သိထားဖို့ လိုသလို အပေါ်က ပြောတဲ့အချက်အလက်တွေဟာ ကြည့်တဲ့ အထဲ ပါနေတာ ရှိ၊ မရှိနဲ့ ဆိုးကျိုးကိုလည်း စဉ်းစားလာတတ်အောင် ကူညီပေးသင့်ပါတယ်။
တတိယမြောက် "C” ဖြစ်တဲ့ "Calm” ကတော့ ကလေးတိုင်းဟာ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ခံစားမှုကို ကိုင်တွယ် ဖြေ ရှင်းတတ်ဖို့နဲ ညဘက်တွေ အိပ်ပျော်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းကနု သင်ယူဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီကနေ့ ခေတ်မှာ တချို့ကလေးတွေ စိတ်ငြိမ်ဖို့၊ အိမ်ပျော်ဖို့အတွက် ဖုန်း၊ ဗီဒီယိုနဲ့ တခြား ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာတွေကို အဓိကနည်းလမ်းနဲ့ အသုံးပြုလာတာတွေက အရမ်းများနေပါပြီ။ ကလေးက စိတ်ဆိုးတယ်၊ ဂျီကျတယ်၊ သောင်းကျန်းတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မူမမှန်တာတွေ ဖြစ်လာရင် "ဖုန်းသာ ပေးထားလိုက်၊ ငြိမ် သွားလိမ့်မယ်" ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပြီဆိုရင် တခြားနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ မိဘအုပ်ထိန်းသူတွေက ကူညီပေးရပါမယ်။
“အခု ကလေးက သုံးနှစ်တောင် မပြည့်သေးဘူး။ ည အိပ်ချိန်တောင် မဟုတ်ဘဲ နေ့ဘက်တွေမှာတောင် ဖုန်း မပေးရင် သောင်းကျန်းကော။ ဒီတော့ ကိုယ်ကလည်း အလုပ်တစ်ဖက်နဲ့ ပင်ပန်းလာတော့၊ နားချင်တော့ ဖုန်းပေး လိုက်ကော။ ဒီတော့ သူလည်း ငြိမ်သွား၊ ကိုယ်လည်း နားရတယ်။ ဒါက မကောင်းမှန်းသိပေမယ့် အချိန်လည်း အရမ်းမကြာတော့ ပေးထားလိုက်မိတယ်" လို့ ဗဟန်းမြို့နယ်ထဲ ဖွင့်ထားတဲ့ အလှပြင်ဆိုင် မန်နေဂျာ မအသေး (အမည်လွှဲ) က MyanHealth ကို ပြောပြပါတယ်။
ကလေးဟာ ဒီအခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာပြီဆိုရင်တော့ ကလေးအထူးကု၊ စိတ်ကျန်းမာရေးကုထုံးပညာရှင် စတာတွေနဲ့ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ဖို့ လိုပြီး ဦးနှောက်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တည်ငြိမ်အောင် ကူညီပေးနိုင်မယ့် တခြားနည်းလမ်းတွေ ကို ရှာဖွေသင့်ပါတယ်။ ဥပမာ - အသက်အရွယ်အလိုက် အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်း လုပ်တာ၊ စာဖတ်တာ၊ ယုံ ကြည်ရတဲ့/ခင်မင်ရတဲ့ သူနဲ့ စကားပြောတာ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လုပ်တာတွေကို နည်းလမ်းအဖြစ် သုံးနိုင် ပါတယ်။
စတုတ္ထ "C” ဖြစ်တဲ့ "Crowding Out” ကတော့ မိသားစုတစ်ခုရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ အသုံးပြုတဲ့ စခရင်တိုင်း/အချိန်ပမဏအပေါ် မူတည်ပြီး တခြားအရေးကြီးတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေအတွက် အချိန်မကျန်တော့တဲ့ အခြေ အနေကို ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာဟာ သုံးစွဲသူကို သူ ရည်ရွယ်ထားတဲ့အချိန်ထက် ပိုပြီး ကြာ ကြာနေအောင် ဆွဲဆောင်ထားတဲ့ နည်းလမ်းများစွာ ရှိတယ်ဆိုတာကို ကလေးတွေ နားလည်အောင် ကူညီပေးဖို့ လိုပါတယ်။ မိသားစုအတွင်းမှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ သုံးတာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စည်းမျဉ်းတစ်ခုကို မိသားစုဝင်အား လုံး သဘောတူညီချက်နဲ့ ချမှတ်ထားဖို့ လိုပါတယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ အချိန်ဘယ်လောက် သုံးကြမယ်ဆိုတာမျိုးပါ။ ဒါ့အပြင် လူမှုစီးပွားဘဝရဲ့ ဖိအားတွေ ဘယ်လောက်များနေပါစေ၊ မိသားစုဆိုတဲ့ ဝိဉာဉ်ကို အသက်သွင်းဖို့ မိသား စုနဲ့အတူ အချိန်ကောင်းတွေကို ဖြတ်သန်းနိုင်အောင် အစီအစဉ်တွေ ရှိဖို့ လိုသလို ရုပ်ရှင် အတူကြည့်တာမျိုး၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်နဲ့ ကစားတာမျိုး၊ အိမ်ပြင်ထွက်ပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မှာ အချိန်ဖြုန်းတာမျိုးကို လုပ်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီကိစ္စတွေ မလုပ်နိုင်ရင်တောင် အိမ်ထဲမှာကိုပဲ မိသားစု ဝိုင်းထိုင်ပြီး ဒိုးဇက်ကစားတာ၊ ဘင်ဂိုကစား တာ စတဲ့ အစားထိုးနည်းတွေနဲ့ စခရင်တိုင်းမှာ အချိန်ဖြုန်းတာမျိုးကို လျှော့ချဖို့ လိုပါတယ်။
နံပါတ်ငါးမြောက် "C” ဖြစ်တဲ့ "Communication” ကတော့ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ သုံးတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကလေးတွေကို ငယ်ငယ်ကတည်းက စတင်ဆွေးနွေးပေးတာ၊ ပုံမှန်ဆွေးနွေးပေးတာ လုပ်တာပါ။ ဒါဟာ ကလေးတွေရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာအပေါ် နားလည်စွာ အသုံးပြုနိုင်စွမ်း (Digital Literacy) ကို တိုးတက်စေတဲ့ နည်းလမ်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒီဗီဒီယိုကြည့်ပြီး ဘယ်လို ခံစားရသလဲ ဆိုတာမျိုး မေးဖို့ လိုသလို အွန်လိုင်းသုံးရင်း တစ်ခုခုကြောင့် စိတ်မသက်သာတာမျိုး ကြုံရရင် ပြောပြနော်လို့ တွန်းအားပေးတာမျိုးအပြင် ဖုန်းသုံးချိန်နဲ့ အိပ်ချိန်ကို ဘယ်လို မျှအောင် စီစဉ်ကြမလဲဆိုတာမျိုး အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ဆွေးနွေးမှုမျိုး လုပ်ရပါမယ်။ ဗီတိုအာဏာသုံး ပိတ်ပင်တာထက် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးတဲ့ ပုံစံမျိုးဟာ ကလေးတွေအတွက် အပြစ်ရှိတယ်လို့ ခံစားရမှုကို လျော့စေသလို ပြဿနာကို အတူတကွ ဖြေရှင်းတတ်တဲ့ အတွေးအခေါ်၊ အမူအကျင့်ကို တိုးတက်လာစေပါတယ်။၊ မိဘအုပ်ထိန်းသူတွေအတွက်တော့ နည်းပညာ ကွာဟမှု၊ သူက သားသမီးပဲ ဆိုတဲ့ အုပ်ထိန်းသူအမြင် ကြီးမားမှု၊ လူမှုစီးပွားဘဝ ဖိအားမျိုးစုံက ဒီအဆင့်ကို လုပ်တဲ့အခါ စိတ်ဖိစီးမှု ဖြစ်နိုင်တယ် ဆိုတာ ကိုယ့်ဘာသာ နားလည်ထားဖို့ပါ။ ဒါကြောင့် သားသမီးနဲ့ ကိုယ်က Communication လုပ်တော့မယ်ဆိုရင် စိတ်ကို အရင်တည်ငြိမ်အောင် ထားပြီး ကြိုတင်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချတာ မလုပ်ဘဲ ကလေးရဲ့ ပြောစကား ကို နားထောင်ပေးတာ၊ ပြီးမှ မေးခွန်းတွေ မေးတာ လုပ်သင့်ပါတယ်။
ကန့်သတ်မလား - ထိန်းညှိမလား
ဒီကနေ့လို ဒစ်ဂျစ်တယ် ခေတ်ကြီးထဲမှာ မိဘတိုင်း စိတ်ပူလာရတာ ကလေးတွေရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာ သုံးတာနဲ့ စခရင်တိုင်းပြဿနာပါ။ တစ်ဖက်မှာလည်း လူမှုစီးပွားဘဝ ဖိအားတွေကြောင့် မိဘတွေအတွက် သားသမီးအပေါ် အချိန်ပုံမပေးနိုင်တာ၊ စျေးကွက်စီးပွားရေးသမားတွေရဲ့ ဘယ်သူသေသေ ငတေမာရင် ပြီးရော သဘောထားနဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကမ္ဘာထဲ ရောက်လာတဲ့ ကလေးတွေအတွက် ထားရှိရမယ့် စည်းမျဉ်းစည်းဘောင်တွေကို ဂရုမပြုလာတော့တာ၊ ဒါတွေကို ကြီးကြပ်ရမယ့် အာဏာပိုင်တွေရဲ့ သိနားလည်မှု ခေါင်းပါးတာတွေဟာ ကမ္ဘာကို မပြောနဲ့ မြန်မာမှာတောင် စိတ်ပူစရာတွေ ဖြစ်လာနေပါပြီ။ ဖုန်းမသုံးခိုင်းလို့ အရူးတစ်ယောက်လို အော်ဟစ်နေတဲ့ ကလေးငယ်တွေ၊ လူတော မတိုးဘဲ သင့်ရာ ချောင်တစ်ခုမှာ ဖုန်းနဲ့ အချိန်ဖြုန်းနေတဲ့ ကလေးတွေကို မြင်ရင် ဒါဟာ ခေတ်နဲ့ စနစ်ရဲ့ ဆိုးကျိုးတွေလို့ မိဘတိုင်းက မှတ်ယူဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါတွေကို သိနားမလည်ဘဲ ကလေးတွေကို "ငါ မိဘ ဟဲ့" ဆိုတဲ့ ဗီတိုအာဏာ သုံးပြီး ဖြေရှင်းရင်တော့ ကိုယ့်သားသမီးတွေအတွက် ကောင်းကျိုးထက် ဆိုးကျိုးကိုသာ ပိုရလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ကလေးတွေရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာသုံးမှုနဲ့ စခရင်တိုင်းကို ထိန်းညှိဖို့ဆိုရင် ကန့်သတ်ခြင်းဆိုတာ ထက်ကို ပိုပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စဉ်းစားဖို လိုပါတယ်။ ကလေးတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ သဘောသဘာဝကို နားလည်တာ၊ သင့်တော်တဲ့ အကြောင်းအရာကို ရွေးချယ်ပေးတာ၊ ကလေးရဲ့ စိတ်ခံစားမှုကို ကိုယ်တိုင်ထိန်းညှိစေတာ၊ ကျန်းမာရေးလိုမျိုး တခြားလှုပ်ရှားမှုတွေအတွက် အချိန်ဖယ်တတ်အောင် စည်းရုံးတာ၊ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း စကား ပြောတာတွေကို အလေးထားသင့်ပါပြီ။
“5Cs” "စီ ငါးလုံး" ဟာ ကလေးတွေကို ဖုန်းအသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ဖို့သာ မဟုတ်ဘဲ ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာကို ဘေးကင်းစွာ၊ တာဝန်ယူမှု ရှိစွာ သုံးတတ်ဖို့ ရည်ရွယ်တာပါ။ ဒါ့အပြင် မိသားစုထဲမှာ ဖုန်းသုံးတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မိသားစု စည်းမျဉ်းတွေကိုလည်း ဖန်တီးပါ။ မိသားစုဝင်တိုင်းဟာ ပုံစံမတူကြတာမို့ ကလေးတွေနဲ့ပါ ဆွေးနွေးပြီး လွယ်ကူတဲ့စည်းမျဉ်းတွေကို စပြီး ချမှတ်ပါ။ ဥပမာ - ညစာ စားတဲ့အချိန်၊ စာသင်ချိန်နဲ့ အိပ်ချိန်တွေရောက်ရင် ဖုန်း လုံးဝ မသုံးဖို့။ ဒစ်ဂျစ်တယ် Device တွေကို အချိန်သတ်မှတ်ပြီးရင် အလိုအလျောက် ပိတ်တဲ့၊ ဖွင့်တဲ့ စနစ်ကို သုံးကြဖို့။ သုံးတဲ့အခါ ကိုယ်ရဲ့ သင်ယူ နိုင်စွမ်းကို လှုံ့ဆော်ပေးတဲ့၊ လူမှုဆက်ဆံရေးကို အားပေးတဲ့ ဆော့ဝဲလ် App နဲ့ ပလက်ဖောင်းတွေကိုသာ သုံးကြ ဖို့။ ကြော်ငြာများတဲ့၊ အကြမ်းဖက်တဲ့၊ အသက်အရွယ်နဲ့ မသင့်တော်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို ရှောင်ကြဉ်ဖို့။ တခြားကျန်းမာရေးနဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတွေအတွက် အပြုအမူတွေ လုပ်နိုင်ဖို့ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အချိန်ကို စီမံဖို့ပါ။
ကလေးတွေအတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာ သုံးတာကို ကန့်သတ်တာဟာ အဖြေ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ဒီအသုံးပြု မှုကို စနစ်တကျ ရှိစေဖို့နဲ့ သူတို့ကို အထောက်အကူဖြစ်စေတဲ့ အမူအကျင့်တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ကသာလျှင် မိသား စုတိုင်း ကြုံနေတဲ့ ပြဿနာကို အတူတကွ ပူးပေါင်းဖြေရှင်းခြင်းကသာလျှင် အဖြေ ဖြစ်ကြောင်းပါ။
ကိုးကား - https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/How-to-Make-a-Family-Media-Use-Plan.aspx, https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/kids-and-screen-time-how-to-use-the-5-cs-of-media-guidance.aspx
