Myanmar Federation of PWDs

26/08/2026

Mingalarpar Call Center

· 8-11
📱 Online Video Call မှတစ်ဆင့် နားမကြားသူများအတွက် Sign Language စကားပြန်ဝန်ဆောင်မှုပေးနေပါတယ်။

♿ မသန်စွမ်းသူများအတွက်လည်း အသုံးဝင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်များကို မျှဝေပေးနေပါတယ်။

💙 လူတိုင်းအတွက် ဆက်သွယ်နိုင်ခွင့်၊ သတင်းအချက်အလက်ရရှိခွင့် ပိုမိုလွယ်ကူစေဖို့ ကျွန်ုပ်တို့နဲ့အတူရှိနေပါ။

📲 ဝန်ဆောင်မှုအသေးစိတ်ကို ပုံထဲက Contact တွေကနေ ဆက်သွယ်မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။

#နားမကြားသူများ #မသန်စွမ်းသူများ
Sign Language Video Call Interpretation Service for Deaf Users
Online sign language interpretation service via video call, sharing accessibility information for people with disabilities to support easier communication access.
Keywords: sign language interpretation service,deaf communication support,disability accessibility information,video call translation service,disability inclusion resources

23/07/2026

https://vt.tiktok.com/ZSXG6hVHF/

21/07/2026

21/07/2026

စားပွဲတင်မူဝါဒမှသည် မြေပြင်ပကတိဆီသို့
(ဥပဒေပြုရေးတွင် "တို့အရေး တို့မပါဘဲ မလုပ်နဲ့")

စံနှုန်းနှင့် တာဝန်ယူမှု

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုရေးစနစ် တရားမျှတရန်နှင့် ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးသော လူ့အဖွဲ့အစည်း တည်ဆောက်ရန်အတွက် လူသားထုတစ်ရပ်လုံး ပါဝင်နိုင်ခွင့် (Inclusion) သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ဥပဒေများနှင့် မူဝါဒများသည် သက်ဆိုင်ရာ လူထု၏ ဘဝအာမခံချက်နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေသည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကောင်းမွန်သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဥပဒေများ ရေးဆွဲခဲ့ကြသော်လည်း အမှန်တကယ် ခံစားရမည့်သူများ၏ အသံကို နားမထောင်ဘဲ ချန်လှပ်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် အနှစ်သာရ ကင်းမဲ့သွားရသည့် ဖြစ်ရပ်များစွာ ရှိခဲ့သည်။

ဥပမာအားဖြင့် ဆိုရသော် ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ဒေသတစ်ခုရှိ ကျေးရွာများ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် အစိုးရနှင့် ပညာရှင်များက စားပွဲတင်စီမံကိန်းများ ချမှတ်ကာ ဥပဒေ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အသစ်ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အဆိုပါဒေသတွင် ကိုယ်တိုင်နေထိုင်ပြီး မြေပြင် အခက်အခဲကို အသိဆုံးဖြစ်သည့် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရွာသူရွာသားများကိုမူ ဥပဒေရေးဆွဲရေး ကော်မတီတွင် ထည့်သွင်းခြင်း မရှိခဲ့သလို၊ အကြံဉာဏ် တောင်းခံခြင်းလည်း မပြုခဲ့ပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ပေါ်ထွက်လာသော ဥပဒေများသည် မြေပြင်ပကတိ အခြေအနေနှင့် လုံးဝကိုက်ညီမှု မရှိဘဲ၊ ဒေသခံတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် စားဝတ်နေရေးကိုပါ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် "သက်ဆိုင်သူများ မပါဝင်ဘဲ ဆုံးဖြတ်ခြင်း" ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြီးပင် ဖြစ်သည်။

ဤဥပမာကို အခြေခံ၍ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် ကုလသမဂ္ဂ ကွန်ဗင်းရှင်းများ၏ အဓိက ဆိုလိုရင်းကို လေ့လာကြည့်လျှင် နိုင်ငံတကာဥပဒေများတွင် သက်ဆိုင်သူများ ပါဝင်ခွင့်ကို မည်မျှအလေးထားကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။

ကွန်ဗင်းရှင်းပါ ဥပဒေကြောင်းအရ အခြေခံမူများနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများ

ကုလသမဂ္ဂ မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (UNCRPD) ကို လေ့လာ လျှင် ၎င်း၏ မဏ္ဍိုင်ကြီးသည် မျှော်လင့်ချက်တစ်ခုတည်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ တရားဝင် လိုက်နာရမည့် ဥပဒေကြောင်းအရ တာဝန်ဝတ္တရားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ဗင်းရှင်း၏ အနှစ်သာရ အရှိဆုံးသော ဆောင်ပုဒ်မှာ "Nothing about us, without us" (တို့အရေး တို့မပါဘဲ မလုပ်နဲ့) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်ပုဒ်သည် သာမန်တောင်းဆိုချက်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ စံနှုန်းကို ကွန်ဗင်းရှင်း၏ အောက်ပါအပိုဒ်များတွင် အတိအလင်း ပြဌာန်းကိုးကားထား သည် —

၁။ အပိုဒ် ၃ (ဂ)၊ ပါဝင်ခွင့်နှင့် ပေါင်းစည်းခွင့် (Full and effective participation and inclusion in society)။

လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း မည်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်၊ မည်သည့် မူဝါဒကိုမဆို ချမှတ်ရာတွင် သက်ဆိုင်သူ အစုအဖွဲ့အားလုံး ပြည့်ဝပြီး ထိရောက်စွာ ပါဝင်ခွင့်ရရှိရေးသည် ကွန်ဗင်းရှင်း၏ အခြေခံ မူကြီး ၈ ချက်တွင် တစ်ချက်အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

၂။ အပိုဒ် ၄၊ အပိုဒ်ခွဲ ၃၊ အထွေထွေတာဝန်ဝတ္တရားများ (General Obligations)။

ဤအပိုဒ်သည် အစိုးရများနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များအတွက် အရေးကြီးဆုံး ပြဌာန်းချက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ကွန်ဗင်းရှင်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဥပဒေများနှင့် မူဝါဒများကို ရေးဆွဲ ရာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ ပြင်ဆင်ရာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် သော်လည်းကောင်း မသန်စွမ်းသူများနှင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်စားပြုအဖွဲ့အစည်းများ (DPOs/OPDs) အား "အနီးကပ် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရမည်" (Closely Consult) ဖြစ်ပြီး "တက်ကြွစွာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်စေရမည်" (Actively Involve) ဟု ဥပဒေကြောင်းအရ မဖြစ်မနေ လိုက်နာရန် ကန့်သတ်ပြဌာန်းထားသည်။

ထို့ကြောင့် ဥပဒေတစ်ခုကို ပြင်ဆင်ရေးဆွဲရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ လူထုကိုယ်စားလှယ်များကို ချန်လှပ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ဟန်ပြအဖြစ်သာ ဖိတ်ကြားပြီး ၎င်းတို့၏ သဘောထားကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားခြင်း မပြုခြင်းသည် နိုင်ငံတကာ စာချုပ်ပါ ကတိကဝတ်ကို တရားဝင် ချိုးဖောက်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။

ပြည်တွင်း တရားစီရင်ထုံးများနှင့် ဥပဒေကြောင်းအရ ဆန်းစစ်ချက်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်လျှင် အစိုးရဌာနဆိုင်ရာများ၏ တဖက်သတ် ဆုံးဖြတ်ချက်များ သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်သူများအား ချန်လှပ်ထားသော ကိစ္စရပ်များတွင် "ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ကျင့်သုံးရမည့် စည်းကမ်း" (Principles of Natural Justice / Audi Alteram Partem) ကို လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ထင်ရှားသော စီရင်ထုံးများ ရှိခဲ့သည်။

• ဦးကြည်ညွန့် နှင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ (၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံ စီရင်ထုံး၊ စာမျက်နှာ ၉၂)။

ဤစီရင်ထုံးသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များအနေဖြင့် မည်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုမဆို ချမှတ်ရာတွင် နစ်နာနိုင်ခြေရှိသူ သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်သူ၏ ထွက်ဆိုချက် သို့မဟုတ် သဘောထားကို ကြားနာရန် တာဝန်ရှိကြောင်း အတိအလင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဥပဒေပြုရေး သို့ မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ပြင်ဆင်ရေးတွင် သက်ဆိုင်သူ မသန်စွမ်းအဖွဲ့အစည်းများအား ချန်လှပ်ခြင်းသည် ဤအခြေခံ တရားမျှတမှု စည်းကမ်းကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ဆန့်ကျင်ရာ ရောက်ပါသည်။

• ဒေါ်သန်းညွန့် နှင့် အကောက်ခွန်မင်းကြီး (၁၉၇၉ မြန်မာနိုင်ငံ စီရင်ထုံး၊ စာမျက်နှာ ၆၄)။

တရားရုံးချုပ်သည် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ လုပ်ဆောင်ရာတွင် တရားမျှတပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သက်ဆိုင်သူများ၏ အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် မူဝါဒအပြောင်းအလဲများတွင် ယင်းတို့၏အသံကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်ဖြစ်ကြောင်း လမ်းညွှန် ခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ဥပဒေပညာရှင်များအနေဖြင့် UNCRPD အပိုဒ် ၄.၃ (Article 4.3) ကို ပြည်တွင်း ဥပဒေဘောင်အတွင်း အနက်ဖွင့်ဆိုရာတွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်ပါ ကတိကဝတ်များ သာမက၊ ပြည်တွင်း တရားစီရင်ရေးက လက်ခံထားပြီးဖြစ်သော "မျှတစွာ ကြားနာခွင့်ဆိုင်ရာ ဥပဒေစံနှုန်းများ" နှင့် ပါ ပေါင်းစပ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဥပဒေပြုရေး အာဏာပိုင်များ၏ တဖက်သတ် ဆောင်ရွက်မှုများကို တရားဥပဒေကြောင်းအရ စိန်ခေါ် ထောက်ပြနိုင်ပါသည်။

သမိုင်းဝင် ဖြစ်ရပ်မှန်များနှင့် ပညာပေး သင်ခန်းစာများ

ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် သက်ဆိုင်သူများအား ချန်လှပ်ထားခဲ့၍ ဆိုးကျိုးဖြစ်ထွန်းခဲ့ရသော ဖြစ်ရပ်မှန်များနှင့် လူထုအခြေပြု တွန်းအားပေးမှုကြောင့် အောင်မြင်ခဲ့ရသော သင်ခန်းစာများစွာ ရှိခဲ့သည်။

• တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ အသားအရောင်ခွဲခြားမှု ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု။

၁၉၈၀ပြည့်လွန် နှစ်များက တောင်အာဖရိကတွင် လူမည်းများ၏ အရေးကိစ္စများနှင့် ပတ်သက်၍ လူဖြူ အစိုးရကသာ ဥပဒေများ တဖက်သတ် ပြဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လူမည်းခေါင်းဆောင်များက "ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ဥပဒေကို ကျွန်ုပ်တို့မပါဘဲ မဆုံးဖြတ်ပါနှင့်" ဟု ကြွေးကြော်ကာ "Nothing about us, without us" ဟူသော စကားရပ်ကို လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မသန်စွမ်းလှုပ်ရှားသူများအတွက် စံပြဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဥပဒေပြုရေးတွင် လူထုပါဝင်မှု၏ အခန်းကဏ္ဍကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။

• အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မသန်စွမ်းမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေ (ADA 1990) ဖြစ်ရပ်။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းက အမေရိကန်ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်သည် မသန်စွမ်းသူများ အတွက် အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် အဆောက်အအုံဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် မူလမူကြမ်းများတွင် မြေပြင်၌ အမှန်တကယ် ဘီးတပ် ကုလားထိုင် အသုံးပြုနေရသူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ထည့်သွင်းရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ မသန်စွမ်းလှုပ်ရှားသူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ ကပ္ပီတွန်လွှတ်တော် အဆောက်အအုံ ရှေ့သို့ စုဝေးရောက်ရှိလာပြီး ဘီးတပ်ကုလားထိုင်များပေါ်မှ ဆင်းကာ လှေကားထစ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် တွားတက်ပြသည့် "Capitol Crawl" ဆန္ဒပြပွဲကို ဆင်နွှဲ ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်ရပ်မှန်သည် ဥပဒေပြုအမတ်များကို အကြီးအကျယ် သတိ သံဝေဂရစေခဲ့ပြီး သက်ဆိုင်သူ လူထုကိုယ်တိုင် ပါဝင်ရေးဆွဲသည့် အမေရိကန် မသန်စွမ်းသူများ အက်ဥပဒေ (ADA) ကို ၁၉၉၀ တွင် အောင်မြင်စွာ ပြဌာန်းနိုင်ခဲ့သည်။

ထိရောက်သော အသိပညာပေးခြင်းနှင့် ရှေ့ဆက်ရမည့် နည်းဗျူဟာများ

မိမိတို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဥပဒေပြုရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ လွဲမှားနေပါက ညည်းတွားနေရုံဖြင့် မပြီးဘဲ၊ စနစ်တကျနှင့် ထိရောက်သော နည်းဗျူဟာများဖြင့် တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသည် ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲစာချုပ် (Optional Protocol) ကို လက်မှတ်မထိုးထားသဖြင့် တစ်ဦးချင်းအလိုက် နိုင်ငံတကာသို့ တိုင်ကြားနိုင်ခြင်း မရှိသည့်တိုင်အောင်၊ အဓိက ကွန်ဗင်းရှင်း (Main Treaty) ကို လက်မှတ်ထိုးထားဆဲ ဖြစ်သရွေ့ အောက်ပါယန္တရားများကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်ပါသည်-

၁။ နိုင်ငံတကာသို့ ပြိုင်ဘက်အစီရင်ခံစာ တင်သွင်းခြင်း (Shadow/Parallel Reporting)။

အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် မိမိတို့နိုင်ငံအတွင်း ကွန်ဗင်းရှင်းကို မည်မျှလိုက်နာသည်ကို ကုလသမဂ္ဂ ကော်မတီသို့ ပုံမှန်အစီရင်ခံစာ တင်သွင်းရသည်။

အစိုးရက တင်သွင်းသော အစီရင်ခံစာသည် အပြု သဘောဆောင်ရုံသာ ပြသလေ့ရှိသဖြင့် ပြည်တွင်းရှိ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူထုအခြေပြု အဖွဲ့များ စုပေါင်းကာ အစိုးရ၏ ချန်လှပ်ထားမှုများကို ဖော်ပြသည့် "ပြိုင်ဘက် အစီရင်ခံစာ (Shadow Report)" ကို UN CRPD Committee သို့ တိုက်ရိုက်ပေးပို့ရမည် [Shadow_Reporting_Guidelines_ on_the_CRPD_for_DPOs_and_CSOs__DPI_2012_English.doc]။

ယင်းကဲ့သို့ တင်ပြခြင်းဖြင့် ကုလ သမဂ္ဂကော်မတီက သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအား တရားဝင် မေးခွန်းထုတ်မှုများ (List of Issues) ပြုလုပ်လာ အောင် ဖိအားပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

၂။ ကုလသမဂ္ဂ အထူးသတင်းထောက်များထံ တိုင်ကြားခြင်း (Special Procedures)။

ရွေးချယ်နိုင် ခွင့် စာချုပ် မရှိသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီ၏ Special Procedures လမ်းကြောင်း အရ "မသန်စွမ်းသူများ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အထူးသတင်းထောက် (Special Rapporteur)" ထံသို့ တရားဝင်စာ ပေးပို့တိုင်ကြားနိုင်သည်။ အထူးသတင်းထောက်သည် နိုင်ငံတကာ စာမျက်နှာတွင် သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရ၏ လုပ်ရပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ထောက်ပြနိုင်စွမ်း ရှိသည်။

၃။ အပြိုင် ဥပဒေမူကြမ်းကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲချပြခြင်း (Alternative Drafting)။

အစိုးရက မိမိတို့အား ဖိတ်ခေါ်ခြင်း မပြုပါက ငေးငိုင်မနေဘဲ၊ ပြည်တွင်း အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဥပဒေ ပညာရှင်များနှင့် သက်ဆိုင်သူများ ပူးပေါင်းကာ မိမိတို့ အမှန်တကယ် လိုလားသော "ဥပဒေပြင်ဆင်ချက် မူကြမ်း" ကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲရမည်။ ထို့နောက် အဆိုပါ မူကြမ်းကို ပြည်သူလူထုအတွင်း ချပြခြင်း၊ မီဒီယာများမှ တစ်ဆင့် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခြင်း (Campaign) များ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အစိုးရအနေဖြင့် မိမိတို့၏ မူကြမ်းကို လျစ်လျူရှု၍ မရနိုင်သော အခြေအနေအထိ တွန်းအားပေးရမည် ဖြစ်သည်။

ဥပဒေတစ်ခု၏ တန်ဖိုးသည် ယင်းဥပဒေကို စက္ကူပေါ်တွင် မည်မျှလှပအောင် ရေးသားထားသည် ဆိုခြင်းထက် သက်ဆိုင်ရာ လူထု၏ ဘဝကို မည်မျှ အကာအကွယ်ပေးနိုင်သနည်း ဆိုသည့်အပေါ်တွင်သာ တည်မှီနေသည်။ အခြေခံလူထု၏ အသံကို ပယ်ချပြီး ရေးဆွဲသော မည်သည့်ဥပဒေမဆိုသည် တရား မျှတမှု မရှိနိုင်ပေ။

မြန်မာနိုင်ငံ မသန်စွမ်းသူများအသင်းချုပ်

14/07/2026

“ဒေါင်းစင်ဒရုန်းလား၊ အော်တစ်ဇင်လား၊ ခွဲခြားနေမှာလား”

ဘဝဆိုသည့် ကဗျာတစ်ပုဒ်တွင် ခရိုမိုဆုန်းတို့၏ ကာရန်မတူညီရုံမျှဖြင့် ထိုသက်ရှိ ပန်းကလေးများကို လူ့အသိုင်းအဝိုင်းက ဖယ်ကျဉ်ပစ်ပယ်၍ မရနိုင်ပါ။ သဘာဝတရား၏ မတူညီသော ခြယ်မှုန်းမှုကြောင့် ဖြစ်တည်လာသည့် အထူးဂရုစိုက်မှုလိုအပ်သော (Special Need) ရတနာလေး များကို မေတ္တာ၊ အသိတရား၊ လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်စုံမှ ပွေ့ပိုက်နားလည်နိုင်ရန် စာဖတ်သူတို့၏ နှလုံးသားတံခါးကို ဤဆောင်းပါးဖြင့် ဖွင့်လှစ်လိုက်ရပါသည်။

အလင်းနှင့် အရိပ်တို့၏ ဗိသုကာ (ခရိုမိုဆုန်းနှင့် မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတအလင်း)

လူ့လောကထဲသို့ အသက်ရှူသံတစ်ခု ယူဆောင်လာရခြင်းသည် သဘာဝတရား၏ အနုပညာအမြောက်ဆုံး လက်ရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆဲလ် (Cell) တစ်ခုချင်းစီ၏ ဗဟိုချက်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော ခရိုမိုဆုန်း (Chromosome) ဆိုသည်မှာ ကလေးငယ်တစ်ဦး မည်သို့ ကြီးထွား ရမည်၊ မည်သို့ ပြုံးရမည်၊ မည်သည့် အရောင်အသွေးဖြင့် ရှင်သန်ရမည်ကို စီမံခန့်ခွဲသည့် ပင်မ ဗိသုကာ ပုံစံပြမြေပုံ (Genetic Blueprint) ပင် ဖြစ်သည်။ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းအောက်တွင် သေးငယ်လှသော ထိုချည်မျှင်စုလေးများအတွင်း၌ ဒီအန်အေ (DNA) နှင့် မျိုးဗီဇ (Genes) ပေါင်း ထောင်သောင်းချီ၍ သော့ခတ် သိမ်းဆည်းထားသည်။

ဘဝတစ်ခု ပြည့်စုံရန်အတွက် မိခင်ထံမှ ခရိုမိုဆုန်း ၂၃ ခုနှင့် ဖခင်ထံမှ ခရိုမိုဆုန်း ၂၃ ခုတို့သည် ကဗျာတစ်ပုဒ်၏ ကာရန်များကဲ့သို့ တိတိကျကျ လာရောက် ပေါင်းစပ်ကြရသည်။ စုစုပေါင်း ခရိုမိုဆုန်း ၄၆ ခု (၂၃ စုံ) ဖြင့် လူသားတစ်ဦး၏ ဖြစ်တည်မှုကို အစပြုသည်။ သို့သော် သဘာဝတရားသည် တစ်ခါ တစ်ရံတွင် မမျှော်လင့်ထားသော လျှို့ဝှက်ချက်တစ်ခုကို ဖန်တီးတတ်၏။

ဒေါင်းစင်ဒရုန်း (Down Syndrome) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဖြစ်စဉ်တွင် မူလက နှစ်ခုသာ ရှိရမည့် နံပါတ် (၂၁) မြောက် ခရိုမိုဆုန်း အတွဲနေရာ၌ အပိုတစ်ခု ထပ်မံ တိုးပွားလာကာ သုံးခု ဖြစ်သွား ခဲ့သည်။ ဆေးပညာအရ ဤသည်ကို 'Trisomy 21' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ထိုအပို ခရိုမိုဆုန်း လေးတစ်ခုက ကလေးငယ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု အဆင့်ဆင့်ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အမှားကြောင့်မျှ မဟုတ်သကဲ့သို့၊ အပြစ် သို့မဟုတ် ကံဆိုးခြင်းလည်း မဟုတ်ပေ။ သဘာဝတရား၏ ထူးခြားသော အရောင် အသွေး ခြယ်မှုန်းမှုတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။

အလားတူပင် အော်တစ်ဇင် (Autism Spectrum Disorder - ASD) ဆိုသည်မှာလည်း အပြင်ပန်းအားဖြင့် သာမန်ကလေးများနှင့် တူညီနေသော်လည်း၊ ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု (Neurodevelopmental Diversity) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကမ္ဘာလေးသည် အာရုံခံစားမှု အစီအစဉ်ချင်း မတူညီကြသဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဆက်သွယ် ပြောဆိုရေး၊ လူမှုဆက်ဆံရေး အပိုင်းများတွင် ထူးခြားသော စိန်ခေါ်မှုများ ရှိနေတတ်သည်။ ဤ ကွဲပြားမှု နှစ်ရပ်လုံးသည် ဆေးပညာအရ သဘောသဘာဝ ကွဲပြားသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အရာမှာ 'အထူးဂရုစိုက်မှု လိုအပ်သော နုနယ်သည့် နှလုံးသားများ' ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

စိတ်ရှည်ခြင်း၏ ရင်ခုန်သံ (ဒေါင်းစင်ဒရုန်း ကလေးငယ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် ကရုဏာစောင့်ရှောက်မှု)

ဒေါင်းစင်ဒရုန်း ကလေးငယ်များသည် ခရိုမိုဆုန်း အပိုတစ်ခု၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြောင့် အခြား ကလေးများထက် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ စကားပြောခြင်း၊ ဉာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးခြင်း အပိုင်းများတွင် အချိန် ပိုမိုယူရတတ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဘဝကို ကရုဏာမျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှု၍ စနစ်တကျ ပြုစု ပျိုးထောင်ပေးရန် လိုအပ်သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ အဓိကကဏ္ဍ (၃)ရပ်ကို အထူးဂရုပြု စောင့်ရှောက်ရန် အကြံပြုလိုသည်-

၁။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လှုပ်ရှားမှု ဖွံ့ဖြိုးရေး (Physical & Motor Skills)

ဒေါင်းစင်ဒရုန်း ကလေးအများစုသည် ကြွက်သားများ ပျော့ပျောင်းခြင်း (Hypotonia) ကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ခေါင်းခိုင်ရန်၊ ထိုင်ရန်နှင့် လမ်းလျှောက်ရန်အတွက် ကြွက်သား အင်အား စိုက်ထုတ်မှုများစွာ လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ဖော်ပြပါ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လှုပ်ရှားမှု ဖွံ့ဖြိုးရေးကို မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက်ပေးစေလိုသည်-

• အကြောအဆစ် ကုထုံး (Physiotherapy)။

မွေးကင်းစအရွယ်မှစတင်၍ လည်ပင်း၊ ခြေထောက်နှင့် လက်မောင်းကြွက်သားများ သန်မာစေမည့် လေ့ကျင့်ခန်းများကို ကျွမ်းကျင် ပညာရှင်များနှင့် တိုင်ပင်၍ စနစ်တကျ ပြုလုပ်ပေးရမည်။

• လှုပ်ရှားမှု လှုံ့ဆော်ခြင်း။

ကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် ဘေးကင်းသော ကစားစရာများကို အနည်းငယ် အလှမ်းဝေးသော နေရာ၌ ထားရှိပြီး၊ ကလေးငယ် ကိုယ်တိုင် မှောက်ခြင်း၊ လှိမ့်ခြင်းနှင့် ဝမ်းလျားမှောက် သွားလာခြင်းတို့ ပြုလုပ်လာအောင် ဆွဲဆောင်ရမည်။

• အနုစိတ် လှုပ်ရှားမှု (Fine Motor Skills)။

လက်ချောင်းငယ်များ သန်မာစေရန် ရွှံ့စေး ရုပ်လုပ်ခြင်း၊ စက္ကူညှပ်ခြင်း၊ ကြီးမားသော ပုတီးစေ့များ သီကုံးခြင်းနှင့် စာလုံးပုံစံများ ဆက်ခြင်း (Puzzles) တို့ကို ကစားခိုင်းရမည်။

၂။ ဆက်သွယ်ပြောဆိုရေးနှင့် ဘာသာစကား ဖွံ့ဖြိုးရေး (Speech & Language)

၎င်းတို့သည် စကားလုံးများကို နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိသော်လည်း နှုတ်ခမ်း၊ လျှာနှင့် မေးရိုး ကြွက်သား အားနည်းချက်ကြောင့် ပြန်လည် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန် ခက်ခဲတတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ဖော်ပြပါလုပ်ငန်းစဉ်များဖြင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရေးနှင့် ဘာသာစကားဖွံ့ဖြိုးရေးတို့အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးရန် ဖြစ်သည်-

• စောစီးစွာ စကားပြောကုထုံး (Speech Therapy)။

စကားမပြောနိုင်သေးမီအရွယ်ကစ၍ မျက်လုံးချင်းဆုံကြည့်ခြင်း၊ အသံတုပခြင်းနှင့် လက်ဟန်ခြေဟန် (Sign Language) အခြေခံ များကို သုံး၍ ဆက်သွယ်မှု စတင်ရမည်။

• တိုတောင်း၍ ရှင်းလင်းသော အမိန့်စကား။
ညွှန်ကြားချက် ပေးသည့်အခါ ရှုပ်ထွေးသော စာကြောင်းရှည်ကြီးများအစား "အင်္ကျီလဲရအောင်" ဟု တစ်ဆင့်ချင်း ခွဲခြား ပြောဆိုသင့် သည်။

• အမြင်အာရုံဖြင့် တွဲဖက်ခြင်း။

ပုံပြင်စာအုပ်များ ဖတ်ပြခြင်း၊ ကတ်ပြား (Flashcards) ပေါ်ရှိ ရုပ်ပုံများကို ပြသ၍ စကားလုံးနှင့် အသံကို တွဲဖက် မှတ်သားစေခြင်းတို့ကို နေ့စဉ် ပြုလုပ်ပေးရန် လိုအပ်သည်။

၃။ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ လွတ်လပ်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်း (Independence Skills)

• တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး။

သွားတိုက်ခြင်း၊ မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ အဝတ်အစားဝတ်ခြင်း တို့ကို ချက်ချင်း အကုန်မလုပ်ခိုင်းဘဲ တစ်ဆင့်ချင်းစီကို ကလေးကိုယ်တိုင် လုပ်နိုင်အောင် ဘေးမှ စိတ်ရှည်စွာ ကူညီပေးရမည်။

• ဇွဲရှိရှိ စောင့်ဆိုင်းပေးခြင်း။

ကလေးငယ်က နှေးကွေးနေသည့်အခါ မိဘက စိတ်မရှည်ဘဲ ဝင်လုပ်ပေးလိုက်ခြင်းထက် ကလေးငယ် ကိုယ်တိုင် ပြီးဆုံးအောင် လုပ်နိုင်မည့် အချိန်အပိုင်း အခြားတစ်ခုကို စိတ်ရှည်လက်ရှည် စောင့်ဆိုင်းပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။

တိတ်ဆိတ်သော ကမ္ဘာသို့ တံတားခင်းခြင်း (အော်တစ်ဇင် ကလေးငယ်များ၏ လူမှုဆက်ဆံရေး ထိန်းကျောင်းမှု)

အော်တစ်ဇင် ကလေးငယ်များ၏ ကမ္ဘာသည် ရောင်စုံမှန်ပြတင်းတစ်ခုနှင့် တူသည်။ အပြင်ပန်းအားဖြင့် အားလုံးကို မြင်တွေ့နေရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ခံစားချက်ကို အပြင်သို့ ထုတ်ဖော်ရန်နှင့် ပြင်ပလှုံ့ဆော်မှုများကို အတွင်းသို့ သွင်းယူရန် တံတားတစ်စင်း လိုအပ်နေ တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ဖော်ပြပါ လုပ်ငန်းစဉ်များဖြင့် သူတို့၏ လူမှုဆက်ဆံရေး ဆိုင်ရာ ထိန်းကျောင်းမှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် လိုအပ်သည်-

၁။ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုဆိုင်ရာ နည်းဗျူဟာများ (Communication Strategies)

အော်တစ်ဇင် ကလေးအချို့သည် စကားလုံးများကို အသုံးမပြုဘဲ သို့မဟုတ် ကြားဖူးသော စကားလုံးများကိုသာ အဓိပ္ပာယ်မရှိ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောဆိုတတ်ကြသည် (Echolalia)။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း စီစဉ်ဆောင်ရွက်ရပါမည်-

• မျက်လုံးချင်းဆုံအောင် လေ့ကျင့်ခြင်း (Eye Contact)။

ကလေးနှင့် စကားပြောသည့်အခါ ၎င်း၏ မျက်လုံးအမြင့်အထိ ကိုယ်ကိုနှိမ့်၍ မျက်နှာချင်းဆိုင် ပြောပေးပါ။ ကလေး စိတ်ဝင် စားသော ကစားစရာကို မိမိမျက်နှာအနီးတွင် ထား၍ မိမိကို ကြည့်လာအောင် ဆွဲဆောင်ပါ။

• အမြင်အာရုံ အထောက်အကူပြုကတ်များ သုံးခြင်း (Visual Supports)။

စကားလုံးထက် ရုပ်ပုံကို ပိုမိုမှတ်သားနိုင်သဖြင့် ရုပ်ပုံကတ်ပြားများကို သုံး၍ ၎င်းတို့ လိုချင်သည့်အရာ (ဥပမာ၊ ရေသောက်ချင်ခြင်း၊ အိမ်သာသွားချင်ခြင်း) ကို ထုတ်ပြခိုင်းပါ။

• ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ဘာသာစကား သုံးခြင်း။

ဥပစာစကားများ၊ သရော်စာများနှင့် ရှုပ်ထွေးသော စကားပုံများကို အော်တစ်ဇင်ကလေးများ နားမလည်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် "အပြင်မှာ မိုးတွေ သည်းနေတယ်" ဟု တိုက်ရိုက်သာ ပြောဆိုရပါမည်။

၂။ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ရေး (Social Skills)

• လူမှုရေးပုံပြင်တိုများ (Social Stories)။ "သူငယ်ချင်းဆီက ကစားစရာ တောင်းချင်ရင် ဘယ်လိုပြောရမလဲ"၊ "တန်းစီတဲ့အခါ ဘယ်လို စောင့်ရမလဲ" ဆိုသည်များကို ရုပ်ပုံပါသော ပုံပြင်တိုလေးများ ဖန်တီး၍ ကြိုတင်သင်ကြားပေးထားပါ။

• ကစားနည်းများမှတစ်ဆင့် သင်ယူခြင်း။

အလှည့်ကျစနစ် (Turn-taking)ကို နားလည် စေရန် အန်စာတုံးပစ်ကစားနည်း သို့မဟုတ် ဘောလုံးအပြန်အလှန် ပစ်ကစားနည်းများ ဖြင့် စတင် ကစားပေးပါ။

• စိတ်ခံစားမှုကို ဖော်ပြတတ်စေခြင်း။

ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ဒေါသထွက်ခြင်း စသည့် မျက်နှာအမူအရာ ရုပ်ပုံများကို ပြသကာ ကလေးငယ်၏ လက်ရှိစိတ်ခံစားချက်ကို ခွဲခြား ခေါ်ဆိုတတ်အောင် လေ့ကျင့်ပေးပါ။

၃။ အာရုံခံစားမှု စိန်ခေါ်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Sensory Processing)

အော်တစ်ဇင်ကလေးများသည် အသံကျယ်ကျယ်၊ မီးရောင်စွဲစွဲများနှင့် လူထူထပ်သော နေရာများတွင် အာရုံခံစားမှုလွန်ကဲကာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း (Meltdown) ဖြစ်တတ်သည်။

• အာရုံခံစားမှု သက်သာစေသော ပစ္စည်းများ သုံးခြင်း။

ဆူညံသံများသောနေရာများသို့ သွားရပါက အသံကာနားကြပ် (Noise-canceling headphones) များ တပ်ဆင်ပေးခြင်း၊ ကလေးငြိမ်သက်စေရန် ဖိအားပေးအလေးအိတ် (Weighted vest) များ သုံးခြင်း။

• ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု ပြုလုပ်ခြင်း။

နေရာအသစ်သို့ မသွားမီ ထိုနေရာ၏ ဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုကို ပြသ၍ "ငါတို့ ဒီနေရာကို သွားကြမယ်" ဟု ကလေးအား စိတ်ပိုင်း ဆိုင်ရာ ကြိုတင် ပြင်ဆင်ခွင့် ပေးထားပါ။

သောကမြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်း (မိဘများနှင့် မိသားစုဝင်များ၏ ကိုယ်ချင်းစာနာဖွယ် ခံစားချက်)

အထူးဂရုစိုက်ရန် လိုအပ်သော (Special Need) ကလေးတစ်ဦးကို မွေးဖွားသန့်စင်ပြီး ပြုစု ပျိုးထောင်ရသည့် မိဘတစ်ဦး၏ ရင်တွင်းခံစားချက်ကို ကဗျာဆရာများပင် လှပအောင် ဖွဲ့ဆိုနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် သောက၊ မျက်ရည်၊ မျှော်လင့်ချက်နှင့် အနှိုင်းမဲ့မေတ္တာတို့ ရောပြွမ်းနေသည့် လေးလံသော ခရီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

၁။ ပထမဆုံး သိရှိရချိန်မှ သောကပင်လယ်။

မိမိရင်သွေးငယ်တွင် ဒေါင်းစင်ဒရုန်း သို့ မဟုတ် အော်တစ်ဇင် ရှိနေကြောင်း ဆေးစစ်ချက် အဖြေထွက်လာသည့် နေ့ရက်သည် မိဘများ အတွက် ကမ္ဘာပျက်သကဲ့သို့ ခံစားရသော အချိန်ဖြစ်ပါသည်။ "ငါတို့ ဘာတွေမှားသွားခဲ့လို့လဲ"၊ "ငါတို့ မရှိတော့တဲ့တစ်နေ့ ကလေးက ဘယ်လိုနေမလဲ" ဆိုသည့် အနာဂတ်အတွက် သောက လှိုင်းလုံးကြီးများက နေ့ညမပြတ် ရိုက်ခတ်တတ်ကြသည်။ အခြားကလေးငယ်များကို ငေးကြည့်ရင်း မိမိ ကလေးအတွက် ရင်ထဲက တိတ်တဆိတ် ငိုကြွေးရသည့် ညပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။

၂။ ပတ်ဝန်းကျင်၏ ဓားသွားစကားလုံးများနှင့် အကြည့်များ။

၎င်းတို့အတွက် အနာကျင် ရဆုံးအရာမှာ ကလေး၏အခြေအနေထက် ပတ်ဝန်းကျင်၏ ကရုဏာအသွင်ဆောင်သော နှိမ့်ချ အကြည့်များ၊ "အတိတ်က ကံကြမ္မာကြောင့်" ဟု အလွယ်တကူ ကောက်ချက်ချတတ်သည့် ကဲ့ရဲ့သံ များနှင့် အများပြည်သူရှေ့တွင် ကလေးငယ် အော်ဟစ်ငိုယိုသည့်အခါ ဝိုင်းဝန်းကြည့်ရှုကြသည့် စူးရှသောအကြည့်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအရာများက မိဘများ၏ နှလုံးသားကို နေ့စဉ် စုတ်ပြတ် စေကာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆုတ်ခွာပြီး တစ်ကိုယ်တည်း အထီးကျန်ဖြစ်အောင် တွန်းပို့နေတတ်သည်။

၃။ ကလေးအပေါ် ထားရှိသော အနှိုင်းမဲ့မေတ္တာ။

ဤသို့သော ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်များ ကြားမှပင် မိဘများသည် သားသမီးအပေါ် ထားရှိသော အနှိုင်းမဲ့မေတ္တာစိတ်ဖြင့် နေ့စဉ် အားတင်း ထကြရသည်။ ကလေးငယ်က စကားလုံးတစ်လုံးကို လပေါင်းများစွာ လေ့ကျင့်ပြီးမှ အနိုင်နိုင် ခေါ်ဆိုလိုက်သည့် "မေမေ"၊ "ဖေဖေ" ဆိုသည့် အသံလေးတစ်ချက် သို့မဟုတ် သာမန်ကလေး များထက် ပိုမိုဖြူစင် ရိုးသားစွာ ပြုံးပြလိုက်သည့် အပြုံးလေးတစ်ခုကြောင့်ပင် မိဘများသည် ခံစားခဲ့ရသမျှ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုအားလုံး ကြက်ပျောက်ငှက်ပျောက် ပျောက်ကွယ်ကာ ရှေ့ဆက်ရန် အားအင်သစ်များ ရရှိကြပြန်ပါသည်။

မျှော်လင့်ချက်တို့ ရှင်သန်ရာ အရိပ် (ပရဟိတနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်)

လူသားတစ်ဦး ဖြစ်တည်လာသည့်အခါ ၎င်းတွင် မွေးရာပါ လူ့အခွင့်အရေး (Human Rights) ရှိပြီးသား ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ကလေးသူနေ့အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် (UNCRC) နှင့် မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် (CRPD) တို့တွင် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်မှာ "မသန်စွမ်းမှု သို့မဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးမှု ကွဲပြားမှုကြောင့် မည်သည့် ကလေးကိုမျှ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း မပြုရ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

ဤကလေးငယ်များသည် သနားစရာ ကရုဏာရှင်သက်သက် သတ္တဝါများ မဟုတ်ကြပေ။ ၎င်းတို့သည် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းတွင် တန်းတူညီမျှစွာ ရှင်သန်ခွင့်၊ ပညာသင်ကြားခွင့်နှင့် ပျော်ရွှင်ခွင့် ရှိသော နိုင်ငံသားလောင်းလျာများ ဖြစ်ကြသည်။ ပရဟိတ (Altruism) ဆိုသည်မှာ ကွက်လပ်တစ်ခုကို ငွေကြေးဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးရုံမျှ မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုကလေးများအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရသော၊ ခွဲခြား ဆက်ဆံခြင်း ကင်းဝေးသော လူမှုပတ်ဝန်းကျင် အရိပ်အာဝါသတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

အသိုင်းအဝိုင်းက ပေးရမည့်အရာမှာ 'သနားခြင်း' (Pity) မဟုတ်ဘဲ 'အခွင့်အရေးကို အသိ အမှတ်ပြုခြင်း' (Empowerment) သာ ဖြစ်သည်။ စောစီးစွာ ကုထုံးများ ခံယူခွင့်ရရှိရေး၊ အထူး ပညာရေး (Special Education) စနစ်များ ကျယ်ပြန့်လာရေးနှင့် ၎င်းတို့ အရွယ်ရောက်သည့်အခါ ကိုယ်ပိုင်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်ရန် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးပေးခြင်းတို့သည် ပရဟိတနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်၏ ပင်မကျောရိုး ဖြစ်သည်။

မေတ္တာနှင့် သတိတရားတို့၏ မျှခြေ (မိသားစုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် သဟဇာတဖြစ်ရေး)

မိမိ၏ အထူးဂရုစိုက်ရသော ကလေးငယ်ကို အစွမ်းကုန် ချစ်ခင် ကာကွယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော်လည်း လူမှုပတ်ဝန်းကျင်တွင် အတူတကွ ရှင်သန်နေထိုင်ကြရသည့်အတွက် အခြားသော ကလေးများနှင့် မိသားစုများကို မထိခိုက်မိစေရန် သတိပြုရမည့် မျှတသော အမြင်နှင့် အလေ့အကျင့်ကောင်းများ ရှိရန် လည်း အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

၁။ မိမိကလေး၏ အပြုအမူကို နားလည်လက်ခံပြီး ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း။

အော်တစ်ဇင် ကလေးများသည် စိတ်လှုပ်ရှားသည့်အခါ သို့မဟုတ် ဒေါသထွက်သည့်အခါ ဘေးကလူကို ရိုက်မိခြင်း၊ ဆွဲဆိတ်မိခြင်း သို့မဟုတ် အခြားကလေး၏ ကစားစရာကို အတင်းလုယူခြင်းမျိုး ပြုလုပ်မိတတ်သည်။

• မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်ခြင်း။

အများပြည်သူနှင့် ဆိုင်သောနေရာများ (ကစားကွင်း၊ ကျောင်း) တွင် ကလေးကို တစ်ဦးတည်း ပစ်မထားဘဲ မိမိမျက်စိအောက်တွင် အမြဲထားပါ။

• အခြားကလေးများ၏ ဘေးကင်းရေးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း။

မိမိကလေးက အခြား ကလေး တစ်ဦးကို ထိခိုက်အောင် ပြုလုပ်မိပါက "သူက Special Need မို့လို့ပါ" ဟု ဆင်ခြေပေးကာ လျစ်လျူမရှုဘဲ ချက်ချင်း တားဆီးကာကွယ်ပေးရပါမည်။

၂။ ရိုးသားစွာ အသိပေးပြောဆိုခြင်းနှင့် တောင်းပန်ခြင်း။

မိမိကလေးကြောင့် အခြားသူများ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သွားသည့်အခါ မာန်မာနများကို ချန်ထားခဲ့ပြီး ယဉ်ကျေးပျူငှာစွာ တုံ့ပြန်ခြင်းက ပတ်ဝန်းကျင်၏ ကိုယ်ချင်းစာနာမှုကို ပိုမိုရရှိစေပါသည်။

• နားလည်မှုရယူခြင်း:

"ကျွန်မကလေးက အော်တစ်ဇင် (သို့မဟုတ်) ဒေါင်းစင်ဒရုန်း ကလေးမို့လို့ အသံကျယ်ကျယ် ကြားရင် လန့်ပြီး အော်တတ်လို့ပါရှင့်၊ အားနာပါတယ်" ဟု အနီးနားရှိ မိသားစုများကို ပြုံးရွှင်စွာ ကြိုတင်အသိပေး ပြောကြားပါ။

• တောင်းပန်မှုကို လက်မနှေးခြင်း၊

မိမိကလေးကြောင့် အခြားကလေး ငိုသွားခြင်း သို့ မဟုတ် ပစ္စည်းပျက်စီးသွားခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါက စိတ်ရင်းမှန်ဖြင့် ချက်ချင်း တောင်းပန်စကားဆိုကာ လိုအပ်က တာဝန်ယူဖြေရှင်းပေးပါ။

၃။ "ငါ့ကလေးပဲ ခံစားနေရတာမဟုတ်ဘူး" ဆိုသည့် မျှဝေခံစားစိတ်ရှိခြင်း။

လောကတွင် ကလေးတိုင်းသည် မိဘတိုင်းအတွက် ရတနာများ ဖြစ်ကြသည်။ မိမိကလေး၏ ဖြစ်တည်မှုကို ပတ်ဝန်းကျင်က တန်ဖိုးထားစေချင်လျှင် မိမိကလည်း အခြားကလေးများ၏ အခွင့်အရေးနှင့် စိတ်ခံစားမှုကို အလေးထားရပါမည်။

• အနိုင်ကျင့်မှုမဖြစ်အောင် ထိန်းကျောင်းခြင်း။

မိမိကလေးသည် အခြားကလေးထက် ခန္ဓာကိုယ်ထွားကြိုင်းပြီး တွန်းထိုးမိပါက ထိုကလေးငယ်၏ မိဘများ မည်မျှစိုးရိမ် သွားမည်ကို ကိုယ်ချင်းစာကြည့်ရပါမည်။

• စည်းကမ်းများကို အလေးထားခြင်း။

အထူးအခွင့်အရေးကို နေရာတိုင်းတွင် အတင်းအဓမ္မ တောင်းဆိုခြင်းထက် စည်းကမ်းရှိသော၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အလေးထားသော မိသားစုအဖြစ် ပြသခြင်းက မိမိကလေးကို လူ့အသိုင်းအဝိုင်းက ပိုမိုလှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ပွေ့ပိုက်လက်ခံလာစေမည့် အကောင်းဆုံးသော သော့ချက်ဖြစ်ပါသည်။

ပန်းဥယျာဉ်၏ မနက်ဖြန်

ပန်းဥယျာဉ်တစ်ခုထဲတွင် နှင်းဆီပန်းက ရနံ့မွှေးသကဲ့သို့၊ ကြာပန်းကလေးကလည်း ရေပြင်ထက်တွင် လှပစွာ ဖူးပွင့်နေတတ်သည်။ နှင်းဆီက ကြာပန်းကဲ့သို့ မပွင့်နိုင်ဟု ဆိုကာ ဥယျာဉ်မှူးက ခွဲခြားပစ်ပယ်ရိုး ထုံးစံမရှိချေ။ ဒေါင်းစင်ဒရုန်း ကလေးငယ်များသည် ပွင့်လင်းရိုးသားပြီး အပြုံးချိုသော ပန်းကလေးများဖြစ်ကြသလို၊ အော်တစ်ဇင် ကလေးငယ်များသည်လည်း ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ကမ္ဘာလေးထဲတွင် ထူးခြားသော အရည်အချင်းများ သိုဝှက်ထားသည့် ပန်းငုံကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။

ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ကင်းဝေးသော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ဆောက်ရန်အတွက် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးတွင် တာဝန်ရှိသည်။ ကလေးငယ်တစ်ဦး၏ ခရိုမိုဆုန်းအပြောင်းအလဲ သို့မဟုတ် အာရုံကြောစနစ် ကွဲပြားမှုသည် ၎င်းတို့၏ လူသားဂုဏ်သိက္ခာကို လျော့ကျမသွားစေနိုင်ပါ။ ပညာရပ် ဆိုင်ရာ နားလည်မှု (သုတ)၊ နက်ရှိုင်းသော စာနာမှု (ကရုဏာ)၊ မိသားစုအချင်းချင်း ငဲ့ညှာမှု (ကိုယ်ချင်းစာ) နှင့် တန်းတူညီမျှသော စောင့်ရှောက်မှု (လူ့အခွင့်အရေး) တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ထို ကလေးငယ်များကို မခွဲခြားပဲ လောကကြီးကို အလှဆင်မည့် တန်ဖိုးရှိသော လူသား ပွင့်ဖတ်လေးများ အဖြစ် ထာဝရ ဝေဆာပွင့်လန်းစေရန် အရေးကြီးပါသည်။

ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဥယျာဉ်အတွင်း ထိုကာရန်မတူသော ပန်းကလေးများကို သီးခြား မပွင့်စေပဲ မေတ္တာနှင့် သတိတရားတို့၏ မျှခြေဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ကြပါစို့လို့ တိုက်တွန်း လိုက်ရပါတော့သည်။

ဆက်လက်ဝဲ (MDevS)
မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာအသင်း၊ အသင်းဝင်အမှတ်- ၈၅၅၀

24/06/2026

“မသန်စွမ်း”ဟုသာ သုံးနှုံးပါ။ (“မသန်မစွမ်း”ဟု မနှိမ့်ချရန်)

နိဒါန်း

ဤဆောင်းပါးသည် ဝေါဟာရ စစ်ပွဲတစ်ခု မဟုတ်ပါ။ စကားလုံးများနောက်ကွယ်က ပစ်ပယ် ခံထားရသော နှလုံးသားများ၊ ရိုက်ချိုးခံထားရသော အိပ်မက်များနှင့် လူသားတစ်ဦး၏ မွေးရာပါ ဂုဏ် သိက္ခာကို ပြန်လည် တောင်းဆိုခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

စကားလုံးတစ်လုံး၏ သတ်ဖြတ်နိုင်စွမ်း

ဓားတစ်လက်သည် လူတစ်ဦး၏ အသားအရေကိုသာ သွေးထွက်သံယို ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း စကားလုံးတစ်လုံးသည် လူတစ်ဦး၏ ဝိညာဉ်၊ ရှင်သန်လိုစိတ်နှင့် အနာဂတ်အိပ်မက်များကို အစအန မကျန် အမှောင်ချပစ်နိုင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် နေ့စဉ်ဘဝတွင် မရည်ရွယ်ပါဘဲ အလွယ်တကူ သုံးနှုန်းလိုက်သည့် စကားလုံးတစ်ခုချင်းစီ၏ နောက်ကွယ်၌ တစ်ဖက်သားကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည့် အသက် သို့မဟုတ် အရှင်လတ်လတ် သတ်ပစ်နိုင်သည့် အဆိပ်အတောက်များ ကိန်းအောင်းနေ တတ်ပါသည်။

မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက ကပ်ပါလာခဲ့သည့် "မသန်မစွမ်း" ဟူသော စကားလုံးသည် ချို့ယွင်းချက်ရှိသူတစ်ဦးကို “ခန္ဓာကိုယ်လည်းမကောင်း၊ ဘာမျှလည်း မစွမ်းဆောင် နိုင်တော့သူ” ဟု လူမှုရေးသေဒဏ် ပေးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ခေတ်သစ်လူ့ အခွင့်အရေးနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို အလေးထားသည့် "မသန်စွမ်း" ဟူသော ဝေါဟာရသည် “ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအချို့ မသန်သော်လည်း ကျန်ရှိသည့် စွမ်းရည်များဖြင့် လောကကြီးကို အကျိုးပြုနိုင်သူ” ဟု ရှင်သန်ခြင်းသက်စောင့်ရေကို လောင်းပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

စာနာမှု ရှုထောင့် (သနားခြင်းနောက်ကွယ်က သွေးမတိတ်သော ဒဏ်ရာများ)

မသန်စွမ်းသူတစ်ဦးကို မြင်လိုက်ရလျှင် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပထမဆုံး တုံ့ပြန်မှုမှာ “သနားစရာပဲ” ဟူသော ညည်းတွားသံ ဖြစ်သည်။ ထိုသနားခြင်းသည် စေတနာအရင်းခံသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း၊ ယင်းနောက်ကွယ်တွင် ကြီးမားသော အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သည့် အမြင်များ ကပ်ပါလာတတ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို "မသန်မစွမ်း" ဟု တံဆိပ်ကပ်လိုက်ခြင်းသည် ထိုသူ၏ ရှင်သန်လို စိတ်ကို အရှင်လတ်လတ် သတ်ပစ်လိုက်ခြင်းနှင့် တူပါသည်။

မျက်စိမမြင်ရသော ကလေးငယ်တစ်ဦးသည် စာအုပ်များကို ထိတွေ့ပြီး ကမ္ဘာကြီးကို လေ့လာ ချင်ရှာပါမည်။ သို့သော် ပတ်ဝန်းကျင်က “သူက မသန်မစွမ်းလေးပါ၊ ဘာမှလုပ်လို့ရမှာ မဟုတ်ပါဘူး” ဟု ကရုဏာအမှားဖြင့် ဆုံးဖြတ်လိုက်သောအခါ ထိုကလေးငယ်၏ ကမ္ဘာသည် လုံးဝမှောင်အတိ ကျသွားရရှာတော့သည်။ ဘီးတပ်ကုလားထိုင်စီးရသော လူငယ်တစ်ဦးသည် ရုံးခန်းတစ်ခုတွင် ကွန်ပျူတာဖြင့် အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိသော်လည်း “မသန်မစွမ်းတွေကို ငါတို့ အလုပ်မပေးနိုင်ဘူး” ဟူသော စကားတစ်ခွန်းကြောင့် ၎င်း၏တန်ဖိုးသည် သုညဖြစ်သွားရရှာပါသည်။

ထို့ကြောင့် သနားခြင်းသည် ကူညီရာမရောက်ဘဲ လူညွန့်တုံးစေသည့် လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်သွားတတ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ လိုအပ်သည်မှာ သနားကရုဏာ မဟုတ်ဘဲ အခွင့်အရေးနှင့် အသိ အမှတ်ပြုမှုသာ ဖြစ်ပါသည်။ "မသန်စွမ်း" ဟု သုံးနှုန်းခြင်းသည် "သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပုံမှန်အတိုင်း မသန်သော်လည်း၊ သူ၏စိတ်ဓာတ်၊ သူ၏အသိဉာဏ်နှင့် သူ၏ ဘဝသည် လောကကြီးကို အကျိုးပြုရန် စွမ်းဆောင်နိုင်ဆဲဖြစ်သည်" ဟူသော မျှော်လင့်ချက်မီးအိမ်ကို ထွန်းညှိပေးခြင်းပင် ဖြစ်ပါ သည်။

ဘာသာရေး ရှုထောင့် (ကံတရားနှင့် ကရုဏာတရားကို အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားခြင်း)

ဗုဒ္ဓဘာသာ အပါအဝင် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေး အသီးသီးသည် လူသားအားလုံးအပေါ် တန်းတူ ညီမျှသည့် ကရုဏာတရား ထားရှိရန်နှင့် လူသားတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို လေးစားရန် သွန်သင်ကြသည်။ သို့သော် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဘာသာရေးအယူအဆအချို့ကို လွဲမှားစွာ ကောက်ချက်ချပြီး မသန်စွမ်းဖြစ်ရခြင်းကို အတိတ်ကံမကောင်း၍ ‘ဒုက္ခိတ’ ဖြစ်ရသည်၊ ဝဋ်ကြွေးရှိ၍ ဖြစ်ရသည်ဟူသော အဆိုးမြင်ဝါဒဖြင့် ရှုမြင်လေ့ရှိကြသည်။

ခန္ဓာကိုယ်တွင် အစိတ်အပိုင်းအချို့ ချို့ယွင်းနေခြင်းသည် "မသန်" ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် လောကကြီးကို အကျိုးပြုနိုင်သည့် အသိဉာဏ်၊ စွမ်းရည်နှင့် ကိုယ်ကျင့် တရားများ ‘စွမ်း’ နိုင်ပါသေးသည်။ ၎င်းတို့ကို "မသန်မစွမ်း" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းသည် ကံတရားကို အကြောင်းပြကာ လူသားတစ်ဦး၏ လက်ရှိ ကြိုးစားအားထုတ်မှု (ဝီရိယကံ) နှင့် စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပိတ်ပင်ရာ ရောက်သည်။

အင်္ဂုလိမာလ ဥပမာ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်လျှင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၆၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၆ ရာစု) ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော အင်္ဂုလိမာလသည် လူပေါင်း (၉၉၉)ယောက်ကို သတ်ခဲ့သည့် ကြောက်စရာကောင်းသော ရာဇဝင်ရှိခဲ့သော်လည်း ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့သောအခါ လက်ရှိ ဘဝတွင် ပြင်းထန်စွာ ကြိုးစားအားထုတ်မှု (ဝီရိယကံ)ကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်ကာ ဘဝကို အမြင့်ဆုံး အဆင့်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ခန္ဓာကိုယ်မသန်စွမ်းမှုသည်လည်း အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ယင်းသည် ဘဝလမ်းဆုံး မဟုတ်ကြောင်း ထောက်ပြလိုပါသည်။

စိဉ္စာမာဏ ဥပမာ။ တစ်ခါက ဘုရားရှင်ကို အကွက်ချလုပ်ကြံစွပ်စွဲခဲ့သည့် စိဉ္စာမာဏဝိကာသည် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအားလုံး ပြည့်စုံပြီး အလွန်လှပချောမောသူ ဖြစ်သော်လည်း စိတ်ဓာတ်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်းတွင် လုံးဝ ပျက်စီးနေသူ ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းသူများကို "မသန်မစွမ်း" ဟု အလွယ်တကူ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသော်လည်း၊ အမှန်တကယ် လောကကြီးကို ဒုက္ခပေးနေသူများသည် ခန္ဓာကိုယ် သန်စွမ်းပြီး စိဉ္စာမာဏဝိကာကဲ့သို့ စိတ်ဓာတ် ကောက်ကျစ်သူများသာ ဖြစ်ပါသည်။

ဘာသာရေး၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော ကရုဏာတရားသည် သနားစော်ကားခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ဖက်သား၏ တန်ဖိုးကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း ဖြစ်ရပါမည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့တွင် ရှိသော ကျန်ရှိသည့် စွမ်းရည်များကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် "မသန်သော်လည်း စွမ်းသည်" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဆောင်သည့် "မသန်စွမ်း" ဟူသော စကားလုံးကသာ ဘာသာရေး၏ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ တရားနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိပါသည်။

လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့် (လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အရေး တန်းတူညီမျှမှု)

လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်အရ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အပါအဝင် နိုင်ငံတကာတွင် မသန်စွမ်းသူ များ၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂသဘောတူစာချုပ် (CRPD) ကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းထား ပါသည်။ ဤစာချုပ်၏ အခြေခံမူမှာ "လူသားအားလုံးသည် မွေးရာပါ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အရေးများ တန်းတူညီမျှရှိသည်" ဟူသောအချက် ဖြစ်ပါသည်။

"မသန်မစွမ်း" ဟူသော စကားလုံးသည် လူတစ်ဦးကို စာနာမှု ခံယူရမည့် "ပရဟိတ အရာဝတ္ထု (Charity Object)" အဖြစ်သာ မြင်စေပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသဖွယ် သတ်မှတ်ရာ ရောက်ပါသည်။ ၎င်းသည် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းနှင့် နှိမ့်ချခြင်းကို အားပေးသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ "မသန်စွမ်း" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် "လူကို ရှေ့တန်းတင်သည့် ဘာသာစကား (Person-First Language)" ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းတို့သည် ပထမဦးစွာ "လူသား" ဖြစ်ပြီး ထို့နောက်မှ အခြေ အနေတစ်ခုကြောင့် မသန်စွမ်းမှု ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံက ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေး ဥပဒေတွင်လည်း "မသန်မစွမ်း" ဟူသော စကားလုံးကို လုံးဝ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ တရားဝင် ဥပဒေတွင်း အသုံးအနှုန်းအဖြစ် "မသန်စွမ်း" ဟုသာ အသုံးပြုရန် အတိအလင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေအရ ၎င်းတို့ကို နှိမ့်ချသော စကားလုံးများ မသုံးရန် တားမြစ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဥပဒေက အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူသားတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးကို ကျွန်ုပ်တို့၏ အသုံးအနှုန်းအမှားများဖြင့် နှိမ့်ချခွင့် မရှိပါ။

မသန်စွမ်းသူများကို "မသန်မစွမ်း" ဟု တံဆိပ်ကပ်ပြီး ဘာမျှမလုပ်နိုင်သူများ၊ ပရဟိတ အကူ အညီဖြင့်သာ ရှင်သန်ရမည့်သူများဟု ထင်မြင်နေသည့် စွဲချက်များကို အဝေးဆုံးသို့ လွှင့်ပစ်လိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းစာမျက်နှာများတွင် အခိုင်အမာ သက်သေပြခဲ့သည့် ထိပ်တန်းနိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း ကောင်းကြီးများနှင့် အရာရှိကြီးများ ရှိခဲ့ပါသည်။

နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းကဏ္ဍတွင်သာမက ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်ပြီး အမြဲတမ်းလှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရသည့် ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေးလောကတွင်လည်း ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်များကို အသိဉာဏ်၊ ဝီရိယတို့ဖြင့် ကျော်လွှားကာ ကုမ္ပဏီကြီးများကို ထိပ်တန်းကနေ ဦးဆောင်မောင်းနှင်ခဲ့ကြသည့် မသန်စွမ်း ခေါင်းဆောင်များလည်း ရှိပါသည်။ ထို့ပြင် အခြေခံလူတန်းစား ကဏ္ဍများတွင်လည်း မိမိတို့၏ ပါရမီကို အသုံးချကာ ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်ရုံမျှမက အခြားသူများကိုပါ ကူညီနေသည့် စံနမူနာပြ မသန်စွမ်းသူများစွာ ရှိပါသည်။

လူ့အဖွဲ့အစည်းသို့ သတင်းစကား (အသိပညာမျှဝေခြင်းနှင့် စုပေါင်းအင်အား)

ကျွန်ုပ်တို့သည် အားလုံးပါဝင်နိုင်သော လူ့အဖွဲ့အစည်း (Inclusive Society) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ချင်သည်ဟု ကြွေးကြော်နေကြသော်လည်း နေ့စဉ်သုံး ဘာသာစကားတွင် ခွဲခြား ဆက်ဆံမှုများကို ဖုံးကွယ်ထားဆဲ ဖြစ်သည်။ အသိပညာပေးခြင်း (Awareness) ဆိုသည်မှာ စာအုပ်ကြီးထဲက အချက်အလက်များကို ကျက်မှတ်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ မိမိဘေးနားက လူသားတစ်ဦး၏ နာကျင်မှုကို စာနာနားလည်ပြီး မိမိ၏ အပြုအမူနှင့် အပြောအဆိုကို ပြုပြင်ခြင်းမှ စတင်ရပါမည်။

လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများ၊ ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များနှင့် သတင်းမီဒီယာများတွင် "မသန်မစွမ်း" ဟူသော စကားလုံးကို သတိမဲ့စွာ ဆက်လက်သုံးစွဲနေခြင်းသည် အနာဂတ် မျိုးဆက် သစ်များကို အဆိုးမြင်စိတ်ဓာတ်များ လက်ဆင့်ကမ်းနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မိဘများသည် မိမိတို့၏ သားသမီးများကို "မသန်စွမ်း" သူများအား လှောင်ပြောင်ခြင်း မပြုရန်၊ ၎င်းတို့သည်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ ကဲ့သို့ပင် တန်းတူရည်တူ ရပိုင်ခွင့်ရှိသူများ ဖြစ်ကြောင်း ငယ်စဉ်ကတည်းက သွန်သင် ရပါမည်။ လုပ်ငန်းခွင်များ၌လည်း မသန်စွမ်းသူများကို ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမရှိဘဲ အလုပ်အကိုင် ခန့်အပ်ရန်နှင့် သင့်လျော်သော အသုံးအနှုန်းများ သုံးစွဲရန် တိုက်တွန်းလိုပါသည်။

အနာဂတ်အတွက် ပန်းတိုင်တစ်ခု

ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် "မသန်မစွမ်း" ဟူသော စကားလုံးသည် လူတစ်ဦးအား စိတ်ပိုင်းနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အဆင့်အတန်း ခွဲခြားနှိမ့်ချရာ ရောက်ရုံမျှမက ၎င်းတို့၏ ရှင်သန်မှု မျှော်လင့်ချက်နှင့် ကြိုးစားလိုစိတ်ကိုပါ ရိုက်ချိုးရာ ရောက်ပါသည်။ စကားလုံးတစ်လုံးကို ပြောင်းလဲ လိုက်ရုံဖြင့် လောကကြီးတစ်ခုလုံး ချက်ချင်း ပြောင်းလဲမသွားနိုင်သော်လည်း ထိုပြောင်းလဲမှုသည် မသန်စွမ်းသူများအတွက်မူ ၎င်းတို့၏ ဘဝကို အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်စတင်ရန် ကြီးမားသော ခွန်အားတစ်ခု ဖြစ်စေပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများ၊ လူ့အခွင့်အရေး စံနှုန်းများနှင့်အညီ အားလုံးပါဝင်နိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုအဖြစ် တည်ဆောက်လိုလျှင် စကားလုံး အသုံးအနှုန်းမှ စတင်၍ ပြုပြင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

သို့ပါ၍ စာပေ၊ ရုပ်ရှင်၊ သဘင် အနုပညာနယ်ပယ်များ၊ မီဒီယာများနှင့် နေ့စဉ် လူမှုဘဝ ပြောဆိုဆက်ဆံမှုများတွင် "မသန်မစွမ်း" ဟူသော နှိမ့်ချသည့် စကားလုံးကို အပြီးတိုင် စွန့်ပယ်ပြီး၊ လူ့ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စွမ်းရည်ကို တန်ဖိုးထားသည့် "မသန်စွမ်း" ဟူသော ဝေါဟာရကိုသာ လေးစားစွာ သုံးနှုန်းကြပါရန် နှလုံးသားချင်း စာနာမှုအပြည့်ဖြင့် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ ၎င်းတို့၏ ချို့ယွင်းချက်ကို မကြည့်ပါနှင့်၊ ၎င်းတို့၏ နှလုံးသားနှင့် စွမ်းရည်ကိုသာ ကြည့်ရှု အသိအမှတ် ပြုပေးကြပါ။

ဆက်လက်ဝဲ (MDevS)
၁၈.၆.၂၀၂၆

ကိုးကား။
မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေးဥပဒေ (၂၀၁၅)။ အခန်း (၁)၊ အမည်နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်။
United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). Preamble and Article 1.