တီဘီဆရာဝန်

တီဘီဆရာဝန် The official page of the Yangon TB Project. Join us in building a TB-free community.

We are dedicated to raising awareness, fighting stigma and providing trusted updates on tuberculosis control and care services across the Yangon Region.

“ကြွေးသစ်ချပါ၊ တီဘီအသိပညာ”(ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ‘အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူငယ်များနေ့ — International Youth Day 202...
12/08/2026

“ကြွေးသစ်ချပါ၊ တီဘီအသိပညာ”

(ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် ‘အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူငယ်များနေ့ — International Youth Day 2026’ ကို ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုသောအားဖြင့် ယခုအကြောင်းအရာကို ဖန်တီးတင်ဆက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။)

တီဘီရောဂါအပါအဝင် ကူးစက်ရောဂါများကို ထိထိရောက်ရောက် ကာကွယ်ထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ ‘မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးအသိပညာနဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေ’ ပိုမိုတိုးတက်လာဖို့ လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လူအများကြားထဲ ချောင်းဆိုးနှာချေတဲ့အခါ လက်လွှတ်စပယ်မလုပ်ဘဲ ဘယ်သူမှမထိခိုက်အောင် ကာကွယ်ပေးခြင်းဟာ ‘မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးအသိ နဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းတစ်ခု’ ကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ (ဥပမာ - နှာခေါင်းစည်းဝတ်ဆင်ခြင်း၊ လက်ကိုင်ပုဝါ၊ တစ်သျှူး သို့မဟုတ် လက်မောင်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ခြင်း။)

အလားတူပဲ ရောဂါလက္ခဏာတွေရှိလာတဲ့အခါ ပေါ့ဆမနေဘဲ အချိန်မီ စစ်ဆေးခြင်းနဲ့ လိုအပ်လာတဲ့အခါမှာ ကုသမှုကို စနစ်တကျခံယူခြင်း ဟာလည်း ကျန်းမာရေးအသိပညာရှိတဲ့ လူတစ်ဦးရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ တာဝန်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ (ဒါဟာ ရောဂါရဲ့ ကူးစက်မှုကွင်းဆက်ကို ဖြတ်တောက်ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ အဆင့်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။)

— ဒါဆို ဘာလို့ လူငယ်တွေအပေါ် မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးအသိပညာတွေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပေးသင့်တာလဲ?

၁။ အပြောင်းအလဲကို ကိုယ်တိုင်စတင်နိုင်သူများ ဖြစ်သောကြောင့် — မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးအသိပညာရရှိသွားတဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်ဟာ မိမိကိုယ်တိုင် ကျန်းမာရေးအလေ့အကျင့်ကောင်းတွေကို လိုက်နာနိုင်သလို သူငယ်ချင်း၊ မိသားစုတွေနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း မှန်ကန်တဲ့အသိပညာတွေ ပြန်လည်မျှဝေပေးနိုင်တဲ့ ခွန်အားရှိပါတယ်။

၂။ တီဘီအယူအဆအမှားတွေကို ပြောင်းလဲနိုင်သူများ ဖြစ်သောကြောင့် — အရာရာကိုစူးစမ်းရှာဖွေတတ်တဲ့ သဘာဝရှိတဲ့ လူငယ်တွေကို ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲတဲ့ အယူအဆအမှားတွေနဲ့ ပိတ်လှောင်ထားလို့ မရနိုင်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေကို ဆန့်ကျင်ရာမှာ လူငယ်တွေဟာ ဦးဆောင်သူတွေလည်း ဖြစ်လို့နေပြန်ပါတယ်။

၃။ အနာဂတ်ရဲ့ ကျန်းမာရေးအသိပညာရှိတဲ့ လူမှုအသိုက်အဝန်းကို ပုံဖော်နိုင်သူများ ဖြစ်သောကြောင့် — ဒီနေ့ လူငယ်တွေအပေါ် ကျန်းမာရေးအသိပညာတစ်ခု ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်ခြင်းဟာ မနက်ဖြန်မှာ ကျန်းမာရေးအသိပညာရှိပြီး တာဝန်ယူမှုရှိတဲ့ လူမှုအသိုက်အဝန်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာဖို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ချပေးခြင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

“ဒါကြောင့် အတိတ်က အယူအဆအမှားတွေနဲ့ ပေါ့ဆမှုဆိုတဲ့ ကြွေးဟောင်းတွေကို နောက်မှာ ချန်ထားခဲ့ပြီး — တာဝန်ယူမှုရှိတဲ့ ယဉ်ကျေးတဲ့ ကျန်းမာရေးအလေ့အကျင့်ကောင်းတွေနဲ့ တီဘီရောဂါကင်းစင်တဲ့ မနက်ဖြန်အနာဂတ်ကို အတူတကွ ပုံဖော်ကြရအောင်လားဗျာ … ။”

“ယနေ့လူငယ်၊ နောင်ဝယ်လူကြီး — ကြွေးသစ်ချပါ၊ တီဘီအသိပညာ”

“နင့်ကိစ္စက ငါ့ကိစ္စ၊ သူ့ရဲ့ကိစ္စက နင့်ကိစ္စ”မြန်မာအဆိုတစ်ခုရှိပါတယ်။ “မီးလောင်ခံရတဲ့သူပဲ ပူတာမဟုတ်ပါဘူး — အနားမှာရှိတဲ့...
09/08/2026

“နင့်ကိစ္စက ငါ့ကိစ္စ၊ သူ့ရဲ့ကိစ္စက နင့်ကိစ္စ”

မြန်မာအဆိုတစ်ခုရှိပါတယ်။

“မီးလောင်ခံရတဲ့သူပဲ ပူတာမဟုတ်ပါဘူး — အနားမှာရှိတဲ့သူတွေပါ အပူဟပ်ခံကြရပါတယ်” တဲ့။

“သူ့ကိစ္စ၊ ငါနဲ့မဆိုင်ဘူး” ဆိုပြီး ပေါ့ဆနေရင် နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီအပူမီးက အားလုံးဆီကို ကူးစက်လောင်ကျွမ်းသွားစေနိုင်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားအတိုင်းပါပဲ … ။

တီဘီရောဂါပိုးဟာလည်း လေမှတစ်ဆင့် အလွယ်တကူ ကူးစက်နိုင်တာကြောင့် တီဘီလူနာနဲ့ အချိန်ကြာကြာ အတူနေထိုင်တဲ့ မိသားစုဝင်တွေနဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေဟာ အခြားသူတွေထက် ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။

(သတိပြုရန် အချက်အလက် — ဆေးပညာစစ်တမ်းများအရ သလိပ်ပိုးတွေ့ အဆုတ်တီဘီလူနာတစ်ယောက်ဟာ ဆေးကုသမှုမခံယူပါက ၎င်းမှတစ်ဆင့် နောက်ထပ်လူ ၁၀ ဦးမှ ၁၅ ဦးခန့်ကို တစ်နှစ်အတွင်း ထပ်မံကူးစက်စေနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါတယ်။)

ဒါကြောင့် —

၁။ ကြိုတင်စစ်ဆေးပါ — မိသားစုထဲမှာဖြစ်ဖြစ်၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာဖြစ်ဖြစ် တီဘီလူနာရှိရင် မိမိမှာ ရောဂါလက္ခဏာတွေ မရှိနေသေးရင်တောင် တီဘီရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။

၂။ TPT ရယူပါ — စစ်ဆေးပြီးနောက် Active TB (တီဘီရောဂါ) မရှိပါက TPT (တီဘီ ကြိုတင်ကာကွယ်ကုထုံး) ကို ဆရာဝန်နှင့် စနစ်တကျ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး ရယူပါ။

“မိမိကိုယ်တိုင်ရော၊ အနားမှာရှိတဲ့ ချစ်ခင်ရသူတွေကိုပါ တီဘီအန္တရာယ်ကနေ ကာကွယ်ပေးချင်တယ်ဆိုရင် ‘ကြိုတင်စစ်ဆေးခြင်း’ ဆိုတဲ့ ခြေလှမ်းကို ဒီနေ့ပဲ စတင်လိုက်ပါခင်ဗျာ။”

“တီဘီကင်းစင်၊ ဘရတ်စ်ဖီဒင်း”(ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့ ကနေ ၇ ရက်နေ့ အထိဟာ ‘ကမ္ဘာ့မိခင်နို့တိုက်ကျွေးရေးရက်သတ္တပတ်’ ဖြစ်တာကြောင့် — ...
01/08/2026

“တီဘီကင်းစင်၊ ဘရတ်စ်ဖီဒင်း”

(ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့ ကနေ ၇ ရက်နေ့ အထိဟာ ‘ကမ္ဘာ့မိခင်နို့တိုက်ကျွေးရေးရက်သတ္တပတ်’ ဖြစ်တာကြောင့် — World Breastfeeding Week 2026 ကို အားပေးဂုဏ်ပြုလိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ဖန်တီးတင်ဆက်လိုက်ပါတယ်။)

မွေးကင်းစ ရင်သွေးငယ်တစ်ဦးအတွက်တော့ ‘မိခင်နို့ရည်’ ဆိုတာ အာဟာရဓာတ်အပြည့်ဝဆုံးနဲ့ ရောဂါဘယတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကနေ အကာကွယ်အပေးနိုင်ဆုံးသော ‘သဘာဝ ဆေးစွမ်းကောင်းကြီးတစ်လက်’ ဖြစ်ပါတယ်။

— ဒါပေမဲ့ မိမိမှာ တီဘီရောဂါရှိတယ်လို့ စစ်ဆေးသိရှိလိုက်ရတဲ့ နို့တိုက်မိခင်တွေမှာတော့ ရတတ်မအေးစရာ မေးခွန်းလေးတချို့ ခေါင်းထဲကို တစီစီနဲ့ ရောက်လာပါတော့တယ်။

“ကိုးလလွယ်၊ ဆယ်လဖွား ရင်နှစ်သည်းချာ သားသမီးရတနာလေး အန္တရာယ်ကင်းပါ့မလား ဆရာ” တဲ့ …။

ဒါကြောင့်ပဲ နို့တိုက်မိခင်တွေ လာရောက်မေးမြန်းလေ့ရှိတဲ့ တီဘီရောဂါ သိကောင်းစရာတွေကို အခုလို စုစည်းဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ် —

(၁) “မိခင်နို့ရည်ကနေ တီဘီပိုး ကူးစက်နိုင်ပါသလား” — လုံးဝ မကူးစက်နိုင်ပါဘူးခင်ဗျာ။ တီဘီရောဂါပိုးဟာ မိခင်နို့ရည်ထဲကို စိမ့်ဝင်ကူးစက်ခြင်း မရှိပါဘူး။

(*တီဘီရောဂါဟာ ရောဂါပိုးရှိသောလေကို ရှူမိပြီး အသက်ရှူလမ်းကြောင်း မှတစ်ဆင့်သာ ကူးစက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။)

(၂) “တီဘီဆေးတွေ သောက်နေရတော့ ကလေးကို နို့တိုက်လို့ ရသေးလား” — ဟုတ်ကဲ့ ရပါတယ်။ နို့တိုက်မိခင်တွေအနေနဲ့ တီဘီဆေးဝါး (First-line Anti-TB Drugs) တွေကို သာမန်လူတွေလိုပဲ ပုံမှန် ပမာဏအတိုင်း သောက်သုံးရမှာဖြစ်သလို မိမိရဲ့ ရင်သွေးကိုလည်း စိတ်ချလက်ချ နို့တိုက်ကျွေးလို့ ရပါတယ်ခင်ဗျာ။

(*နို့တိုက်နေစဉ် မိခင်ရဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကနေတစ်ဆင့် ကလေးဆီ ရောဂါပိုး မကူးစက်စေဖို့အတွက်ကိုတော့ မိခင်ဖြစ်သူက နှာခေါင်းစည်း (Mask) စနစ်တကျ တပ်ဆင်ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။)

(၃) “မွေးကင်းစကလေးငယ်ကို တီဘီကာကွယ်ဆေး (BCG) နဲ့ ကာကွယ်ကုထုံး (TPT) ပေးဖို့ လိုပါသလား” — ဟုတ်ကဲ့၊ အထူး လိုအပ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ကလေးငယ်ကို BCG ကာကွယ်ဆေး ပုံမှန်အတိုင်း ထိုးနှံပေးရမယ့်အပြင် တီဘီရောဂါရှိသော မိခင် သို့မဟုတ် မိသားစုဝင်များနဲ့ တစ်အိမ်ထဲမှာ အတူနေထိုင်ရပါက ကလေးငယ်အား ရောဂါကူးစက်မှုမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် TPT (တီဘီကာကွယ်ကုထုံး) ကိုလည်း ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီး စနစ်တကျ တိုက်ကျွေးပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

(*BCG ကာကွယ်ဆေး သည် မွေးကင်းစကလေးငယ်များတွင် ‘ဦးနှောက်အမြှေးရောင်တီဘီ’ ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် တီဘီရောဂါဆိုးများ မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးပြီး — *TPT ကာကွယ်ကုထုံး သည်လည်း အတူနေမိသားစုထံမှ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံလိုက်ရသော ကလေးငယ်၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် တီဘီရောဂါဆိုးကြီး မဖြစ်ပွားလာအောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။)

— အခုလို တီဘီရောဂါနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးသတင်းအချက်အလက်တွေနဲ့ အရည်အသွေးမြင့် ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုတွေကို လက်လှမ်းမီ ရယူနိုင်ဖို့အတွက် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ‘တီဘီဆရာဝန်’ ဆိုတဲ့ စာမျက်နှာလေးကို Follow လုပ်ထားကြဖို့နဲ့ အများသိအောင်လည်း share လုပ်ပေးကြဖို့ကို တောင်းဆိုလိုက်ပါရစေခင်ဗျာ … ။

“အသည်းလေးနဲ့ အဆုတ်တီဘီ” (ယနေ့ ‘ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့’ မှာ ကျရောက်တဲ့ ‘ကမ္ဘာ့အသည်းရောင်ရောဂါနေ့’ — World Hepatitis Day 2026 ...
28/07/2026

“အသည်းလေးနဲ့ အဆုတ်တီဘီ”

(ယနေ့ ‘ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့’ မှာ ကျရောက်တဲ့ ‘ကမ္ဘာ့အသည်းရောင်ရောဂါနေ့’ — World Hepatitis Day 2026 ကို ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုသောအားဖြင့် ဖန်တီးတင်ဆက်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။)

အဆုတ်ကို ဒုက္ခပေးတဲ့ ‘တီဘီ’ ဆိုတဲ့ ဘတ်တီးရီးယားပိုးနဲ့ အသည်းကို ပျက်စီးစေတဲ့ ‘အသည်းရောင် ဗိုင်းရပ်ရောဂါပိုး’ တွေဟာ ပိုးအမျိုးအစားချင်းလည်း မတူသလို၊ ကူးစက်ပုံချင်းလည်း မတူညီကြပါဘူး။

* တီဘီရောဂါပိုး — ရောဂါပိုးရှိသောလေကို ရှူမိရာမှ ကူးစက်သည်။

* အသည်းရောင် A နဲ့ E ပိုး — မသန့်ရှင်းသော အစားအသောက်နှင့် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သည်။

* အသည်းရောင် B, C, D ပိုး — သွေး၊ ခန္ဓာကိုယ်မှထွက်သော အရည်များအပြင် မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်နိုင်သည်။

ဒီလိုကူးစက်ပုံတွေက တစ်မျိုးစီမှာ မတူညီကြပေမဲ့လည်း စိတ်ဝင်စားစရာ တူညီချက်ကလေးတွေတော့ ရှိနေပါသေးတယ် … ။

အဲ့ဒါတွေကတော့ —

(၁) ကိုယ်ယောင်ဖျောက် မျက်ခြေဖြတ်နေနိုင်ခြင်း —

တီဘီရောဂါပိုးဟာ အဆုတ်ထဲမှာ လက္ခဏာမပြဘဲ Latent TB (ငုပ်လျှိုးတီဘီ) အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ငြိမ်သက်နေနိုင်သလို၊ အသည်းရောင် B, C, D ပိုး တွေကလည်း အသည်းထဲမှာ လက္ခဏာ လုံးဝမပြဘဲ Chronic Hepatitis (နာတာရှည် အသည်းရောင်ရောဂါ) အဖြစ် ငုပ်လျှိုးနေနိုင်ကြပါတယ်။

(ဒါပေမဲ့ အသည်းရောင် A နှင့် E ပိုးတို့ကတော့ နာတာရှည် ငုပ်လျှိုးနေနိုင်ခြင်းမရှိသော်လည်း အသည်းရောင်ခြင်းနှင့် အသည်းပျက်စီးခြင်းတို့ကို ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။)

(၂) အချိန်မရွေး ဒုက္ခပေးနိုင်သော အစိုးမရခြင်း —

ငုပ်လျှိုးတီဘီကို မကုသဘဲထားရင် ခုခံအားကျချိန်မှာ 'ထကြွတီဘီ' (Active TB) ဖြစ်လာပြီး အဆုတ်ကို ပျက်စီးစေရုံတင်မက တခြားသူတွေကိုပါ ကူးစက်စေနိုင်ပါတယ်။ ထို့အတူ အသည်းရောင် B, C, D ပိုးများကို ကူးစက်ခံထားရမှန်း မသိရှိဘဲ ပေါ့ဆနေမယ်ဆိုရင်လည်း ရေရှည်မှာ အသည်းခြောက်ခြင်း (Cirrhosis) နဲ့ အသည်းကင်ဆာ (Liver Cancer) တို့လို နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတွေကို ကြုံလာရနိုင်ပါတယ်။

(၃) တီဘီဆေးနှင့် အသည်းကျန်းမာရေး —

အကယ်၍ မိမိမှာ အသည်းရောင်ပိုး ငုပ်လျှိုးနေမှန်း မသိရှိဘဲ တီဘီဆေးဝါးတွေကို သောက်သုံးမိပါက ဆေးဝါးတွေကို အာနိသင်ကောင်းအောင် စစ်ထုတ်ပေးရတဲ့ အသည်းကို ပိုမို ဝန်ပိစေပြီး အသည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း (Drug-Induced Liver Injury) များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ —

အဆုတ်ရော အသည်းပါ ကျန်းမာအန္တရာယ်ကင်းစေဖို့အတွက် "ရောဂါလက္ခဏာမပြမီ ကြိုတင်စစ်ဆေးခြင်း" ဆိုတဲ့ ကျန်းမာရေး အလေ့အကျင့်ကောင်းကို အခုအချိန်ကစပြီး မွေးမြူထားသင့်ပါတယ်။

* စောစီးစွာ စစ်ဆေးပါ
* စောစီးစွာ ကုသပါ
* ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ပါ

အခုလို မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးသတင်းအချက်အလက်တွေကို ခေတ်စနစ်နဲ့အညီ တင်ဆက်ပေးနေတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ‘တီဘီဆရာဝန်’ ဆိုတဲ့ စာမျက်နှာလေးကိုလည်း Follow လုပ်ထားဖို့ မမေ့ပါနဲ့ခင်ဗျာ … ။

“နိုင်ရင် နိုင်၊ မနိုင်ရင် ကိုင်”တီဘီရောဂါပိုးကို ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ခုခံအားစနစ်တစ်ခုတည်းနဲ့တော့ ဘယ်လိုမှ အနိုင်မတိုက်နိုင...
26/07/2026

“နိုင်ရင် နိုင်၊ မနိုင်ရင် ကိုင်”

တီဘီရောဂါပိုးကို ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ခုခံအားစနစ်တစ်ခုတည်းနဲ့တော့ ဘယ်လိုမှ အနိုင်မတိုက်နိုင်ပါဘူး … ။

ဒါကြောင့် တီဘီရောဂါ ကင်းစင်ပပျောက်ရေး (End TB Strategy) လို့ဆိုရာမှာ "ငုပ်လျှိုးတီဘီ (Latent TB)" လို လက္ခဏာမပြသေးတဲ့ အဆင့်မှာတင် ကြိုတင်ရှာဖွေပြီး "တီဘီ ကာကွယ်ကုထုံး (TPT)" နဲ့ အမြစ်ပြတ် ကုသပေးတာဟာ တကယ်ကို အဓိကကျတဲ့ နည်းဗျူဟာ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အကြောင်းကတော့ —

(၁) ရောဂါ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း — ငုပ်လျှိုးတီဘီကို မကုသဘဲ ထားလိုက်ရင် နောင်တစ်ချိန် ခုခံအား ကျဆင်းချိန်မှာ 'ထကြွတီဘီ' (Active TB) အဖြစ် ပြန်လည် ကူးပြောင်းလာပြီး တခြားသူတွေကို ဆက်လက် ပြန့်ပွားစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

(၂) ကူးစက်မှုကွင်းဆက်ကို ဖြတ်တောက်နိုင်ခြင်း — ကူးစက်နိုင်စွမ်း မရှိသေးတဲ့ ငုပ်လျှိုးတီဘီ အဆင့်မှာတင် ကြိုတင် ကုသလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ရောဂါပိုးရဲ့ အဆင့်ဆင့် ကူးစက်သွားမယ့် လမ်းကြောင်း (Chain of Transmission) ကို အပြီးသတ် ဖြတ်တောက်လိုက်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ —

“လက္ခဏာမပြတဲ့ ငုပ်လျှိုးတီဘီ” အဆင့်မှာကတည်းက ရောဂါထကြွမလာအောင် TPT (TB Preventive Therapy) လို့ခေါ်တဲ့ “တီဘီ ကာကွယ်ကုထုံး” နဲ့ ကြိုတင် ကုသမှု ခံယူထားသင့်တာ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

“အကင်းရယ်တဲ့ မသေ၊ ငုပ်လျှိုး၍နေလေတဲ့ အိုဘယ့် သက်ငြိမ်တီဘီ … ။” လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ခုခံအားစနစ်ဆိုတာ ပြင်ပကနေ ဝင်ရောက်လာမယ့်...
22/07/2026

“အကင်းရယ်တဲ့ မသေ၊ ငုပ်လျှိုး၍နေလေတဲ့ အိုဘယ့် သက်ငြိမ်တီဘီ … ။”

လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ခုခံအားစနစ်ဆိုတာ ပြင်ပကနေ ဝင်ရောက်လာမယ့် ဘယ်လိုအန္တရာယ်မျိုးကိုမဆို ရင်ဆိုင်ဖို့ အသင့်ရှိနေပါတယ်။

အကယ်၍ ရောဂါပိုးရှိတဲ့ လေကိုရှူမိရာကနေ တီဘီရောဂါပိုးတွေ အဆုတ်ထဲကို ဝင်လာကြပြီပဲဆိုကြပါစို့ … ။

ဒီလိုအခြေအနေမှာ အဆုတ်အတွင်းမှာရှိတဲ့ ကိုယ်ခံအားဆဲလ်တစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ (Alveolar Macrophage) ‘မက်ခရိုဖေးဂျ်’ ဆိုတဲ့ ဆဲလ်လေးတွေက ရောဂါပိုးကို စတင်တွေ့ရှိပြီး အန္တရာယ်မပြုနိုင်ခင်မှာပဲ ဝါးမြိုထားလိုက်ကြပါတယ်။

ထို့နောက် အခြားကိုယ်ခံအားဆဲလ်လေးတွေကို ထပ်မံဆင့်ခေါ်လိုက်ပြီး ၎င်းတို့ရဲ့ စုပေါင်းအင်အားနဲ့ အကာအရံတစ်ခုကို ဖန်တီးပြီး အကျဉ်းချ ဖမ်းဆီးလိုက်ကြတာကြောင့် တီဘီရောဂါပိုးတွေဟာ ထကြွလာခြင်းမရှိတော့ဘဲ ငြိမ်သက်သွားကြပါတော့တယ် … ။

“ဒီလိုအခြေအနေကို ရောဂါလက္ခဏာမပြတဲ့ ‘ငုပ်လျှိုးတီဘီ’ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘Latent TB’ လို့လည်းခေါ်သလို …၊
ကူးစက်နိုင်စွမ်းအားမရှိတဲ့ ‘သက်ငြိမ်တီဘီ’ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘Dormant TB’ လို့ လည်း ခေါ်ကြပါတယ်။”

ဒါပေမဲ့ အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ခုခံအားစနစ်က လျော့ရဲအားနည်းလာမယ်ဆိုရင်တော့ တီဘီရောဂါပိုးတွေကို မထိန်းချုပ်နိုင်တော့ဘဲ လွတ်ထွက်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာတော့ အဆုတ်ထဲမှာ တီဘီရောဂါပိုးတွေဟာ စိတ်ကြိုက်ပွားများပြီး ဒုက္ခပေးလာပါတော့တယ်။

ဒါကိုတော့ ‘ထကြွတီဘီ’ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘Active TB’ လို့ခေါ်ဆိုပြီး ခန္ဓာကိုယ်မှာ အဆုတ်တီဘီရဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေကို ခံစားလာရမယ့်အပြင် တခြားသူတွေကိုပါ ထပ်မံကူးစက်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ပါရှိလာပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

(တချို့လူတွေမှာ စပြီးကူးစက်ခံရကတည်းက အခုလို ‘ထကြွတီဘီ’ အနေနဲ့ တန်းပြီး လက္ခဏာပြတာမျိုးလည်း ရှိပါတယ်ခင်ဗျာ။)

— အရင်အချိန်တွေတုန်းကတော့ Latent TB အဆင့်မှာ အားရှိအောင်သာ နေထိုင်စားသောက်ပြီး စောင့်ကြည့်ဖို့ကိုပဲ လမ်းညွှန်ခဲ့ကြပေမဲ့၊ အခုနောက်ပိုင်းမှာတော့ ရောဂါထကြွလာခြင်း မဖြစ်ရအောင် TPT (TB Preventive Therapy) လို့ခေါ်တဲ့ "တီဘီ ကာကွယ်ကုထုံး" နဲ့ ကြိုတင် ဆေးသောက်ကုသလို့ ရနေပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ် … ။

17/07/2026

“ပမာမခန့် ကူးစက်ခြင်း”

တီဘီရောဂါဆိုတာ သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်တဲ့ တီဘီရောဂါပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားတာပါ။

ရောဂါပိုးရှိတဲ့လေကို ရှူမိရာမှ ကူးစက်တာဖြစ်လို့ ‘အသက်ရှူနေတဲ့ ဘယ်သူမဆို’ အလွယ်တကူ ကူးစက်ခံရနိုင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ကျွန်တော်တို့ဟာ ပိုးတွေ့အဆုတ်တီဘီ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်းများတဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ နေထိုင်နေကြရတဲ့အတွက်ကြောင့်လည်း တီဘီကူးစက်ခံရနိုင်ခြေက အတော်လေး မြင့်မားပါတယ်။

ဒီအရှိတရားကို သတိမမူဘဲ ‘ငါနဲ့မဆိုင်’ ဆိုပြီး ပေါ့ဆနေတာဟာ နောက်ထပ်လူအများကြီးထံ တီဘီရောဂါပိုးရဲ့ ‘ပမာမခန့် ကူးစက်ခြင်း’ ဆိုတဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ကျရောက်စေတာနဲ့ ဆင်တူပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့် မိမိမှာ သံသယလက္ခဏာတွေခံစားနေရပါက အချိန်မဆွဲဘဲ စောစောစီးစီး တီဘီစစ်ဆေးမှုခံယူဖို့ လိုအပ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

စာကြွင်း — လူတွေပြောနေကြတဲ့ “တီဘီရောဂါက မျိုးရိုးလိုက်တယ်” ဆိုတာကတော့ အယူအဆအမှားတစ်ခုသာဖြစ်ပါတယ်။

“ရန်ကုန်မြို့နောက်ခံ နဲ့ အရောင်ရင့်ရင့်တီဘီ”ရန်ကုန်ရဲ့လမ်းမတွေ၊ ကားသံတွေနဲ့ စည်ကားလှတဲ့ မြို့ပြလူနေမှုပုံစံကတော့ အရင်အတိ...
15/07/2026

“ရန်ကုန်မြို့နောက်ခံ နဲ့ အရောင်ရင့်ရင့်တီဘီ”

ရန်ကုန်ရဲ့လမ်းမတွေ၊ ကားသံတွေနဲ့ စည်ကားလှတဲ့ မြို့ပြလူနေမှုပုံစံကတော့ အရင်အတိုင်း ရှိနေဆဲပဲဖြစ်ပါတယ် … ။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီလူဦးရေသိပ်သည်းမှုရဲ့နောက်ကွယ်မှာ တိတ်တဆိတ် ခြောက်လှန့်နေတဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ရှိနေပါတယ် — အဲဒါကတော့ "တီဘီရောဂါ" ပါပဲ။

နှစ်တွေအလီလီပြောင်းခဲ့ပေမဲ့လည်း ရန်ကုန်ရဲ့ တီဘီဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဟာ လျော့ကျသွားခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ အရင်အတိုင်း ဆက်လက်ကြီးထွားနေဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ပြောရင် လွန်မယ်မထင်ပါဘူး။

ထိတ်လန့်ဖွယ် ကိန်းဂဏန်းများ —

တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေရဲ့ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သာ ရန်ကုန်မှာ နေထိုင်ကြပေမယ့် … ။

တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာ၊ ရိုးရိုးတီဘီလူနာ စုစုပေါင်းရဲ့ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်းကျော်၊

တီဘီ + HIV လူနာ စုစုပေါင်းရဲ့ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်နဲ့

ကုသရခက်ခဲတဲ့ ဆေးယဉ်ပါးတီဘီလူနာ စုစုပေါင်းရဲ့ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ဟာ ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ လူထုထဲမှာ ကိန်းအောင်းနေတယ်လို့ စစ်တမ်းကောက်ယူထားတဲ့ အချက်အလက်တွေက ဖော်ပြနေပါတယ်။

ဘာကြောင့် တီဘီရောဂါဟာ ဒီလောက် ကူးစက်ပျံ့ပွားနေရတာလဲ။

(၁) ကျန်းမာရေးအသိ အားနည်းခြင်း - မှန်ကန်တဲ့ တီဘီရောဂါ ဗဟုသုတနဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုတွေကို လက်လှမ်းမီရယူနိုင်မှု နည်းပါးခြင်း။

(၂) မိမိနဲ့မဆိုင်ဘူးဟု တွေးခြင်း - ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ လက်ရှိ အရှိတရား တီဘီအန္တရာယ်ကို လက်သင့်မခံဘဲ မိမိနှင့် မဆိုင်ဟု လွဲမှားစွာ ခံယူထားခြင်း။

(၃) ပတ်ဝန်းကျင်အမြင်ကို ကြောက်ခြင်း - တီဘီရှိမှန်း သိသွားမှာစိုးလို့ ဆေးစစ်ဖို့ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဆေးခန်းသွားဖို့ ငြင်းဆန်ခြင်း။

(၄) ကာလရှည် ဆေးသောက်ရမှာ ကြောက်ခြင်း - လနဲ့ချီပြီး နေ့တိုင်း ဆေးသောက်ရမယ့်အရေးကို တွေးကြောက်ခြင်း။

(၅) ဆေးကုသမှုကို စနစ်တကျမခံယူခြင်း - သက်သာလာရင် ဆေးရပ်ပစ်တာ၊ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း တိတိကျကျ မလိုက်နာတာကြောင့် ဆေးမတိုးတော့ဘဲ ဆေးယဉ်ပါးတီဘီ ဖြစ်လာခြင်း။

— တကယ်ဆိုရင် တီဘီဟာ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်တဲ့ ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။ သံသယရှိတာနဲ့ တပြိုင်နက် တီဘီရောဂါကို ‘အခမဲ့’ စစ်ဆေးနိုင်သလို၊ ရောဂါရှိမှန်းသိခဲ့ရင်လည်း တီဘီဆေးတွေကို မြို့နယ်ကျန်းမာရေးဌာနတွေမှာ ‘အခမဲ့’ ထုတ်ယူလို့ ရပါတယ်။

“ကြောက်စိတ်နဲ့ ပေါ့ဆမှုတွေကို ဘေးဖယ်ပြီး တီဘီရှိ၊ မရှိ စောစီးစွာ စစ်ဆေးပါ။ ကုသမှုကို စနစ်တကျခံယူပါ … ။”

“၁၉ ရာစု ခေတ်ကာလ၊ တီဘီရောဂါ”သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို ပြန်လည်လေ့လာကြည့်တဲ့အခါမှာ တီဘီအယူအဆအမှားတွေဟာ ခေတ်ကာလ၊ နေရာဒေသနဲ့ လူန...
12/07/2026

“၁၉ ရာစု ခေတ်ကာလ၊ တီဘီရောဂါ”

သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို ပြန်လည်လေ့လာကြည့်တဲ့အခါမှာ တီဘီအယူအဆအမှားတွေဟာ ခေတ်ကာလ၊ နေရာဒေသနဲ့ လူနေမှုပုံစံတွေပေါ် မူတည်ပြီး အမျိုးမျိုး ထွက်ပေါ်ခဲ့ကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် (၁၀၀) ကျော် အချိန်ကို နောက်ပြန်ရစ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် အနောက်နိုင်ငံတွေမှာ “တီဘီရောဂါဆိုတာ ရာသီဥတု အရမ်းအေးလွန်းလို့ ဖြစ်တာ” ဆိုတဲ့ တီဘီအယူအဆအမှားကြီး တစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။

ကောင်းဘွိုင်ခေတ် (Wild West Era) လို့ အလွယ်ခေါ်ကြတဲ့ ၁၉ ရာစု ဝန်းကျင်မှာတော့ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာ တီဘီရောဂါကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်တဲ့ ဆေးဝါးမရှိခဲ့ဘဲ အသက်ဆုံးရှုံးမှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့လို့ “တီဘီရောဂါလို့ အမည်တပ်ခံရတာဟာ သေမိန့်ကျတာနဲ့ အတူတူပဲ” ရယ်လို့ ပြောစမှတ် ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီအယူအဆအမှားပေါ် အခြေခံပြီး အဲဒီခေတ်ကာလမှာ တီဘီလူနာတွေကို ရောဂါသက်သာပျောက်ကင်းစေဖို့ နွေးထွေးတဲ့ အရပ်ဒေသတွေဆီ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြဖို့ လမ်းညွှန်ခဲ့ကြပါတယ်တဲ့… ။

သင်ရော တီဘီရောဂါဟာ ရာသီဥတုနဲ့ ဆက်နွယ်မှုရှိတယ်လို့ ထင်ပါသလား?

အမှန်တကယ်တော့ တီဘီရောဂါဟာ ရာသီဥတုပူတာ၊ အေးတာတွေနဲ့ လုံးဝ (လုံးဝ) မသက်ဆိုင်ဘဲ တီဘီရောဂါပိုးရှိတဲ့ လေကို ရှူရှိုက်မိရာကနေ ကူးစက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုလို တီဘီရောဂါအကြောင်း သိကောင်းစရာတွေကို ဖတ်ရှုလေ့လာချင်တယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ‘တီဘီဆရာဝန်’ ဆိုတဲ့ စာမျက်နှာလေးကို Follow လုပ်သွားဖို့ မမေ့ပါနဲ့ခင်ဗျာ။

စာဖတ်သူတို့ သိရှိထားတဲ့ ‘တီဘီအယူအဆအမှား’ တွေကိုလည်း အများသိအောင် Comment မှာ မျှဝေပေးခဲ့ကြပါဦး… ။

“ တစ်ကြိမ်မှာ တစ်ခု ” မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ ... ။ ကျွန်တော်ကတော့ လက်ရှိမှာလည်း တီဘီရောဂါနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုတွေ...
10/07/2026

“ တစ်ကြိမ်မှာ တစ်ခု ”

မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ ... ။

ကျွန်တော်ကတော့ လက်ရှိမှာလည်း တီဘီရောဂါနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုတွေပေးနေသလို၊ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း မှန်ကန်တဲ့ သတင်းစကားတွေ ထိထိရောက်ရောက် ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေဖို့အတွက် ဒီစာမျက်နှာလေးကိုလည်း ကြိုးစားတင်ဆက်နေတဲ့ ‘တီဘီဆရာဝန်’ တစ်ဦးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော့်ရဲ့ ယုံကြည်မှုတစ်ခုကတော့ “ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းတွေမှာပဲ တီဘီရောဂါကို တိုက်ဖျက်နေလို့ မရဘူး” ဆိုတာပါပဲ။

လူတွေကြားထဲမှာ အရိုးစွဲနေတဲ့ ‘တီဘီအယူအဆအမှားတွေနဲ့ ရောဂါအပေါ် ရှက်ကြောက်အားငယ်စရာလို့ မြင်နေတဲ့အမြင်တွေ’ ကို အမှန်တကယ် ပြုပြင်နိုင်မှသာ တီဘီရောဂါကို အနိုင်ယူ တားဆီးနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် အခြားအလုပ်တာဝန်တွေနဲ့ မအားလပ်ပေမဲ့လည်း ကျွန်တော်ဟာ အခုလို ‘ဒီဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေး (Digital Communication) ကဏ္ဍ’ ကို အသုံးပြုပြီး တီဘီရောဂါအပေါ် လူတွေ စိတ်ဝင်စားမှု ပိုရှိလာအောင် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီစာမျက်နှာလေးကနေတစ်ဆင့် —
- မှန်ကန်တဲ့ တီဘီရောဂါ ကျန်းမာရေးအသိပညာပေးနိုင်ဖို့၊
- အခမဲ့ ဝန်ဆောင်မှုများကို လက်လှမ်းမီ လမ်းညွှန်ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်ဖို့နဲ့
- ရောဂါကို စောစီးစွာ စစ်ဆေးတွေ့ရှိပြီး စနစ်တကျ ကုသမှုခံယူနိုင်စေဖို့ ...
ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ ရတဲ့အချိန်လေးမှာပဲ ကြိုးစားတင်ဆက်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့မှာတော့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စာမျက်နှာဖြစ်လို့ လူတွေကြားထဲ ရောက်ရှိပျံ့နှံ့ဖို့က မလွယ်ကူပါဘူး။ ဒါ့အပြင် တီဘီရောဂါဟာ လူတွေတို့ထိရမှာ တွန့်ဆုတ်တတ်ကြတဲ့ အကြောင်းအရာလည်းဖြစ်နေပြန်တာကြောင့် ပိုပြီးတော့တောင် ခက်ခဲမယ်ဆိုတာကိုလည်း သိပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ “ဒါတွေလုပ်နေလို့ ဘယ်သူအကျိုးရှိမှာလဲ”၊ “ဘာတွေများ ထူးထူးခြားခြား ပြောင်းလဲသွားမှာလဲ” ရယ်လို့ မေးလာခဲ့ရင်တော့ ‘ဆရာဖေမြင့်ရဲ့ နှလုံးသားအာဟာရ (ရသစာများ)’ ထဲက စာသားလေးကိုပဲ မှီငြမ်းပြီး အခုလို ပြန်ဖြေပေးလိုက်ချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

“တခြားသူတွေအတွက်တော့ ဘာမှမထူးခြားသွားနိုင်ပေမဲ့ ... သတိပြု ဖတ်ရှုမိတဲ့သူတစ်ယောက်ဆီမှာတော့ မှန်ကန်တဲ့ ကျန်းမာရေးအသိလေး ဝင်သွားနိုင်တာပေါ့ … ။”

လေးစားစွာဖြင့် —

[တီဘီဆရာဝန်]

Address

Yangon

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when တီဘီဆရာဝန် posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share