Groundwater and Environmental Sustainability

28/08/2025

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကွင်းဆင်းလေ့လာမှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အသုံးဝင်မယ့် မြေပုံဆော့ဝဲအသုံးပြုနည်းလမ်းညွှန်

13/04/2025

အမြဲပြောင်းလဲနေသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ

အမြဲတမ်းပြောင်းလဲနေတာက မပြောင်းလဲခြင်းပဲ (Change is the only constant) လို့ဆိုကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အကြောင်းအရာကိစ္စရပ်အလိုက်ပေါ်မူတည်ပြီးတော့ တချို့ပြောင်းလဲမှုတွေဟာ လူတွေရဲ့သက်တမ်းနဲ့နှိုင်းစာလျှင် အလွန်ပဲ နှေးကွေးလွန်းနေတာကြောင့် သဘာဝတရားကြီးရဲ့ရုတ်ချည်းပြောင်းလဲမှုတွေကို တွေ့လိုက်ရတဲ့အခါမှ အံ့ဩမှင်သက်ဖြစ်ခြင်း၊ အလွယ်တကူလက်မခံနိုင်ခြင်းတို့နဲ့ ကြုံတွေ့ကြရပါတယ်။

အတိတ်ဘူမိသက်တမ်းသမိုင်းတလျှောက်မှာတော့ မြင့်တက်ခြင်း၊ တိုက်စားခြင်း၊ သယ်ဆောင်ခြင်း၊ ပို့ချခြင်းတို့ဟာ သံသရာစက်ဝန်းတခုအနေနဲ့ အမြဲတမ်းဖြစ်ပေါ်နေခဲ့တာပါ။ ဒီကမ္ဘာကြီးတည်နေသရွေ့ ဒီဖြစ်စဉ်တွေက မနားတမ်းဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေဦးမှာဖြစ်ပါတယ်။

အဆိုပါဖြစ်စဉ်များကြောင့် မြင့်မားလှတဲ့တောင်တန်းကြီးတွေဟာ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာအတွင်းမှာ တိုက်စားမှုတွေကြောင့် တဖြည်းဖြည်း မြေနိမ့်လွင်ပြင်တွေဖြစ်လာလိုက်၊ မြေနိမ့်လွင်ပြင်တွေဟာလဲ ကမ္ဘာ့မြေထုချပ်လှုပ်ရှားမှုတွေကြောင့် ရုတည်းချည်းဖြစ်စေ၊ တဖြည်းဖြည်းဖြင့် ဖြစ်စေ မြင့်တက်လာလိုက်၊ မြစ်၊ ချောင်းအင်းအိုင်တွေဟာလည်း ပေါ်လာလိုက်၊ ပျောက်ကွယ်သွားလိုက်နဲ့ပါပဲ။

နည်းပညာတွေဘယ်လောက်ပဲတိုးတက်နေပါစေ သဘာဝတရားကြီးကိုလုံးဝပြုပြင်ပစ်လိုက်ဖို့ဟာ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပါပဲ။ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ယူဆနေတဲ့အရာတွေဟာ ကမ္ဘာ့ဘူမိသက်တမ်းကြီးတခုလုံးနဲ့စာလျှင် တခဏပဲဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ သဘာဝတရားကြီးကပဲ အနိုင်ယူသွားပါလိမ့်မယ်။ ကမ္ဘာကြီးဟာ နှစ်သန်းထောင်ပေါင်း ၄.၅ သန်း ခန့် ဖြစ်တည်လာခဲ့ပြီးပါပြီ။ လူသားမျိုးနွယ်ဖြစ်တဲ့ Homo sapiens တွေဟာ ဒီကမ္ဘာမြေကြီးမှာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပြီး ဒီနေ့ခတ်အထိ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာတာဟာ နှစ် ၃ သိန်းခန့်ပဲရှိပါသေးတယ်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ နှစ်သန်းပေါင်း ၁၆၅ သန်းလောက်ကြာအောင်နေခဲ့တဲ့ ဒိုင်နိုဆောတွေတောင် မျိုးတောင်ပျောက်ကွယ်ခဲ့တာမို့ လူသားတွေရဲ့ဖြစ်တည်မှုဟာ မရေရာမှုတွေအများကြီးရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုထိန်းသိမ်းတဲ့အခါမှာ Nature-based Solution ကိုထည့်သွင်းစဉ်းစားကြဖို့ ပညာရှင်တွေက ဆော်ဩကြလေ့ရှိပါတယ်။

04/04/2025

ဧရာဝတီမြစ်ဘေးက မြစ်ရေတိုးဝင်မှုပိုရှိတဲ့အတွက် ငလျင်လှုပ်တဲ့အခါ မြေသားတည်ငြိမ်မှုပိုနည်းတာကြောင့် ပိုခံရတယ်ထင်ပါရဲ့။

ဒါကြောင့် အဆောက်အဦးတွေဆောက်လုပ်တဲ့အခါ Engineering Geologist တွေဟာ Groundwater Movement ကိုလည်း အသေအချာလေ့လာပြီး Design ဆွဲကြရတယ်။

ဧရာဝတီမြစ်ကြီးရဲ့ဘေးတဘက်စီက နေရာအတော်များများဟာ ယခင်ဘူမိနှစ်သန်းပေါင်းများစွာကတည်းက ပို့ချတဲ့တဲ့ သဲနှုန်း ရေလွှမ်းလွင်ပြင် (Alluvial Floodplain) တွေ ဖြစ်ခဲ့တာမို့ မြေသားခိုင်ခံ့မှုက အတော်လေးလျော့ရဲပါတယ်။ Ground Subsidence တို့၊ Liquefaction တို့ ပိုအဖြစ်နိုင်ဆုံးဘူမိအနေအထားတွေလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ မြေအောက်ရေကို အလွန်အကျွံထုတ်ယူသုံးစွဲပါက ပိုမိုဆိုးရွားစေပါလိမ့်မယ်

Source of Seismic Microhazard Map;
https://www.facebook.com/share/p/18NSWNmyxg/

01/04/2025

#ပြတ်ရွေ့ကြောများနဲ့ #ရေအရင်းအမြစ်များ

မြစ်၊ ချောင်း အင်းအိုင်တွေဆိုတာက မြေမျင်နှာသွင်ပြင်အနေအထားများနဲ့ များစွာဆက်စပ်လို့နေပါတယ်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပုံသဏ္ဍာန်များဟာလည်း အဓိကအားဖြင့် အောက်ခံဘူမိကျောက်လွှာများ (Geological Structures) အပေါ် များစွာ မူတည်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံမှာရှိနေတဲ့ အကြီးဆုံးသဘာဝအင်းကြီးတွေဖြစ်တဲ့ အင်းတော်ကြီးကန်ဟာ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့အပေါ်မှာတည်ရှိပြီးတော့ အင်းလေးကန်နဲ့ သူ့ရဲ့ တောင်ဘက်က ဖယ်ခုံအင်း၊ ငွေတောင်ဆည်တို့ရဲ့ အောက်မှာလည်း ကျောက်ကြမ်းဖြတ်ရွေ့ကြီးက ဖြတ်သန်းသွားပါတယ်။ ဧရာဝတီမြစ်ရဲ့ တကောင်းမှ မန္တလေးအပိုင်းဆိုရင်လည်း စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ရဲ့ Rapture Zone ထဲမှာ ဖြောင့်ဖြောင့်ကြီး စီးဆင်းလို့နေပါတယ်။ အခုလှုပ်သွားတဲ့ ငလျင်ဗဟိုချက်အနီးမှာရှိတဲ့ ရေခါးအင်းဟာဆိုရင်လည်း စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ရဲ့ Rapture Zone ထဲ ကျရောက်ပါတယ်။ (စစ်ကိုင်းနားက မင်းဝံတောင်၊ စစ်ကိုင်းတောင်၊ တောင်ဖီလာတောင်၊ ရေခါးအင်းအနီီးရှိ နေရာတွေဟာ ဘူမိဗေဒ‌သမားတိုင်းလိုလို သွားရောက်လေ့လာဖူးတဲ့နေရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်)
တကယ်တော့ မြစ်တွေ ချောင်း‌တွေ၊ အင်းအိုင်တွေရဲ့ အဓိကပင်မအလုပ်ဟာ တိုက်စားခြင်း၊ သယ်ဆောင်ခြင်း၊ ပို့ချခြင်းတို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကြီး ၃ခုက ရေအရင်းအမြစ်တွေရဲ့ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို ပြောင်းလဲစေပါတယ်။ သမိုင်းမတင်မီကာလတွေကတည်းကလည်း အမျိုးမျိုးပြောင်း‌လဲနေခဲ့ပြီးပါပြီ။
ဒီနေရာမှာ အထူးသဖြင့် ပြောလိုတာက မြေအောက်ပြတ်ရွေ့ကြောကြီးတွေရှိတဲ့နေရာမှာ ရေဟာ တိုက်စားရလွယ်တာမို့ ပြတ်ရွေ့ကြောတလျှောက် တိုက်စားရင်းနဲ့ အရမ်းကြီးမားတဲ့အချို့‌သော မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်းအိုင်ကြီးတွေဟာ ပြတ်ရွေ့ကြောကြီးတွေကို မှီတည်ရှင်သန်နေကြတာဖြစ်ပါတယ်။ တက်ကြွလှုပ်ရှားနေတဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြောကြီးတွေတလျှောက်မှာ Offset Ridge, Offset Stream, Fault Stream, Sag Pond တွေ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ (စစ်ကိုင်းတောင်နဲ့ မင်းဝံတောင်နားက တောင်ဖီလာတောင်ဟာ Offset Ridge တခုဖြစ်ပါတယ်။) ပြတ်ရွေ့ကြောင်းတလျှောက် မြေအောက်တွေကနေတဆင့်လည်း မြေအောက်ရေအဖြစ်စီးဆင်းကြလို့ သဘာဝအင်းကြီးတွေမှာ ရေအရင်းအမြစ်တွေကို ပိုမိုတိုးပွားရရှိစေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ငလျင်ကြောကြီးတွေလှုပ်ရှားလာတဲ့အခါ ရေတွေဟာ အောက်က ပြတ်ရွေ့ကြောကြီးတွေကတဆင့် မြေအောက်ထဲဝင်ရောက်သွားပြီးတော့ တခြားနေရာတွေကို ရေစီးလမ်းကြောင်း ပြောင်းလဲရောက်ရှိသွားတာမျိုးလည်းဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော့ဆရာက မကြာခဏပြောပြဖူးတယ်။ အင်းလေးကန်ဟာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှုဖြစ်တဲ့ သဲနှုန်းပို့ချမှုကြောင့်မဟုတ်တောင်မှ ပြတ်ရွေ့ကြောတွေရဲ့လှုပ်ရှားမှုနဲ့ အောက်ခံကျောက်ဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် နောင်မကြာခင်မှာ ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မယ်လို့ ပြောပြတတ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဘူမိသက်တမ်းမှာ မကြာခင်ဆိုတာ အနည်းဆုံး နှစ်‌ပေါင်း ရာ၊ ထောင်၊ သောင်း၊ သန်းချီကြာမြင့်မယ့် ကာလတခုကိုဆိုလိုတာပါ။ အခုတော့ ဒီထက်တောင် နီးလာနေပြီလား မပြောတတ်ပါ။

Image Sources;

Google Satellite Images

https://www.lyellcollection.org/doi/abs/10.1144/m48.21

https://www.lyellcollection.org/doi/abs/10.1144/M48.19

11/03/2025

#သယံဇာတခွဲဝေရေး

သယံဇာတခွဲဝေရေးနဲ့ ပါတ်သက်ပြီးတော့ ChatGPT မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့အနာဂတ်ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုမှာ သယံဇာတခွဲဝေရေးနဲ့ပတ်သက်လို့ မေးဖြစ်လို့ တချို့မှတ်သားဖွယ်ရာအချက်အလက်တချို့ကို မျှဝေပေးချင်ပါတယ်။

သယံဇာတခွဲဝေရေးနဲ့ပါတ်သက်ရင် အကျိုးစီးပွားပါဝင်ပတ်သက်သူများ (Stakeholders) အနေနဲ့ အဓိကစိတ်ဝင်စားကြတဲ့ အကြောင်းခြင်းရာ (၃) ခုရှိတယ်ဆိုပါတယ်။ သယံဇာတထုတ်ယူသုံးစွဲရေးဆိုင်ရာမူပိုင်ခွင့် (Ownership)၊ အကျိုးအမြတ်ခွဲဝေခြင်း (Revenue Sharing) နဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တည်တည်တံ့ရေး (Environmental Sustainability) တို့ဖြစ်ကြပါတယ်။

တချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ မူပိုင်ခွင့် (Ownership) က ဗဟိုမှာရှိပြီးတော့ ပြည်နယ်တွေက အကျိုးအမြတ်ခွဲဝေရေး (Revenue Sharing) မှာ အဓိကဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ရကြပါတယ်။ တချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်တွေက သယံဇာတမူပိုင်ခွင့်ကိုရကြပြီးတော့ အကျိုးအမြတ်ကို ဒေသတွင်းအဆင့်၊ ပြည်နယ်အဆင့်၊ ဗဟိုအဆင့်ဆိုပြီးတော့ အဆင့် ၃ မျိုးခွဲပြီး ပြန်လည်ပေးအပ်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

နောက်တနည်းကတော့ ရောနှောစနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်းလွန်ရေနံတို့၊ ဒီနေ့ခေတ် မြေရှား၊ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးတို့ စသဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကြီးစားသယံဇာတထုတ်ယူခြင်းလုပ်ငန်းများတွင်သော်လည်းကောင်း နိုင်ငံတခုလုံးအနေနဲ့ မဟာဗျူဟာကျတဲ့သယံဇာတထုတ်ယူရေးကိစ္စရပ်တွေမှာ ဗဟိုအစိုးရက အဓိကဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ပါတယ်။ အခြားကိစ္စရပ်များကို ဖက်ဒရယ် ပြည်နယ်များက လွတ်လပ်စွာစီမံပါတယ်။

ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များအကြားမျှတသောရံပုံငွေ (Federal Equalization Fund) စနစ်တခုထားရှိဖို့လိုအပ်ပြီးတော့ အခြားဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်တွေအနေနဲ့လည်း ဒါမှသာ ပြည်ထောင်စုရဲ့အနှစ်သာရကို ရရှိခံစားကြရမှာဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ဆိုရင်တော့ သယံဇာတထုတ်ယူမှုကနေရရှိလာတဲ့အကျိုးအမြတ်တွေကို ဒေသတွင်း (Local Community) က ၅၀%၊ ပြည်နယ်အစိုးရက ၃၀%၊ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များအကြားမျှတသောရံပုံငွေ (Federal Equalization Fund) စနစ်ဆီသို့ ၂၀% ထားရှိသင့်တယ်လို့ ChatGPTက အကြံပြုပါတယ်။

နောက်ပြီးတော့ အရေးကြီးတာတခုရှိပါတယ်။ သယံဇာတခွဲဝေမှုတွေမှာ တချိန်မဟုတ်တချိန် လူမျိုးတမျိုးနဲ့ တမျိုး၊ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်တခုနဲ့တခုတို့ အကြားမှာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာတွေဟာ မလွဲမသွေကြုံတွေ့ရမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုအငြင်းပွားမှုတွေကနေ ကြီးမားတဲ့ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုတွေအထိ မဖြစ်လာဖို့ အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးယန္တရား (Conflict Resolution Mechanism) ကိုပါ ထူထောင်ထားရှိဖို့ရန် အင်မတန်လိုအပ်ပါတယ်။ သယံဇာတခွဲဝေမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုပြဿနာတစုံတရာပေါ်ပေါက်လာပါက အဆိုပါ ယန္တရားအနေဖြင့် ကြားခံဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။

Address

Yangon

Website

https://sites.google.com/view/myanmar-groundwater/%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%80

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Groundwater and Environmental Sustainability - Myanmar posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Groundwater and Environmental Sustainability - Myanmar:

Groundwater and Environmental Sustainability - Myanmar