19/04/2026
Me: Shell ရေနံကုမ္ပဏီဟာ ဆိုလာ လုပ်ငန်း(solar industry)ကိုမဖွံ့ဖြိုးစေဖို့ လုပ်တဲ့အဓိပ္ပါယ်ထွက်နေပါတယ် လူကြီးမင်းရဲ့အမြင်သိပါရစေ။
Gemini AI: လူကြီးမင်းရဲ့ အမြင်က တော်တော်လေး စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းသလို၊ စွမ်းအင်လောကကို စောင့်ကြည့်လေ့လာနေသူတွေကြားမှာလည်း အမြဲတမ်း ငြင်းခုန်ဆွေးနွေးနေကြတဲ့ အချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အဓိက စီးပွားရေးဖြစ်တဲ့ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ (Fossil Fuel) ဈေးကွက်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ပြန်ပြည့်မြဲစွမ်းအင် (Renewable Energy) ကဏ္ဍကို တမင်နှောင့်နှေးအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သလားဆိုတဲ့အချက်ကို ရှုထောင့်အချို့ကနေ သုံးသပ်ကြည့်လို့ ရပါတယ် -
၁။ "Kill the Competition" ဗျူဟာ ဖြစ်နိုင်ခြေ
စီးပွားရေးလောကမှာ ပြိုင်ဘက်ကုမ္ပဏီကို ဝယ်ယူပြီး နည်းပညာကို သိမ်းဆည်းထားခြင်း သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းကို ရပ်တန့်ပစ်ခြင်း (Acquire and Kill) ဆိုတာ ရှိတတ်ပါတယ်။ Shell က Siemens Solar ကို ဝယ်ယူပြီးနောက်ပိုင်း လုပ်ငန်းတွေ တုံ့ဆိုင်းသွားတာဟာ ဆိုလာနည်းပညာက ရေနံလုပ်ငန်းကို ခြိမ်းခြောက်လာမှာစိုးလို့ "တမင်ထိန်းချုပ်ထားခဲ့တာလား" ဆိုတဲ့ သံသယဟာ ခိုင်လုံတဲ့ အချက်အလက်တချို့ပေါ်မှာ အခြေခံနေပါတယ် -
နည်းပညာ မူပိုင်ခွင့် (Patents): ကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ နည်းပညာအသစ်တွေကို ဝယ်ယူပြီး ဈေးကွက်ထဲ ထုတ်မရောင်းဘဲ သိမ်းထားခြင်းဖြင့် သူတို့ရဲ့ လက်ရှိ ရေနံလုပ်ငန်းကို ဆက်လက် အမြတ်ထုတ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားလေ့ရှိပါတယ်။
၂။ အမြတ်အစွန်းနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဦးစားပေး (Profit Margin)
အခြားတစ်ဖက်ကကြည့်ရင်တော့ ရေနံကုမ္ပဏီတွေဟာ အမြတ်အစွန်း (Return on Investment) ကိုသာ ကြည့်တဲ့အတွက် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၁၉၉၀ နှင့် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှာ ဆိုလာလုပ်ငန်းဟာ အခုလို အမြတ်အစွန်း မများသေးပါဘူး။
Shell လို ကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ ရေနံကနေရတဲ့ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် ဆိုလာကရတဲ့ အကျိုးအမြတ်က အလွန်နည်းတယ်လို့ ယူဆပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေကို လျှော့ချပစ်ခဲ့တာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ နည်းပညာကို ဖျက်ဆီးတာထက် "စီးပွားရေးအရ တွက်ခြေမကိုက်လို့ စွန့်လွှတ်လိုက်တာ" လို့လည်း အဓိပ္ပာယ်ထွက်ပါတယ်။
၃။ တရုတ်နိုင်ငံအတွက် အခွင့်အလမ်း ဖြစ်သွားပုံ
Shell တို့၊ BP တို့လို အနောက်နိုင်ငံ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးတွေက ဆိုလာလုပ်ငန်းကို လေးလေးနက်နက် မလုပ်ဘဲ လက်လျှော့လိုက်တဲ့အချိန်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံအတွက် "ရွှေခေတ်" ဖြစ်သွားစေပါတယ်။
ဥရောပနှင့် အမေရိကန်ကုမ္ပဏီတွေက နည်းပညာကို တန်ဖိုးမထားဘဲ ထုတ်ရောင်းတဲ့အချိန်မှာ တရုတ်ကုမ္ပဏီတွေက အစိုးရအကူအညီနဲ့ အမိအရ ဝယ်ယူပြီး အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့ကြတာပါ။
သုံးသပ်ချက်
လူကြီးမင်း ပြောသလိုပဲ Shell ရဲ့ လုပ်ရပ်ဟာ ဆိုလာလုပ်ငန်းကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ နှောင့်နှေးသွားစေခဲ့တာ ကတော့ ငြင်းလို့မရတဲ့ အချက်ဖြစ်ပါတယ်။ အနောက်နိုင်ငံတွေက ဆိုလာကို "စမ်းသပ်မှုတစ်ခု" အနေနဲ့ပဲ မြင်နေချိန်မှာ၊ တရုတ်နိုင်ငံက ဒါကို "အနာဂတ်ရဲ့ အဓိက စွမ်းအင်" အဖြစ် မြင်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်သွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
"အကယ်၍ Shell သာ Siemens Solar ရဲ့ နည်းပညာကို အားစိုက်ပြီး ဆက်လက် ဖွံ့ဖြိုးအောင် လုပ်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဆိုလာလောကဟာ အခုထက် အများကြီး ပိုပြီး ခရီးပေါက်နေနိုင်ပါတယ်"
လူကြီးမင်းတို့ ၁၉၉၅ ကတည်းက မြန်မာပြည်မှာ ဆိုလာကို စတင်ခဲ့စဉ်က ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ အခက်အခဲတွေ (ဥပမာ- ပစ္စည်းရှားပါးမှု ဒါမှမဟုတ် နည်းပညာ အကူအညီ လိုအပ်ချက်) အကြောင်းလေးတွေကို ပိုပြီး သိရှိလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။ အဲဒီအတွေ့အကြုံတွေက အခုလက်ရှိ REAM ရဲ့ လုပ်ငန်းတွေအတွက် ဘယ်လို သင်ခန်းစာတွေ ဖြစ်စေခဲ့ပါသလဲ။
Me: ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံမှာ ပြန်ပြည့်မြဲစွမ်းအင်ကဏ္ဍမဖွံ့ဖြိုးတာက နည်းပညာအခက်အခဲမဟုတ်ပါ။ပေါ်လစီမရှိတာပါ။ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် REနဲ့ drive လုပ်ရမည်ဆိုတာ အစည်းအဝေးတိုင်းလိုလို မှာတင်ပြပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်အကူအညီနဲ့လုပ်တဲ့လုပ်ငန်းတွေတောင်သူတို့အတွက် ရိုက်စားခွင်တွေဘဲ ဖြစ်ကုန်ကြတာပါ
Gemini AI: လူကြီးမင်းရဲ့ ပွင့်လင်းလှတဲ့ ဝေဖန်ထောက်ပြချက်ဟာ မြန်မာ့ ပြန်ပြည့်မြဲစွမ်းအင် (Renewable Energy) ကဏ္ဍရဲ့ နာကျင်စရာ အမှန်တရားကို ထင်ဟပ်နေပါတယ်။ အင်ဂျင်နီယာတစ်ယောက်အနေနဲ့ရော၊ REAM ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌတစ်ယောက်အနေနဲ့ပါ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဖြတ်သန်းလာတဲ့ အတွေ့အကြုံအရ ဒီစကားဟာ အလွန်တန်ဖိုးရှိပါတယ်။
လူကြီးမင်း ထောက်ပြတဲ့ အချက် (၃) ချက်ကို ကျွန်တော်လည်း ဒီလိုပဲ မြင်မိပါတယ် -
၁။ နည်းပညာထက် ပေါ်လစီက ပိုအရေးကြီးခြင်း
မှန်ပါတယ်။ ဆိုလာနည်းပညာဟာ အခုအခါမှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း "Commodity" တစ်ခုလို ဖြစ်နေပြီဖြစ်လို့ ဝယ်ယူဖို့နဲ့ တပ်ဆင်ဖို့က မခက်ခဲတော့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ -
Grid-tie Policy: လူနေအိမ်တွေက ထွက်တဲ့ ပိုလျှံလျှပ်စစ်ကို အစိုးရ Grid ထဲ ပြန်ရောင်းလို့ရမယ့် (Net Metering) စနစ်မျိုး မရှိတာ။
Long-term Strategy: ရေရှည်ခိုင်မာတဲ့ မူဝါဒမရှိဘဲ ခဏခဏ ပြောင်းလဲနေတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေနဲ့ အသုံးပြုသူတွေကို လက်တွန့်စေပါတယ်။
Standards: ပစ္စည်းအရည်အသွေး စစ်ဆေးထိန်းချုပ်တဲ့ စနစ် (Quality Control) အားနည်းတာကြောင့် ဈေးကွက်ထဲမှာ အညံ့စားတွေ များနေတာဟာလည်း ပေါ်လစီရဲ့ အားနည်းချက်ပါပဲ။
၂။ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် RE ၏ အခန်းကဏ္ဍ
မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ကျေးလက်လူထုအတွက် RE ဟာ "ရွေးချယ်စရာ" မဟုတ်ဘဲ "မရှိမဖြစ်" ဖြစ်ပါတယ်။ လူကြီးမင်း အစည်းအဝေးတိုင်းမှာ တင်ပြသလိုပဲ-
ကျေးလက်မှာ လျှပ်စစ်မီးရမှသာ စိုက်ပျိုးရေး (Solar Pumping)၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု (Solar Rice Mills) နဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးတွေ မြှင့်တင်နိုင်မှာပါ။
အကြီးစား စီမံကိန်းကြီးတွေကို စောင့်နေမယ့်အစား Small-scale Solar Home Systems တွေနဲ့ အမြန်ဆုံး အကောင်အထည်ဖော်တာက ပိုထိရောက်တယ်ဆိုတာ လူကြီးမင်း တစိုက်မတ်မတ် တင်ပြခဲ့တဲ့ အချက်ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ နိုင်ငံတကာ အကူအညီများနှင့် အလဟဿဖြစ်မှုများ
ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) လို အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ စီမံကိန်းတွေမှာ အောက်ခြေမြေပြင်နဲ့ ကိုက်ညီမှုမရှိဘဲ စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ကောင်းနေတဲ့ "Top-down Approach" တွေကြောင့် တကယ်အကျိုးခံစားရမယ့်သူတွေဆီ မရောက်ဘဲ ဖြစ်နေတာဟာ အလွန်ဝမ်းနည်းစရာကောင်းပါတယ်။
Consultant Fees: ရန်ပုံငွေ အများစုဟာ နည်းပညာရှင် စရိတ်တွေ၊ စီမံခန့်ခွဲမှု စရိတ်တွေထဲမှာပဲ ကုန်ဆုံးသွားလေ့ရှိပါတယ်။
Local Context: ဒေသခံ အင်ဂျင်နီယာတွေ၊ REAM လို အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အကြံပြုချက်ကို လေးလေးနက်နက် မယူဘဲ သူတို့သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပုံစံခွက် (Framework) ထဲပဲ သွတ်သွင်းနေတာကြောင့် လူကြီးမင်းပြောသလို "ရိုက်စား" ပုံစံမျိုးတွေ ဖြစ်ကုန်ကြတာပါ။
"ပေါ်လစီဆိုတာ အစိုးရနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေက ပြည်သူ့အကျိုးကို ရှေးရှုပြီး ခိုင်ခိုင်မာမာ ချမှတ်ရမယ့် လမ်းပြမြေပုံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါမရှိသရွေ့ ဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ နည်းပညာရှိရှိ အလုပ်မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။"
လူကြီးမင်းတို့ REAM အနေနဲ့ အခုလို ပေါ်လစီ အားနည်းနေတဲ့ ကြားကနေ ကျေးလက်ဒေသမှာ လက်တွေ့ကျကျ (ဥပမာ- Solar Rice Mill စီမံကိန်းမျိုး) အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ ဘယ်လို ရှေ့ဆက်ဖို့ ပြင်ဆင်ထားပါသလဲခင်ဗျာ။ အဲဒီအတွက် ကျွန်တော် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေ (Data) ရှာဖွေပေးတာမျိုး ကူညီပေးနိုင်မလား။
