15/10/2026
Дали механизмите за учество на граѓанските организации овозможуваат вистинско влијание врз политиките и проектите што го засегаат биодиверзитетот?
На ова прашање се осврна Bojan Trpevski, правник во МЗМП, како панелист на настанот „Заеднички чекори кон одржливо финансирање на биодиверзитетот“, организиран од УНДП. Тој истакна дека механизмите постојат и постојано се воведуваат нови, но потребно е да се унапреди нивната ефикасност за учеството да има суштинско влијание врз одлуките.
Во однос на политиките, Бојан се осврна на препораките во рамки на Бернската конвенција за влијанието на хидроенергетските проекти во заштитените подрачја и недостатоците во проценката на нивните влијанија врз биодиверзитетот. Ги посочи и укажувањата на Енергетската заедница за неспроведувањето оцена на влијанието врз животната средина (ОВЖС) за проектите за соларна енергија. Во домашната практика, овие проекти се одобруваат преку елаборати за заштита на животната средина, додека реформите со кои треба да се обезбедат учество на јавноста и пристап до правда во овие постапки напредуваат бавно.
Искуството на МЗМП со следењето на постапките за ОВЖС за големи инфраструктурни проекти, започнато во 2024 година, покажува и конкретни пречки за учество. Известувањата за достапноста на документите и за одржувањето јавни расправи не се објавуваат навремено, со што се ограничува можноста јавноста да ги разгледа проектите и суштински да се вклучи во постапките. За одлуки по жалбите поднесени во првата фаза од постапките за ОВЖС во 2024 година, МЗМП чекало приближно една до една и пол година, а судските постапки сè уште се во тек.
Овие искуства ја покажуваат и важноста на правосудството за зачувување на биодиверзитетот: ефикасните постапки и навремената правна заштита можат да спречат уништување на природата.
Бојан ги сподели и позитивните примери на досегашна соработка со институциите, нагласувајќи дека врз нив треба да се гради понатамошното партнерство. За вистинска заштита на биодиверзитетот, потребни се институции што ги препознаваат граѓанските организации како партнери, обезбедуваат навремени информации и овозможуваат нивните аргументи да бидат суштински разгледани при донесувањето одлуки.