19/03/2026
Порака за Светскиот ден 2026 од Сју Џајлс, претседателка на ASSITEJ International
Низ целиот свет, нашите членови — уметници и организации кои се занимаваат со театар и создаваат перформанси за, со и од деца и млади — вложуваат големи напори за да добијат признание за својата работа и за својата публика. Децата и младите под 18 години сочинуваат околу 29% од светската популација, а сепак оваа значајна бројка е културно маргинализирана во повеќето општества, само поради нивната возраст. Младите, особено децата имаат малку моќ, пари или избор па зависат од возрасните околу нив и од оние кои носат одлуки во нивно име.
Оваа кампања за Светскиот ден е клучна за да се насочи вниманието кон целите на ASSITEJ. Таа претставува силна, глобална акција која го истакнува приоритетот на културата за сите деца и млади. Најважно, таа насочува кон низа локални активности, специфични за секој контекст, на еден одреден ден — 20 март — ширум светот.
Ова е момент што вреди да се создаде. Уметноста и културата за, со и од деца и млади се суштински дел од пошироката културна екологија. Зашто таму се негуваат и хранат младите умови и духови, таму каде што се развива критичка публика и каде што активните културни учесници добиваат глас и моќ.
Кога станува збор за пристап до театар и изведувачки уметности, постои едноставен клуч: возрасните се оние што овозможуваат или го контролираат искуството на детето или младиот човек. На многу места, правото на детето и младиот човек да учествува во уметноста, културата и слободното време не е препознато, прифатено, не е разбрано и не се сфаќа сериозно. Исто така често се занемарува или игнорира нивниот глас и нивното право на самоизразување.
Затоа нашата кампања за Светскиот ден ја нагласува важноста да се ПОСТАВАТ НА СЦЕНА, ПРАВАТА НА ДЕТЕТО ЗА УМЕТНОСТ И КУЛТУРА — овозможувајки овие права да се видливи, присутни и непосредни за сите возрасни, кои можат да овозможат пристап.
Како да го направиме тоа? Во секоја земја од нашата асоцијација, во сите дисциплини, уметниците и организациите создаваат театар и изведби — таа витална, жива, споделена, лична комуникација која може да биде моќна и незаборавна, понекогаш и за цел живот. Театарот и изведбите можат да поттикнат идеи и да отворат нови перспективи. Тие се осмелуваат да отворат сложени прашања и да ги слават моментите од животот што често остануваат незабележани.
Знаеме дека театарот нуди простор за имагинација — а без имагинација нема надеж. Знаеме дека театарот нуди толкување — а без тоа, светот може да биде збунувачки. Знаеме дека театарот создава простор каде што непознати луѓе, заедно размислуваат, уживаат во убавина, забава или чудо — а без тоа, емпатијата во светот би била помала.
Со ПОСТАВУВАЊЕ НА ПРАВАТА НА ДЕТЕТО ЗА УМЕТНОСТ И КУЛТУРА - НА СЦЕНА, ДЕНЕС и СЕКОЈ ДЕН, се осигуруваме дека децата и младите се вклучени, имаат пристап до театар и изведби, пристап до големи идеи и убавина, до прекрасни авантури и магични моменти, до креативност и изненадување — до најдобрите и највозбудливи искуства што можат да им ги овозможат возрасните околу нив.
Работата на ASSITEJ International е да промовира и обединува — правејќи ги културните права на децата и младите централен столб на ангажманот, ширум светот. Нашата работа е да дејствуваме, да создаваме и да твориме со инспирација и посветеност. Само вака можеме со радост, секој возрасен гледач да го убедиме за потребата театарот и изведувачките уметности да бидат достапни и пристапни за децата уште од нивното раѓање, и да ја добиеме нивната поддршка за оваа цел.
Со ПОСТАВУВАЊЕ НА ПРАВАТА НА ДЕТЕТО ЗА УМЕТНОСТ И КУЛТУРА - НА СЦЕНА на 20 март, можеме заедно да создадеме голем и убав момент. Можеме да испратиме позитивни бранови и оптимизам кои ќе го привлечат вниманието на оние надвор од нашата заедница — возрасните кои се грижат за деца, едукаторите, општините, владите, институциите. Можеме да кажеме: „овозможете им на децата и младите изведувачка уметност или приближете ја уметноста до нив; обезбедете да имаат пристап до уметност создадена за, со и од нив — во градинки, училишта, универзитети, библиотеки, фестивали, театри — осигурете се дека оваа витална популација, која е речиси 30% од светот, има пристап до изведувачките уметности. Ова е нивно право!“
