24/03/2026
Ambohidrabiby, vohitra sy loharano nipoiran'ny Alahamady tamin'Imerina.
Araka ny lovvantsofina dia i Habib nogasiana ho Rabiby izay Andriana avy any Arabia niditra tao amin'ny morontsraka avaratra andrefan'i Madagasikara ka niakatra avy hatrany taty anivon'ny riaka tao Anjozorobe ary tonga mpanjaka voalohany teto Ambohidrabiby ny taonjato faha16 no voalohany nampiditra sy nampiasa ny anarambolana sy anarambitana arabo semitika hoe "Alahamady , Adaoro, Adizaoza, Asorotany, Asombola, Alahasaty, Adimizana, ..., Adijady, Adalo, Alohotsy" taty anivon'ny riaka. Talohan'i Rabiby dia anarambolana vazimba toy ny hoe " Valasira, faosa, Asaramanitra, hiahia, vatravatra" no fampiasan'ny mponina taty anivon'ny riaka.
Ny volana vazimba " Valasira" izay eo amin'ny fiatombohan'ny fararano no nantsoin'i mpanjaka Rabiby ho " Alahamady" . Ny Alahamady dia avy amin'ny teny Arabia semitika hoe " El-hamal" izay " ondrilahikely " no heviny. Marihina fa tany amorontsiraka sy tany Betsileo dia nisy koa ireo andriana avy any Arabia nampiditra anarambolana arabo nampifandrifiana tamin'ny anarambolan'ny tompontany. Ohatra, tany Betsileo Amoron'i Mania dia ny volana fahagola Valasira izay eo amin'ny martsa aprily isataona no nantsoin'ny alimanaka arabo tonga tato aoriana hoe volana Alahamady. Tany amorontsiraka atsinanana sy atsimo atsinanana koa , ny fanombohan'ny volana sy vintana Alahamady dia mifanandrify amin'ny tsinambolan'ny martsa anaty fararano araka ny pejy faha 177 sy faha 173 ny boky Histoire de la grande isle Madagascar nosoratan'i Etienne de Flacourt ny taona 1648-1655.
Ny mpanjaka Rabiby arak'izany no tompon'ny Alahamady sy Rain'ny Alahamady taty Imerina . Ireo mpanandro rehetra taty Imerina nampiasa ny anarambolana arabo toy ny hoe Alahamady dia efa taty aorian'ny mpanjaka Rabiby avokoa ary nandova na nianatra ny fanandroana mifototra amin'ny anarambolana arabo semitika nampidirin'i mpanjaka Rabiby. Hatreto, ny mpanjaka Rabiby irery no nanaovan'ny Merina ohabolana momba ny fanandroana , dia n'y hoe " Aza milaza mahita volana alohan'io Rabiby". Mitafy lamba imason'ny tompony ihany ny filazana etsy sy eroa fa i Ranona no tompon'ny fanandroana.
Ato anaty rovan'Ambohidrabiby no misy ny fasana nanitrihana ny mpanjaka Rabiby sy Ramaintsoakanjo vazimba vadiny sy ireo zafikeliny Andriandambotanimanjaka sy Ralambo. Tsy mbola navadika tsy mbola natao famadihana i Rabiby sy ny vadiny ary ireo zafikeliny fa fady avadika. Ao Andohamandry Ankasina, lohasaha amin'ny zoro alahamadin'Ambohidrabiby no misy ny loharanon'i mpanjaka Rabiby sy Ralambo ary Andriandambotanimanjaka, ao no loharanon'ny Alahamady amin'Imerina, io no loharano ipoiran'ny renirano voalohany amin'ny Avaradrano.
