[LT]
Apie Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės institutą
Daugiau nei 500 metų egzistavusios Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės fenomenas net šiandien dar nėra iki galo suprastas. Tai buvo šalis, kurioje taikiai sugyveno galybė tautų – lietuviai, lenkai, baltarusiai, ukrainiečiai, rusai, žydai, totoriai, vokiečiai ir net škotai. Čia nebuvo persekiojimų dėl tautybės ar religijos kaip tuometinėje Va
karų Europoje. Šalia tokios išskirtinės tolerancijos ir meno sugyventi, klestėjo analogų neturinti pilietinė visuomenė, su savo laisvės ir demokratijos tradicijomis. Kurioje dar Europos šalyje buvo tiek balso teisę turinčių ir taip aktyviai šalies politiniame gyvenime dalyvaujančių piliečių? susikūrusios Lietuvos, Lenkijos ir Baltarusijos valstybės kiekviena sau plėšėsi po dalį LDK palikimo, ignoruodamos daugialypę ir be galo komplikuotą tos šalies prigimtį. Per šiuos šimtą metų buvo pamiršta geriausia ką LDK palikimas galėjo duoti – laisvės, demokratijos, pilietiškumo, kultūrų sugyvenimo ir tolerancijos tradicijos. Gal dabar, kai Europos Sąjunga kuria naujas politinio ir kultūrinio sugyvenimo formas, globalizacija verčia ieškoti savitumo ir dvasinės atramos, o lygiagrečiai gylėja prarajos tarp pasaulėžiūrų bei formuojasi vis griežtesnės naujos fizinės sienos su mūsų rytų kaimynais, atsisukę į LDK palikimą galime dar kartą pabandyti paieškoti atsakymų.
2009 m. lapkričio 26 d. Kaune įkurtas Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės institutas. Pagrindiniais šios viešosios, pelno nesiekiančios įstaigos tikslais yra puoselėti, tyrinėti ir propaguoti LDK palikimą. Tam tikslui intensyvinimai kūrybiniai ryšiai su Lietuvos, Lenkijos, Baltarusijos, Ukrainos ir kitų šalių valstybinėmis ir nevalstybinėmis organizacijomis, rengiami kultūros, edukacijos ir mokslo projektai. Instituto veikloje labai svarbi Baltarusijos dimensija. Sukurta ir nuolat atnaujinama vienintelė lietuviška svetainė, skirta kaimyninės šalies istorijai ir aktualijoms www.gudija.lt . kartu su įvairių šalių partneriais organizuojamas Tarptautinis Baltarusijos Tyrinėtojų Kongresas www.icbs.lt, tapęs svarbiausiu kasmetiniu nepriklausomu akademiniu Baltarusijos renginiu. Nuolat bendradarbiaujama organizuojant moksleivių ir studentų mainus, rengiant vasaros mokyklas, viešas paskaitas ir kitas panašias veiklas. LDK institutas yra tarp vienintelio angliško Baltarusijos politikos mokslams skirto žurnalo Belarusian Political Science Review leidėjų. Bendradarbiaujama su žymiais Lenkijos intelektualiniais centrais Varšuvoje, Krokuvoje, Vroclave, Liubline ir kt. Bendromis LDK instituto narių pastangomis įsteigta J. Bardacho stipendija kas du metus teikia apdovanojimus už geriausius mokslo darbus, skirtus LDK istorijai ir palikimui. 2015 m. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės institutui Varšuvoje buvo įteikta prestižinis J. Giedraičio apdovanojimas už “ėmimąsi sunkios misijos, kurios tikslas propaguoti Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės palikimą, o ypač skirtingų kultūrų, kalbų, religijų ir tautų sugyvenimo tradiciją šiandienėje Lietuvoje, Lenkijoje, Baltarusijoje ir Ukrainoje.”
Kiti ilgalaikiai Instituto projektai yra susiję su vertimais, tyrimais, mokslo populiarinimu ir akademinių renginių organizavimu. Tarp tokių pažymėtinas Trečiojo Lietuvos Statuto vertimas į lietuvių kalbą www.3statutas.lt, 2017 m. sukurta didžiausia LDK menui ir architektūrai skirta svetainė www.lugano.lt ir net kelios knygos, skirtos Lietuvos ir Vakarų Europos kraštų – Šveicarijos ir Austrijos – istoriniams ryšiams.
[PL]
O Instytucie Wielkiego Księstwa Litewskiego
Fenomen istniejącego przez ponad 500 lat Wielkiego Księstwa Litewskiego po dzisiejszy dzień nie został do końca zbadany . Był to kraj, który pokojowo zamieszkiwali przedstawiciele wielu narodowości – Litwini, Polacy, Białorusini, Ukraińcy, Rosjanie, Żydzi, Tatarzy, Niemcy, a nawet Szkoci. W odróżnieniu od państw ówczesnej Europy Zachodniej nie doświadczyli oni prześladowań na tle narodowościowym czy językowym. Oprócz wyjątkowej tolerancji oraz sztuki współżycia, w Wielkim Księstwie rozwijało się nie mające analogii społeczeństwo obywatelskie, z silnymi tradycjami wolnościowymi i demokratycznymi. Około 10 procent społeczeństwa gotowe było bez wynagrodzenia stanąć do walki za ojczyznę, posiadało prawo wybierania i bycia wybranym do Sejmu, czy też pretendowania do tronu. W którym jeszcze kraju Europy tak liczna była grupa obywateli, posiadających prawo głosu i aktywnie uczestniczących w życiu politycznym? Powstałe w wieku dwudziestym państwa: Litwa, Polska i Białoruś, z osobna przywłaszczały sobie fragmenty dziedzictwa Wielkiego Księstwa Litewskiego, ignorując wielopłaszczyznową i niezwykle skomplikowaną naturę tego tworu państwowego. W ciągu tych stu lat zapomniano o tym, co najlepsze w spuściźnie po Wielkim Księstwie – tradycjach wolności, demokracji, obywatelskości, współżycia kultur i tolerancji. Możliwe, że obecnie, gdy na przestrzeni Unii Europejskiej kształtują się nowe formy współżycia politycznego i kulturalnego, globalizacja zmusza do poszukiwania oryginalności i duchowych filarów, a jednocześnie zwiększa się przepaść między światopoglądami, powstają coraz bardziej strzeżone granice fizyczne, oddzielające od naszych wschodnich sąsiadów, odwołanie się do spuścizny WXL może być kolejną próbą poszukiwania odpowiedzi na nurtujące pytania.
26 listopada 2009 r. w Kownie został powołany Instytut Wielkiego Księstwa Litewskiego. Podstawowym celem tej instytucji użyteczności publicznej, działającej non profit, jest pielęgnowanie, badanie i propagowanie spuścizny WXL. W tym celu są intensyfikowane kontakty z organizacjami państwowymi i pozarządowymi Litwy, Polski, Białorusi, Ukrainy i innych państw. Są przygotowywane projekty kulturalne, edukacyjne i naukowe. W działalności Instytutu ważne miejsce zajmuje wymiar białoruski. Została założona pierwsza litewska strona internetowa poświęcona historii i aktualiom sąsiedniej krainy: www.gudija.lt . Od roku 2011 wraz z partnerami z różnych krajów organizujemy Międzynarodowy Kongres Badań nad Białorusią www.icbs.lt, który stał się najważniejszym corocznym wydarzeniem niezależnej białoruskiej społeczności akademickiej. Stale organizowane są wymiany młodzieży szkolnej oraz studentów, organizowane szkoły letnie, wykłady otwarte i inne podobne inicjatywy. Instytut WXL jest również wydawcą jedynego białoruskiego czasopisma politologicznego w języku angielskim – Belarusian Political Science Review. Stale współpracujemy z ważnymi polskimi ośrodkami akademickimi w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Lublinie i innych miastach. Wspólnym wysiłkiem członków Instytutu WXL została założona Nagroda im. J. Bardacha. W 2015 roku Instytut WXL został laureatem prestiżowej Nagrody im. Jerzego Giedroycia “za podjęcie trudnej misji mającej na celu propagowanie na terenach współczesnej Litwy, Białorusi, Ukrainy i Polski spuścizny Wielkiego Księstwa Litewskiego, zwłaszcza zaś tradycji współżycia kultur, języków, religii i narodów “
Inne długoterminowe projekty Instytutu są związane z tłumaczeniami, badaniami naukowymi, popularyzacją nauki i organizacją wydarzeń akademickich. Można tu wymienić tłumaczenie Trzeciego Statutu Litewskiego na język litewski www.3statutas.lt, utworzoną w 2017 roku największą stronę internetową poświęconą sztuce i architekturze WXL www.lugano.lt , a także kilka książek poświęconych związkom historycznym Litwy z krajami Europy Zachodniej – Szwajcarią i Austrią.
