25/09/2026
වැවයි දාගැබයි ගමයි පන්සලයි
— ජල බිඳකින් ගමක් දක්වා —
එක් කාලයක ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි පොළොවක් තිබුණා.
අහස නිල් වුණත්, පොළොව වියළි.�වැස්ස වැටුණත්, ඒ ජලය රඳවාගන්න තැනක් නොතිබුණා.�මිනිසුන්ගේ දෑත් ශක්තිමත් වුණත්, ඔවුන්ගේ ජීවිතය ස්වභාවධර්මයේ කරුණාව මත රැඳී තිබුණා.
එදා මිනිසෙක් පොළොව දිහා බලලා මෙහෙම හිතුවා.
“අපි වැස්ස එනකම් බලාගෙන ඉන්නවා වෙනුවට, වැස්ස අපි ළඟ නවත්තගත්තොත්?”
ඒ සිතුවිල්ලෙන් වැවක් උපන්නා.
වැවක් කියන්නේ වතුර ටිකක් එකතු කරපු තැනක් විතරක් නොවෙයි.�එය මිනිසාගේ දුරදක්නා නුවණේ කැඩපතක්.
අද වතුර බිඳක් රැස් කළොත්,�හෙට කෙතක් හරිත වෙනවා.�කෙත හරිත වුණොත්,�ගෙදරක ළිප දැල්වෙනවා.�ළිප දැල්වුණොත්,�දරුවෙකුගේ කුස පිරෙනවා.�කුස පිරුණොත්,�ඔහුට හෙට ගැන සිතන්න පුළුවන්.
ඒ නිසා වැවක් යනු ජලය රැස් කරන භාජනයක් පමණක් නොව, අනාගතය රැස් කරන භාජනයක්.
වැවෙන් උපන් දාගැබ
වැව හදන්න මිනිසුන් පොළොව කැපුවා.
පස් ඉවත් කළා.
ඒ පස් ඉවත දැමුවේ නැහැ.
ඒ පස්වලින් තවත් දෙයක් ගොඩනැගුවා.
දාගැබක්.
එය හරියට එකම පස් කැබැල්ලකින් උපන් දරුවන් දෙදෙනෙක් වගේ.
එක් පැත්තකින් වැව මිනිසාගේ කුස පිරෙව්වා.�අනෙක් පැත්තෙන් දාගැබ මිනිසාගේ සිත පෝෂණය කළා.
වැව මිනිසාට කියා දුන්නේ,
“ජීවත් වෙන්න.”
දාගැබ මිනිසාට කියා දුන්නේ,
“ජීවත් වන ආකාරය තේරුම් ගන්න.”
ඒ නිසා වැව සහ දාගැබ වෙන් කළ නොහැකියි.
වැවේ ජලය ශරීරය පෝෂණය කළේය.�දාගැබේ සංකේතය මනස පෝෂණය කළේය.
දාගැබෙන් පන්සලට
දාගැබ තිබුණු තැනට මිනිසුන් ආවා.
වන්දනා කළා.
ධර්මය අහන්න එකතු වුණා.
ඒ සමඟ පන්සලක් ගොඩනැගුණා.
නමුත් පන්සල කියන්නේ ගල් බිත්ති හතරක් හෝ බුදු පිළිමයක් තිබෙන ස්ථානයක් පමණක් නොවෙයි.
පන්සල එදා ගමක විශ්වවිද්‍යාලය වුණා.
අකුරු ඉගෙනගත්තේ එතැන.�ධර්මය ඉගෙනගත්තේ එතැන.�ජීවිතය ගැන ඉගෙනගත්තේ එතැන.�හොඳ–නරක තේරුම් ගත්තේ එතැන.�සමාජය තුළ මිනිසෙකු විය යුතු ආකාරය ඉගෙනගත්තේ එතැන.
අද අපි පාසල්, විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල, පුහුණු ආයතන වෙන් වෙන්ව ගොඩනගනවා.
නමුත් අතීතයේ ගමක හදවතේ තිබුණු පන්සල ඒ බොහෝ කාර්යයන් එකම තැනක ඉටු කළා.
එය ගමේ දැනුමේ පහන වුණා.
පන්සලෙන් ගමට
පන්සලේ දැනුම ගමට ගියා.
ගමේ මිනිසුන් එකිනෙකාට ගරු කරන්න ඉගෙනගත්තා.
වැඩ බෙදාගන්න ඉගෙනගත්තා.
වැඩිහිටියාට ගරු කරන්නත්, දරුවාට ආදරය කරන්නත් ඉගෙනගත්තා.
මිනිසා තනිව ජීවත් වන සත්ත්වයෙක් නොව, සමාජයක් තුළ ජීවත් වන සත්ත්වයෙක් බව තේරුම් ගත්තා.
එතැනින් ගම ගොඩනැගුණා.
ඒ නිසා මේ සංකල්පය එක්තරා ආකාරයකට මෙහෙම කියන්න පුළුවන්.
වැව මිනිසාගේ කුස පිරෙව්වා.�දාගැබ මිනිසාගේ සිත පෝෂණය කළා.�පන්සල මිනිසාගේ නුවණ පෝෂණය කළා.�ඒ තුනෙන් ගම ගොඩනැගුණා.
බුද්ධ දර්ශනය — ජීවිතය කියවන සිතියමක්
මෙහි තවත් ගැඹුරු කතාවක් තිබෙනවා.
බුද්ධ දර්ශනය යනු පන්සලේ වන්දනා කිරීම සඳහා පමණක් සීමා වූ දෙයක් ලෙස තේරුම් ගැනීමෙන් එහි විශාලත්වය සම්පූර්ණයෙන් දැකිය නොහැකියි.
එය මිනිසාගේ ජීවිතය, සිත, සබඳතා සහ හැසිරීම පිළිබඳ ගැඹුරු දර්ශනයක්.
ඒ අතරින් සිඟාලෝවාද සූත්‍රය සමාජ ජීවිතය පිළිබඳ ඉතා වැදගත් මාර්ගෝපදේශයක් ලෙස දැකිය හැකියි.
මවුපියන් සහ දරුවන් අතර යුතුකම්,�ගුරුවරුන් සහ ශිෂ්‍යයන් අතර වගකීම්,�මිතුරන් අතර විශ්වාසය,�සේවකයා සහ සේවායෝජකයා අතර වගකීම්,�ස්වාමියා සහ ගෘහස්ථ ජීවිතය අතර යුතුකම්—
මේ සියල්ල සම්බන්ධ කරමින් එය මිනිසාට කියා දෙන්නේ,
“අයිතිවාසිකම් ගැන පමණක් නොසිතන්න. ඔබේ යුතුකමත් හඳුනාගන්න.”
යන්නයි.
එය හරියට ගමක් ගොඩනගන අදෘශ්‍යමාන වාරිමාර්ග පද්ධතියක් වගේ.
වැවක ජලය නිවැරදි මාර්ගයක ගලා ගියොත් කෙතක් සාරවත් වෙනවා.
ඒ වගේම මිනිසුන්ගේ සබඳතා නිවැරදි වගකීම් සහ යුතුකම් මත ගලා ගියොත් සමාජය සාරවත් වෙනවා.
ස්වයංපෝෂිත ගම
වැවෙන් කුඹුරට ජලය ගියා.
කුඹුරෙන් ගෙදරට සහල් ආවා.
ගෙදරින් නැවත සමාජයට ශ්‍රමය ගියා.
පන්සලෙන් දැනුම සහ ආචාරධර්ම ගමට ගියා.
ගමෙන් නැවත පන්සලට සහ පොදු කටයුතු සඳහා දායකත්වය ලැබුණා.
මේක හරියට එකිනෙකාට හුස්ම දෙන ජීවී ශරීරයක් වගේ.
හදවත තනිව ජීවත් වෙන්නේ නැහැ.
පෙනහළු තනිව ජීවත් වෙන්නේ නැහැ.
මොළය තනිව ජීවත් වෙන්නේ නැහැ.
ඒ සියල්ල එකිනෙකාට සම්බන්ධයි.
එසේම,
වැව තනිව ගමක් නොවේ.�දාගැබ තනිව ගමක් නොවේ.�පන්සල තනිව ගමක් නොවේ.�කෙත තනිව ගමක් නොවේ.
ඒ සියල්ල එකට බැඳුණු විට තමයි ජීවමාන ගමක් උපදින්නේ.
මේ සංකල්පයේ හදවත
එබැවින් “වැවයි දාගැබයි ගමයි පන්සලයි” යන්න පුරාණ ගෘහ නිර්මාණ සංකල්පයක් පමණක් ලෙස නොබැලිය යුතුයි.
එය එක්තරා ආකාරයක සමාජ සංවිධාන දර්ශනයක් ලෙසත් කියවිය හැකියි.
වැව — ආර්ථික ජීවිතයේ පදනම.�දාගැබ — ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික සංකේතය.�පන්සල — දැනුම හා ආචාරධර්මයේ මධ්‍යස්ථානය.�ගම — මේ සියල්ලේ සජීවී ප්‍රතිඵලය.
ඒ නිසා පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ගමක් ගොඩනැගුණේ ගෙවල් ටිකක් එකට තබා නොවේ.
එය ගොඩනැගුණේ ජලය, ආහාරය, දැනුම, ආධ්‍යාත්මිකත්වය, වගකීම සහ සහජීවනය එකට බැඳීමෙනි.
අද අපට මේ සංකල්පයෙන් ගන්න පුළුවන් ලොකුම පාඩම මෙයයි.
රටක් ගොඩනගන්න නම් මුලින්ම මිනිසා ගොඩනගන්න ඕන.�මිනිසා ගොඩනගන්න නම් ඔහුගේ කුසත්, මනසත්, නුවණත් පෝෂණය කරන්න ඕන.
පුරාණ මිනිසා වැවක් හෑරුවේ වතුර වෙනුවෙන් පමණක් නොවේ.
ඔහු හෑරුවේ අනාගතය වෙනුවෙනි.
පස් ඉවත් කළේ පස් ඉවත් කිරීමට පමණක් නොවේ.
ඒ පස්වලින් ඔහු දාගැබක් ගොඩනැගුවේය.
දාගැබ වටා පන්සලක් ගොඩනැගුණේ ගල් ගොඩක් තැබීමට නොවේ.
එහි දැනුමේ පහනක් දල්වීමටය.
ඒ පහනේ ආලෝකයෙන් ගම ගොඩනැගුණේ ගෙවල් ගොඩක් කිරීමට නොවේ.
මිනිසුන් එකිනෙකාට වටිනා බව දැනගන්නා සමාජයක් ගොඩනැගීමටය.
ඒ නිසා,
වැවේ ජල බිඳකින් කෙතක් උපදියි.�කෙතක අස්වැන්නෙන් ජීවිතයක් උපදියි.�වැවේ පස්වලින් දාගැබක් උපදියි.�දාගැබ වටා පන්සලක් උපදියි.�පන්සලේ දැනුමෙන් මිනිසෙක් උපදියි.�ඒ මිනිසුන්ගෙන් ගමක් උපදියි.�ගමන් එකතු වූ විට — රටක් උපදියි.
ඒ තමයි “වැවයි දාගැබයි ගමයි පන්සලයි” යන සංකල්පයේ සැඟවුණු විශාලතම කතාව �ජලයෙන් ආර්ථිකය ගොඩනැගීම,�දැනුමෙන් මිනිසා ගොඩනැගීම,�ධර්මයෙන් සමාජය හැඩගැස්වීම,�එකමුතුවෙන් රටක් ගොඩනැගීම.
- හේෂාන් සේනාරත්න -
2026/09/25
