22/05/2026
සෑම වසරකම මැයි 22 වන දිනට යෙදෙන ජාත්යන්තර ජෛව විවිධත්ව දිනය, අපගේ පෘථිවිය පෝෂණය කරන සහ පවත්වාගෙන යන ජීවයේ සංකීර්ණ මෙන්ම බිඳෙනසුලු ජාලය සිහිපත් කරවන වැදගත් ගෝලීය සන්ධිස්ථානයකි. ජෛව විවිධත්ව ගැටලු පිළිබඳ අවබෝධය සහ දැනුවත්භාවය ඉහළ නැංවීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද මෙම දිනය, පිරිසිදු වායුව, පිරිසිදු ජලය, තිරසාර ආහාර පද්ධති සහ ජීවිතාරක්ෂක ඖෂධ වැනි අත්යවශ්ය අවශ්යතා සඳහා අප සෞඛ්ය සම්පන්න පරිසර පද්ධතීන් මත කෙතරම් දුරට රඳා පවතින්නේද යන්න අවධාරණය කරයි. ජෛව විවිධත්වය යනු හුදෙක් ශාක හා සත්ව විශේෂ සංඛ්යාව පමණක් නොවේ; එය එක් එක් විශේෂය තුළ පවතින තීරණාත්මක ජානමය වෙනස්කම් මෙන්ම මානව ශිෂ්ටාචාරයේ පදනම වන නිමක් නැති කාන්තාරවල සිට ඝන වැසි වනාන්තර දක්වා විහිදෙන විවිධ පරිසර පද්ධතීන් ද ඇතුළත් වූවකි. මානව ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් ගොඩබිම් පරිසරයෙන් හතරෙන් තුනකට ආසන්න ප්රමාණයක් දැඩි ලෙස වෙනස් වෙමින් පවතින අතර, විශේෂ මිලියනයකට ආසන්න ප්රමාණයක් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති බැවින්, මෙම දිනය හුදෙක් දින දර්ශන සැමරුමක සිට හදිසි ක්රියාකාරීත්වයක අවශ්යතාව පෙන්වන දිනයක් බවට පත්ව ඇත. එය ජාත්යන්තර පාරිසරික ගිවිසුම් සහ ප්රායෝගික දේශීය සංරක්ෂණ ප්රයත්නයන් අතර පරතරය පියවීමට ජාතීන්ට බල කරයි. ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා දූපත් රාජ්යයකට, මෙම ගෝලීය විධානය සුවිශේෂී මෙන්ම අතිශය ගැඹුරු වැදගත්කමක් උසුලයි.
ශ්රී ලංකාව භූගෝලීය වශයෙන් කුඩා වුවද, ඉන්දියාවේ බටහිර ඝාට්ස් කලාපය ද ඇතුළුව ලොව පුරා හඳුනාගෙන ඇති ප්රධානතම ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් කලාප (Biodiversity Hotspots) 34 අතරින් එකක් ලෙස පිළිගැනේ. ආසියානු කලාපයේ රටවල් අතරින් ඒකක භූමි ප්රමාණයක් තුළ වැඩිම ජෛව විවිධත්වයක් වාර්තා වන්නේ ශ්රී ලංකාවෙනි. මෙම විශ්මිත පාරිසරික පොහොසත්කම, මිලියන ගණනක දිගු භූගෝලීය හුදෙකලාව සහ ඉතා විවිධත්වයෙන් යුත් භූ විෂමතාවය, වෙනස් වූ පාංශු ව්යුහයන් සහ ආර්ද්රතාවයෙන් යුත් තෙත් කලාපයේ සිට ශුෂ්ක වියළි කලාපය දක්වා ක්ෂණිකව වෙනස් වන ක්ෂුද්ර දේශගුණික තත්ත්වයන්ගේ ප්රතිඵලයකි. ලෝක උරුම සිංහරාජ වැසි වනාන්තරය වැනි ලංකාවේ තෙත් කලාපීය වනාන්තර, පරිණාමීය අතින් සැබෑ නිධානයන් වන අතර, දිවයිනේ ආවේණික ශාකවලින් සියල්ලටම පාහේ සහ ආවේණික සත්ව විශේෂවලින් 75% කට පමණ රැකවරණය සපයයි. මෙරටට ආවේණික ශ්රී ලංකා කොටියා (Panthera pardus kotiya) සහ ආසියානු අලියාගේ සිට, ආවේණික උභයජීවීන්, මිරිදිය මත්ස්යයන් සහ උරගයන් විශාල ප්රමාණයක් දක්වා වූ ජීවීහු මෙම දූපත ලෝක උරුමයන් සුරකින ජීවමාන නෞකාවක් බවට පත් කරති. මීට අමතරව, ශ්රී ලංකාවේ වෙරළබඩ සහ සාගර පරිසර පද්ධති, සාරවත් කොරල් පර, පුළුල් මුහුදු තෘණ බිම් සහ ඝන කඩොලාන වනාන්තර, සාගර ජීවීන්ට අත්යවශ්ය වාසස්ථාන සපයන අතරම, වෙරළ ඛාදනය සහ දරුණු කාලගුණික විපත්වලට එරෙහිව ස්වාභාවික ආරක්ෂක පවුරක් ලෙස ක්රියා කරයි.
පරිසරය සමඟ ශ්රී ලංකාවේ පවතින මෙම සහසම්බන්ධය නූතන ප්රතිපත්ති මඟින් ඇති වූවක් නොව, එය රටේ ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික පදනම සමඟම බද්ධ වී පවතින්නකි. නූතන සංරක්ෂණ විද්යාව මඟින් "ජෛව විවිධත්වය" යන පදය නිර්මාණය කිරීමට බොහෝ කලකට පෙර, ලංකාවේ පැරණි පාලකයෝ දියුණු පාරිසරික කළමනාකරණයක් ප්රායෝගිකව ක්රියාවට නැංවූහ. crumbs ක්රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේදී, මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ විසින් ලංකාවට බුදුදහම හඳුන්වා දීමෙන් පසුව, දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් මිහින්තලා ප්රදේශය ලොව ප්රථම වනජීවී අභයභූමිය ලෙස ප්රකාශයට පත් කරමින්, එම සීමාව තුළ සිටින සියලුම ජීවීන්ට අභයදානය දෙන ලෙස නියෝග කළේය. මෙම සංස්කෘතික සාරධර්ම හේතුවෙන් මානව ප්රජාවන්ට ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ සංකීර්ණ ස්වාභාවික පද්ධතීන් සමඟ තිරසාර ලෙස සහජීවනයෙන් ජීවත් වීමට හැකි විය. රටේ ඓතිහාසික වැව් පද්ධති මඟින් ද මෙම සබඳතාව මැනවින් නිරූපණය වේ. මෙම පැරණි ජලාශ මඟින් කෘෂිකාර්මික අවශ්යතා සපුරාලන අතරම වනජීවීන් බහුලව ගැවසෙන කෘතිම තෙත් බිම් පරිසර පද්ධතීන් ද නිර්මාණය විය. මිනිසාගේ සමෘද්ධිය අවට පවතින පරිසර පද්ධතියේ සෞඛ්යය සමඟ සෘජුවම බැඳී පවතින බවට වූ පැරණි ඓතිහාසික අවබෝධය මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.
නූතන යුගයේදී, ශ්රී ලංකාවේ ස්වාභාවික උරුමයන් මත එල්ල වන පීඩනය නාටකාකාර ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. රටේ සමාජ-ආර්ථික සංවර්ධන අරමුණු සහ පාරිසරික සංරක්ෂණය අතර සමබරතාවය පවත්වා ගැනීම සඳහා දිවයින අඛණ්ඩ අරගලයක නිරත වේ. මානව ජනගහනය වර්ධනය වීම සහ යටිතල පහසුකම් පුළුල් වීමත් සමඟ ජෛව විවිධත්වයට එල්ල වන ප්රධානතම තර්ජනය ලෙස වාසස්ථාන අහිමි වීම සහ බිඳ වැටීම හඳුනාගත හැකිය. ජනාවාස සහ කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා වනාන්තර ආක්රමණය කිරීම හේතුවෙන් දැඩි අලි-මිනිස් ගැටුමක් නිර්මාණය වී ඇති අතර, වාසස්ථාන අතිච්ඡාදනය වීම හේතුවෙන් වාර්ෂිකව අලින් සහ මිනිසුන් සිය ගණනක් මිය යාම මෙයට ඇති පැහැදිලිම සාක්ෂියකි. මීට අමතරව, ආක්රමණශීලී පිටස්තර ශාක සහ සතුන් (උදාහරණයක් ලෙස හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්යානයේ කඳුකර තණබිම්වල ව්යාප්ත වන Ulex europaeus හෙවත් ගෝස් ශාකය සහ වෙරළබඩ ප්රදේශවල ව්යාප්ත වන Prosopis juliflora හෙවත් කලපු අන්දර ශාකය) දේශීය ශාක ප්රජාව යටපත් කරමින් සියුම් වාසස්ථාන මූලික වශයෙන් වෙනස් කරයි. දේශගුණික විපර්යාස මඟින් මෙම පීඩනය තවදුරටත් තීව්ර කරනු ලබන අතර, එමඟින් අක්රමවත් මෝසම් සුළං වෙනස්වීම්, වියළි කලාපයේ දිගුකාලීන නියඟයන්, කොරල්පර විරංජනයට (Bleaching) හේතු වන සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සහ වෙරළබඩ කඩොලාන පද්ධතිවලට තර්ජනයක් වන මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම වැනි අහිතකර බලපෑම් ඇති කරයි.
මෙම අභියෝගවලට ප්රතිචාර වශයෙන්, 1992 වසරේ رියෝ මිහිතල සමුළුවේදී ශ්රී ලංකාව ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ සම්මුතියට (CBD) අත්සන් තැබූ අතර, 1994 දී එය විධිමත් ලෙස අප අනුමත කරන ලදී. ගත වූ දශක කිහිපය තුළ, පරිසර අමාත්යාංශය විසින් ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණ ක්රියාකාරී සැලැස්ම (BCAP) ඇතුළු පුළුල් රාමූන් සකස් කර ඇති අතර, ජෛව ආරක්ෂණය, ආක්රමණශීලී විශේෂ කළමනාකරණය සහ කඩොලාන පරිසර පද්ධති තිරසාර ලෙස භාවිත කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ජාතික ප්රතිපත්ති ක්රියාත්මක කර ඇත. ලෝක ජෛව විවිධත්ව දින සැමරුම්වලදී මෙම ජාතික උපාය මාර්ගයන් සඳහා ප්රමුඛතාවක් ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස, මැයි 22 වන දිනට සමගාමීව පරිසර අමාත්යාංශය විසින් හෝර්ටන් තැන්නේ ආක්රමණශීලී ශාක ඉවත් කිරීමේ දැවැන්ත ක්ෂේත්ර වැඩසටහන්වල සිට දඹුල්ලේ පොප්හැම් ශාකාගාරය හෝ අනුරාධපුරය වැනි ඓතිහාසික නගර කේන්ද්ර කරගනිමින් ඉහළ මට්ටමේ විශේෂඥ සම්මන්ත්රණ සංවිධානය කරනු ලබයි. මෙම මුලපිරීම් මඟින් රාජ්ය ආයතන, පෞද්ගලික අංශය, ශාස්ත්රීය පර්යේෂකයන් සහ දේශීය ප්රජාවන් ඒකාබද්ධ කරමින්, ජාත්යන්තර ගිවිසුම් ප්රායෝගික ක්ෂේත්ර ප්රතිඵල බවට පත් කිරීමට කටයුතු කරයි.
ශ්රී ලංකාව තුළ ජාත්යන්තර ජෛව විවිධත්ව දිනය සැමරීම මඟින් මූලික සත්යයක් අවධාරණය කරයි. එනම් ජෛව විවිධත්වය සංරක්ෂණය කිරීම යනු සොබාදහමට කරනු ලබන උපකාරයක් නොව, මිනිසාගේ තිරසාර පැවැත්ම සඳහා අත්යවශ්ය වන පූර්ව කොන්දේසියකි. දිවයිනේ සංචාරක කර්මාන්තය, කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන, ධීවර කර්මාන්තය සහ සමස්ත ජනතාවගේ දෛනික යහපැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේද සෞඛ්ය සම්පන්න පරිසර පද්ධතියකින් ලැබෙන අඛණ්ඩ සේවාවන් මත ය. මෙම මිල කළ නොහැකි ජෛව ප්රාග්ධනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, කෙටි කාලීන සංවර්ධන අරමුණුවලින් බැහැරව, වාසස්ථාන ප්රතිසංස්කරණය, දැඩි නීතිමය බලාත්මක කිරීම් සහ ප්රජා මූලික සංරක්ෂණ වැඩසටහන් වෙත යොමු විය යුතුය. පාරිසරික කළමනාකරණය පිළිබඳ තම පොහොසත් ඓතිහාසික උරුමය ගරු කරමින් සහ නූතන ජාත්යන්තර බැඳීම් නිසි ලෙස ඉටු කරමින් කටයුතු කිරීම තුළින්, ශ්රී ලංකාවට සිය අද්විතීය ජීවී ප්රජාව අනාගත පරපුර උදෙසා සුරක්ෂිත කළ හැකිය. එසේ කිරීමෙන්, කුඩා දූපත් රාජ්යයකට තම පොහොසත් ස්වාභාවික උරුමයන් කෙසේ රැකගත හැකිද යන්න පිළිබඳව ලෝකයටම ආදර්ශයක් සැපයීමට ශ්රී ලංකාවට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
