02/06/2026
ගොඩබිම සහ සාගරයේ දක්ෂයෝ: සීල් මත්ස්‍යයන් (සීල් ක්ෂීරපායීන්)
ආක්ටික් කලාපයේ අයිස් සහිත වෙරළ තීරයේ සිට කැලිෆෝනියාවේ අව්ව සහිත වැලිපිල්ල දක්වා ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වී සිටින සීල් සතුන් (Seals) යනු පෘථිවියේ සිටින වඩාත්ම අනුවර්තනය විය හැකි සත්ව විශේෂයකි.
ඔවුන් තම ජීවිතයෙන් වැඩි කාලයක් සාගරයේ දඩයම් කරමින් ගත කළද, විවේක ගැනීමට, බෝවීමට සහ පැටවුන් බිහි කිරීමට ගොඩබිමට හෝ අයිස් තට්ටු මතට පැමිණිය යුතුය. මෙම ද්විත්ව ජීවන රටාව නිසාම, සත්ව ලෝකයේ දක්නට ලැබෙන අපූර්වතම පැවැත්මේ උපක්‍රම රැසක් පරිණාමයෙන් මොවුන්ට හිමිවී ඇත.
ගැඹුරු සාගරයේ අඳුරු පතුලේදී ඇස් පෙනීම සැමවිටම විශ්වාස කළ නොහැක. ඒ නිසා දඩයම් කිරීම සඳහා සීල් සතුන් ඔවුන්ගේ මුහුණේ ඇති රැවුල් ගස් ඉතා සංකීර්ණ ලුහුබැඳීමේ පද්ධතියක් ලෙස භාවිතා කරයි. අඩි සිය ගණනක් ඈතින් පිහිනන මාළුවෙකුගෙන් ඇතිවන සියුම් ජල කම්පන පවා හඳුනා ගැනීමට මේ රැවුල් ගස්වලට හැකියාව ඇත. ඒ නිසා ඇස් නොපෙනෙන සීල් සතෙකුට වුවද මේ ස්වාභාවික රැඩාරය නිසා සාර්ථකව දඩයම් කළ හැකිය.
'එලිෆන්ට් සීල්' (Elephant Seal) විශේෂයට සාගරයේ අඩි 5,000ක් එනම් මීටර් 1,500ක් පමණ ගැඹුරට කිමිදීමේ හැකියාව ඇත. ගැඹුරු මුහුදේ පවතින අධික පීඩනයට සහ ඔක්සිජන් හිඟකමට ඔරොත්තු දීම සඳහා ඔවුන් වාතය පෙණහලුවල ගබඩා කර නොගනී; ඒ වෙනුවට ඔවුන්ගේ පෙණහලු ආරක්ෂිතව හැකිලීමට සලස්වා, ඔක්සිජන් කෙළින්ම රුධිරයේ සහ මාංශ පේශිවල ගබඩා කර ගනියි.
වෙරළේ විවේක ගන්නා විට, සීල් සතුන් බොහෝ විට තමන්ගේ හිස සහ පසුපස වරල් එකවර ඉහළට ඔසවා, ශරීරය කෙසෙල් ගෙඩියක හැඩයට නමාගෙන සිටියි. "Banana Pose" ලෙස හැඳින්වෙන මෙය ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය පාලනය කරගන්නා උපක්‍රමයකි. ඔවුන්ගේ ශරීරයේ මැද කොටස ඝන මේද තට්ටුවකින් ආරක්ෂා වී තිබුණත්, වරල් ඉතා තුනී බැවින් ශරීරයේ තාපය පිටවීම වැළැක්වීමට ඔවුන් මෙලෙස වරල් සීතල ගොඩබිමෙන් ඉහළට ඔසවා තබා ගනියි.
සීල් සතුන්ගේ පාරිසරික වැදගත්කම
සීල් සතුන් සාගර පරිසර පද්ධතිවල සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය වන "ප්‍රධාන විලෝපිකයන් (Apex Predators)" වේ.
මසුන්, දැල්ලන් සහ කූනිස්සන් විශාල වශයෙන් ආහාරයට ගැනීම මඟින්, කිසිදු එක් සත්ව විශේෂයකට පමණක් සාගරය පුරා අධික ලෙස බෝවීමට ඉඩ නොදී පරිසරය සමතුලිතව තබා ගැනීමට සීල් සතුන් උදවු වේ.
සීල් සතුන් ගැඹුරු සාගරයෙන් ආහාර ගෙන, හුස්ම ගැනීමට සහ ජීර්ණය කිරීමට ජල පෘෂ්ඨය වෙත පැමිණේ. ඔවුන්ගේ මළද්‍රව්‍ය හරහා ගැඹුරු මුහුදේ ඇති වැදගත් පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ඉහළ ජල ස්ථර වෙත ප්‍රවාහනය කෙරේ. මෙය පෘථිවියේ ඔක්සිජන්වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් නිපදවන 'ෆයිටොප්ලැන්ක්ටන්' (Phytoplankton) වැනි සාගර ශාකවල වර්ධනයට පොහොරක් වේ.
සීල් සතුන්ට ඇති තර්ජන
ඔවුන් සතු පුදුමාකාර අනුවර්තන හැකියාවන් මධ්‍යයේ වුවද, වර්තමානයේ සීල් සතුන් මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් බරපතල තර්ජන රැසකට මුහුණ දී සිටී.
අයිස් මත බෝවන සීල් සතුන්ට (උදා: Ringed and Harp seals) මුහුදු අයිස් තට්ටු යනු ඔවුන්ගේ තිඹිරිගෙයයි. ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම හේතුවෙන් ධ්‍රැවීය අයිස් තට්ටු වේගයෙන් දියවෙමින් පවතී. ස්ථාවර අයිස් නොමැති වීම නිසා, මව් සීල් සතුන්ට තම පැටවුන් පිහිනීමට සූදානම් වීමට පෙරම අතහැර දැමීමට සිදුවන අතර, මෙයින් පැටවුන් විශාල වශයෙන් මිය යයි.
වාණිජ ධීවර කටයුතුවලදී මුහුදට අතහැර දමන හෝ අතරමං වන ධීවර දැල් —Ghost Gear ලෙස හැඳින්වේ. සහජයෙන්ම කුතුහලයක් දක්වන සතුන් වන සීල් සතුන් බොහෝ විට මෙම දැල්වල, ප්ලාස්ටික් ලණුවල පැටලෙයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන් දැඩි තුවාල ලැබීම්, දියේ ගිලීම් හෝ ආහාර සොයාගත නොහැකිව සාගින්නෙන් මිය යයි.
කාර්මික මසුන් ඇල්ලීම හේතුවෙන් සාගරයේ මත්ස්‍ය සම්පත අඩු වෙද්දී, සීල් සතුන්ට ආහාර සඳහා මිනිසුන් සමඟ තරඟ කිරීමට සිදුවේ. මෙහිදී සීල් සතුන් ධීවර දැල්වලින් කෙළින්ම මසුන් අල්ලා ගැනීමට යාම නිසා, ඔවුන් අහඹු ලෙස දැල්වල පැටලී මිය යාම (Bycatch) හෝ ධීවරයන් අතින් නීති විරෝධී ලෙස දඩයම් වීමට ලක්වීම සිදුවේ.
සීල් සතුන්ගේ කතාව ස්වභාවධර්මයේ අපූර්ව අනුවර්තන හැකියාවට කදිම උදාහරණයකි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ගේ අනාගත පැවැත්ම තීරණය වන්නේ ගෝලීය කාබන් විමෝචනය අවම කිරීම සහ සාගරයට ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම වැළැක්වීම වැනි මිනිස් තීරණ මතය. සීල් සතුන් ආරක්ෂා කිරීම යනු සමස්ත සාගර ජීවී ජාලයේම සමතුලිතතාවය ආරක්ෂා කිරීමයි.
