CPS-Sri Lanka

17/02/2025

2025 අය වැය යෝජනා #2025

31/01/2025

සෑම පුරවැසියෙක්ම අනිවාර්‍යෙන් ලබාගත යුතු ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත ගැන දැනුවත් වෙමු | CPS | EXPLAINER

Sri Lanka’s digital ID project: Implications, risks, and safeguards ...

31/01/2025

සෑම පුරවැසියෙක්ම අනිවාර්‍යෙන් ලබාගත යුතු ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත ගැන දැනුවත් වෙමු | CPS | EXPLAINER

14/01/2025

Wishing everyone a joyful and prosperous Thai Pongal!
May this festive season bring happiness, warmth, and togetherness to you and your loved ones. Celebrate the harvest and cherish the moments!
ඔබ සැමට ප්‍රීතිමත් තෛපොංගල් දිනයක් වේවා.!

14/01/2025

හාල් මාෆියාවේ ඇතුලාන්තය | CPS | EXPLAINER

In this video, we dive deep into the workings of the rice mafia in Sri Lanka, exposing how cartels and unethical practices in the rice industry manipulate pr...

22/11/2023

On November 13, President Ranil Wickremesinghe unveiled his government's 2024 budget, underscoring the critical need for stringent measures to revitalize the nation's faltering economy.the estimated total revenue and grants for the year 2024 are LKR 4,127 billion, while the total estimated expenditure stands at LKR 6,978 billion. Therefore, the budget deficit with bank capitalization stands at LKR 2,851 billion. The budget estimates a tax revenue/GDP ratio of 12.1% for the year 2024, compared to 9.2% based on revised estimates for 2023. The same ratio calculated for 2022 stood at 7.3%. The estimated total tax revenue of LKR 3,820 billion consists of LKR 2,235 billion in taxes from goods and services, LKR 1,080 billion from income tax, and LKR 505 billion in taxes from external trade.

The tax revenue as a percentage of GDP has gradually increased from 7.3% (2022) to 9.2% (2023) and is budgeted to increase to 12.1% (2024). The World Bank has established a benchmark of 15% tax revenue as a crucial factor in fostering economic prosperity and alleviating poverty. despite this benchmark, Sri Lanka's tax-to-GDP ratio has consistently fallen short, indicating a potential hindrance to achieving its developmental goals.

Several factors contribute to sri Lanka's low tax-to-GDP ratio. A significant portion of the economy operates informally, evading taxation. additionally, the government relies heavily on taxes on goods and services (GST), limiting the scope for revenue generation.
To enhance its tax-to-GDP ratio, sri Lanka must broaden its tax base and refine tax collection mechanisms. Introducing new taxes, such as a property tax or a capital gains tax, could also prove beneficial.

Revenue from income tax compared to total revenue has increased from 27% (2022) to 30% (2023) but is budgeted to reduce to 26% (2024). The lower income tax revenue budgeted for 2024 compared to the income tax revenue for 2023 may predominantly be due to the increase in VAT revenue resulting from the proposed increase in the VAT rate to 18% effective from January 1, 2024.

Finance Minister Wickramasinghe unveiled the following key tax proposals during the presentation of the 78th Sri Lankan Budget on November 13, 2023:

*Tax Identification Number*
Submission of a copy of the Certificate of the Taxpayer Identification Number (TIN) will be made a mandatory requirement to:-
(a) Open bank current account at any bank;
(b) Obtain approval for a building plan,
(c) Register a motor vehicle or renew license
(d) Register a land or title to a land, by the buyer
The required guidelines will be issued by the Commissioner General.

*Income Tax Treatment on Salary Arrears & Value Added Tax (VAT)*
Present tax treatment on salary arrears will be changed to remove the excessive tax liabilities of the employees, with effect from January 1, 2024.

*Value Added Tax*
(a)Amendment will be introduced enabling the Commissioner General to specify the format of the tax invoice
(b)The expression “taxable Period” in section 83 of the VAT Act, will be defined to have same return filing frequency for all taxpayers
A gazette notification will be issued to implement the increase of VAT rate with effect from January 1, 2024.
(c)The registered persons will be encouraged to use Point of Sale (POS) machines which automates invoicing and sales recording, to support VAT collection in supplying goods or services.

*Submission of Documentary Evidence*
The documentary evidence called by tax officials during tax audits or administrative reviews but not submitted within a reasonable period of time (6 months from the original date of call for evidence available in Sri Lanka and 9 months for others), will not be allowed to submit during the hearing at Tax Appeals Commission. Relevant provisions in the Tax Appeals Commission Act, No. 23 of 2011, will be amended as well.

*Tax Payable by Withholding*
(a)A special tax return to be introduced for the WHT of 2.5% deducted on the sale price of any gem sold at an auction conducted by the National Gems and Jewellery Authority. Currently, any amount derived by a person from the sale of any gem on which WHT at 2.5% has been deducted is exempt from income tax. Based on this amendment, exemption will be granted only where the respective details are given on the return filed.

(b)The withholding tax certificate issued by the withholding agent pursuant to section 87 shall be issued without charge or payment from the with holdee.

*Income tax on Unit Trusts and Unit Holders*
(a)The current tax treatment of Unit Trusts shall continue to apply subject to the mandatory requirements of furnishing information specified by the Commissioner General such as details of income, exempt amounts and withholding tax details to every unit holder before 30th August following the year of assessment.

(b)Any Unit Trust which has not complied as mentioned above will be considered as not conducting an “eligible business” and thereby taxed at the rate of 30% on its income [as per current law, a unit trust that conducts an “eligible business” as defined is taxed similar to a trust, where the income is only taxed in the hands of the unit holders].

*Prosecution actions against failures to file tax returns*
A special penal provision will be introduced to prosecute persons who have not submitted tax returns and information required by the tax officials.

*Clarity of certain provisions will be improved*

Section 18, 67, 163 of Inland Revenue Act, No. 24 of 2017 will be amended to improve the clarity of the application of such sections.
taxation of insurance business and court proceedings for recovery of tax to be amended to provide clarity.

Section 18 – Deductible amount of finance cost It is assumed that this amendment refers to treatment of Negative Retained Earnings/ Accumulated Losses when applying thin capitalization rules.
Section 163 – Court proceedings The term “competent jurisdiction” in relation to recovery of taxes to be clarified.
Section 67 – Insurance business Clarity to be provided on the tax treatment applicable of Insurance Companies in relation to life insurance.

*New Revenue Authority*

A new Revenue Authority is proposed to be established to increase the effectiveness of revenue administration, expedite reforms and provide solutions to human resources related issues by avoiding obstacles such as outdated government regulations and processes.

*RAMIS to be linked to other government portals/ databases*
To fast rack the integration of key government authorities such as the Land Registry, Department of Motor Traffic, financial institutions and CRIB with the IRD’s RAMIS to gather information for the improvement of taxpayer compliance.

*Tax administration measures for the Excise Department of Sri Lanka*
(a)Introduction of an online license-issuing system to provide customer friendly and efficient regulatory environment expeditiously

(b)Appoint a committee to evaluate the security features and security features management system to address the issues including fake or counterfeit stickers.

A new excise licensing system will be introduced to:-
(1)Streamline the guidelines/rules for various types of licenses
Revise the maximum limit for certain licenses with a view to address the irrational distribution of liquor outlets creating ‘Dry Areas’
(2)Introduce flexible opening hours to discourage illicit selling of liquor and to maintain industry discipline
(3)Revise related regulations for the tourism promotional activities
Introduce an appropriate policy for soft liquor licenses

(4)Establish Design and Monitoring Unit and Risk Management Unit at the Excise Department
(5)Introduce Key performance Indicators (KPIs) related to core administration functions
(6)The toddy tender system will be revised to gain more revenue to the government while discouraging illicit toddy industry.
(7)Administrative fees on the services provided by the Excise Department will be introduced
(8)Networking and sharing intelligence and information with stakeholder institutions will be done

*Policy Proposals of the Excise Department of Sri Lanka*
(a)Increase the Excise License fees with a rationale that is corresponding to the present demand for those licenses

(b)Make selected locally produced liquor to be available in duty free shops
(c)Introduce ‘Revenue Administration System for Excise Department’ (RASED) by end October, 2024 to increase the efficiency and productivity of excise revenue management and minimize the risk for wastages and corruption
(d)Strengthen the tax collection and enforcement in Beedi Industry

**Department of Sri Lanka Customs**

(a)Development of risk management capabilities of Sri Lanka Customs by developing a sophisticated software solution. The project goals include
enhancing risk assessment for revenue risks, improving operational efficiency in customs clearance, ensuring compliance with regulations, and creating a sustainable, adaptable software system for future needs.

(b)Establishment of a mechanism to prevent mis-invoicing and upgrade ASYCUDA system
(c)Introduction of Key Performance Indicators (KPIs) related to core administration functions of the Customs.

12/11/2023

අවසාන වරට ශ්‍රී ලංකාවේ අලි සංගණනයක් සිදු වූයේ 2011 වසරේ දී යි. එහි දී ලැබුණු දත්තවලට අනුව ලංකාවේ අලි ගහනය 5879ක් විය. ඉන් 55 දෙනෙක් වැඩුණු දළ ඇතුන් ලෙස වාර්තා වී තිබුණි. වන අලින්ගෙන් සියයට 67.2ක් වනජීවී රක්ෂිතවල ද, සියයට 29. 78ක් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ රක්ෂිතවල ද, සියයට 3.2ක් කුඩා වන ලැහැබ්වල ද ජීවත්වන බව එම සංඝනනයේදී අනාවරණය විය.
වනජීවි දෙපාර්තමේන්තුව නිකුත් කල දත්ත අනුව, 2010 සිට 2020 කාල සීමාව තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්තාවූ අලි මරණ සංඛ්‍යාව 2958ක් වන අතර . මේ කාලසීමාව තුළ මිනිස් ජීවිත 807ක් අලි – මිනිස් ගැටුම හේතුවෙන් රටට අහිමි වි තිබේ.
2019 වසරේදි ශ්‍රී ලංකාවේ අලි මරණ 407 ක් ද, අලින් නිසා සිදුවූ මිනිස් මරණ 122 ක් ද වාර්තා වී ඇත.

2020 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවේ අලි මරණ 327ක් ද, අලින් නිසා සිදුවූ මිනිස් මරණ 113ක් ද වාර්තා වී තිබේ.
2021 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවේ අලි මරණ 375ක් ද, අලින් නිසා සිදුවූ මිනිස් මරණ 142ක් ද වාර්තා වී ඇති අතර
2022 වසරේදී අලි මිනිස් ගැටුම හේතුවෙන් පුද්ගල මරණ 145ක් සහ වල් අලි මරණ 433ක් සිදුවූ බවට වාර්තා වි ඇත

2022 වසරේදී වල් අලින් පහරදීමෙන් සිදුවූ මරණවලින් 36ක් අනුරාධපුර වනජීවී කලාපයෙන් වාර්තාවී ඇත. නැගෙනහිර කලාපයෙන් පුද්ගල මරණ 32ක්, මහවැලි කලාපයෙන් පුද්ගල මරණ 26ක්, වයඹ කලාපයෙන් පුද්ගල මරණ 15ක්, දකුණු කලාපයෙන් පුද්ගල මරණ 12ක් වශයෙන් ඉහළ පුද්ගල මරණ වාර්තා වී ඇත.

ඉහළම අලි මිනිස් ගැටුම් පවතින මහවැලි වනජීවී කලාපයෙන් අලි මරණ 82ක්, නැගෙනහිර කලාපයෙන් අලි මරණ 79ක්, අනුරාධපුර කලාපයෙන් අලි මරණ 76ක්” වයඹ කලාපයෙන් අලි මරණ 49ක් සහ දකුණු කලාපයෙන් අලි මරණ 32ක් වශයෙන් අලි මරණ සිදුව ඇත.
සිදුවූ අලි මිනිස් ගැටුම්වලින් වෙඩි තැබීමෙන් වල් අලින් 58ක්, හක්ක පටස් නිසා 55ක්, විදුලි සර වැදීමෙන් 47ක්, අනාරක්ෂිත වගා ළිංවලට ඇද වැටීමෙන් 18ක්, දියේ ගිලීමෙන් 15ක්, දුම්රියේ ගැටීමෙන් 14ක්, වෙනත් අනතුරුවලින් 05ක්, මහා මාර්ගවලදී සිදුවූ අනතුරුවලින් 03ක්, විෂ ශරීර ගතවීමෙන් 01ක් සහ ස්වාභාවික හේතූන් නිසා 217ක් වල් අලින් මිය ගොස් ඇත.
අලි මිනිස් ගැටුම් බහුලව සිදුවූ කලාප ලෙස වයඹ මහවැලි නැගෙනහිර අනුරාධපුර සහ දකුණු වන ජීවී කලාප හඳුනාගෙන ඇත.

04/11/2023

රටක් දියුණු වීමට නම් රජයේ මඟ පෙන්වීම තිබිය යුතුවා මෙන්​ම ,ජාත්‍යන්තරය ජය ගත හැකි දක්ෂ ව්‍යවසායක පන්තියක් සිටිය යුතුයි.

02/11/2023

විදුලි බිල වැඩි වි​මේ ඇත්ත ප්‍රතිශතය කීයද ?

2014 වසරේ සැප්තැම්බර් /නොවැම්බර් කාල වකවානුවෙන් පසු ලංකා විදුලි බල මණ්ඩලය විසින් , 2022 අගෝස්තු දක්වා විදුලි බිලෙහි සංශෝධනයක් සිදු කරන්නට කටයුතු කර නොතිබු අතර එම කාල වකවානුවේදි, මණ්ඩලය පාඩු ලබමින් සහනදායි මිලට පාරිභෝගිකයන්​ට විදුලිය ලබාදීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022 වසරේ මතුවු දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුදයත් සමඟ විදුලි බල මණ්ඩලයට , තව දුරටත් පාඩු ලබමින් විදුලිය සැපයීම සිදු කල නොහැකි වූ පසුබිමක 2022 අගෝස්තු 10 වනදා සි​ට ක්‍රියාත්මක පරිදි 75% ​ක විදුලි ගාස්තු වැඩි කිරීම​ක් සිදු කරන ලදී.

මෙම පසුබිම තුල, 2023 ජනවාරි 5 දින විදුලි බල මණ්ඩලය, මහජන උපයෝගීතා කොමිසම වෙත ලිපියක් යොමු කරමින්, සඳහන් කරන්නේ , 2023 වසර සඳහා සමස්ථ විදුලි උත්පාදන අවශ්‍යතාවය ගිගාවොට් පැය 16520 ​ක් වනු ඇතිබවත් , ඒ සඳහා දැරිමට සිදුව​න වියදම රුපිය​ල් බිලියන 722 ​ක් බවත්ය. ඔවුන් තවදුරටත් සඳහන් කර තිබුනේ, වර්තමාන ගාස්තු ක්‍රමවේදය මත ලැබිය හැ​කි ​ආදායම රුපිය​ල් බිලියන 434 ක් බවත් ඉතිරි රුපිය​ල් බිලියන 287 සොයා ගැනීම සඳහා විදුලි ගාස්තු 66% ​කි​න් ඉහල දැමීමට අවසර දෙන ලෙස​​ත්ය. මෙහිදි 66% ​කින් වැඩිවීම සිදු වන්නේ විදුලි බල මණ්ඩලයේ සමස්ථ අදායම වන අතර විදුලි බිල ඊට වඩා වැඩි ප්‍රතිශයන්ගෙන් ඉහල දැමිමට කටයුතු කෙ​රිණි.

එම ගාස්තු සංශෝධනය අනුව, 2022 අගෝස්තු 1 වන දාට සාපේක්ෂව බැලිමේදී, ඒකක 1-30 දක්වා භාවිතා කරන නිවසක විදුලි ඒකකයක මි​ල රුපියල් 2.50 සිට රු​පියල් 30 දක්වාත් ස්ථාවර ගාස්තුව රු 30 සිට 400 දක්වාත් වැඩි කිරීමට අනුමැතිය හිමි විය.ඒ අනුව ඒකක 30 ක් භාවිතා කරන ගෘහයක විදුලි බිල රුපියල් 105 සිට රුපිය​ල් 1300 දක්​වා ඉහල දැමිණි. එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 1138 % ක ඉහල යාමකි.

ඒකක 200 භාවිතා කරන නිවසක විදුලි බිල,රුපියල් 4963.5 සිට රුපියල් 11,780 දක්වා ඉහල දැමුණූ අතර එය
2022 අගෝස්තු 1 වන දිනට සාපේක්ෂව 117.04% ක ඉහල යාමකි.

මසකට ඒකක 30 කට අඩුවෙන් භාවිතා කරන ආගමික ස්ථාන සැලකීමේදී,2022 අගෝස්තු 1 වන දිනට සාපේක්ෂව 1242% ප්‍රතිශතයකින් විදුලි බිල ඉහල දැමිණි.

මසකට ඒකක 300 භාවිතා කරන කර්මාන්ත ශාලාවක් සැලකිමෙදි ,2022 අගෝස්තු 1 වන දිනට සාපේක්ෂව විදුලි බිල රුපියල් 3840 සිට 9000 දක්වා 134% න් ඉහල දැමිණී.

මෙම විදුලි ගාස්තු වැඩි කිරිමේදී අඩුවෙන්ම විදුලිය භාවිතා කරන ගෘහස්ථ පාරිභෝගික කාණ්ඩය වන ඒකක 0-30 කාණ්ඩයේ විදුලි බිල 1138 % කින් ඉහල දැමුවද , සමස්ථ ගෘහස්ත විදුලි විකිණුම් සැලකිමේදී , ඔවුන් භාවිතා කරන්නේ ගිගා වොට් පැය 204 කට ආසන්න ප්‍රමාණයකි . එය ගෘහස්ත කාණ්ඩයේ සමස්ථ විදුලි විකිණු​ම් සැලකිමේදී, 3.25 % අවම ප්‍රතිශතයකි.

එ​සේම 2023 පෙබරවාරී මාසයේ විදුලි බිල වැඩි කිරීම සඳහා , සමස්ථ වාර්ෂි​ක උත්පාදන අවශ්‍යතාවය ගිගාවොට් පැය 16520 වනු ඇති බව විදුලි මණ්ඩලය ප්‍රකාශ කල අත​ර එම ගන​ණය කිරිමේදී , 4% ක ආර්ථික හැකිලීම ගනන් බලා තිබුනත්, 2022 වසරේ සමස්ථ විදුලි උත්පාදන​ය සැලකිමේදී, ඔක්තොබර් , නොවැම්බර් හා දෙසැම්බර් මාස සදහා යොදාගෙන තිබු​නේ උපකල්පිත අගයන්ය. එම උපකල්පිත අගයන් සකස් කිරිමේ​දී 2022 වස​රේ අගෝස්තු මාසයේ සිදුකල මිල වැඩිවීම නිසා විදුලි ඉල්ලුමේ සිදුවු අඩුවීම නොසලකා අදාල ඇස්තමේන්තු ඉදිරිපත් කර තිබු​ණී. විදුලි බලමණ්ඩලයේ උපකල්පිත අගයන් සහ සත්‍ය අගයන් අතර වෙනස එවකට මහජන උපයෝගිතා කොමිසම විසින් පෙන්වා දුන්නද විවිධ කාරණා ඉදිරිපත් කරමින් තමන් ඉදිරිපත් කල අගයන් ​සාධාරණීකරණය කරන්නට විදුලි මණ්ඩලය කටයුතු කරන ලද අතර , අවසානයේ මහජන උපයෝගිතා කොමිසමේ සංයුතිය වෙනස් කරමින් ඉහත සංශෝධනය සඳහා අවසර ගැනීමට විදුලි බල මණ්ඩලය කටයුතු කලේය. නමුත් 2023 වසරේ ජනවාරි සිට ජුනි දක්වා විදුලි ඉල්ලුමේ ​සාමාන්‍ය සැලකිමේදි , දෛනික විදුලි ඉල්ලුම විදුලි බල මණ්ඩලය පුරෝකථනය කල අගයන්ට වඩා ගිගාවොට් පැය 2-3 අතර ප්‍ර​මාණයකින් අඩු බව පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය වේ.

ඉන්පසුව නැවතත් 2023 ජුලි මාසයෙදි විදුලි ගාස්තු සංශෝධනයක් සිදු කෙරි​ණි.එම විදුලි ගාස්තු සංශෝධනයේදී,ඒකක 0-30 කාණ්ඩයේ ස්ථාවර ගාස්තුව රුපිය​ල් 400 සිට 150 දක්වාත් විදුලි ඒකකයක ගාස්තුව රුපියල් 30 සිට 10 දක්වාත් අඩුකෙරිණි.විදුලි ඒකක 31-60 ස්ථාවර ගාස්තුව රුපිය​ල් 550 සිට රුපිය​ල් 300 දක්වාත් ,විදුලි ඒකකයක මිල රුපිය​ල් 37 සිට රුපිය​ල් 25 දක්වාත් අඩුකෙරිණි. එම ගාස්තු සංශෝධනය ඉහත කාණ්ඩ දෙකෙන් විදුලිබල මණ්ඩලය ලැබු අදායම පිලිවලින් 64% කි​න් සහ 55% ​කින් අඩු කරනු ලැබුවත්, 2023 ජුලි මාසයේ සිදුකල විදුලි ගාස්තු සංශෝධනය හරහා විදුලි බල මණ්ඩල​යේ සමස්ථ අදායම අඩුවන්නේ 14% ක ප්‍රමාණයකින් පමණි.
මෙම විදුලි ගාස්තු සංශෝධනය සඳහා විදුලි බල මණ්ඩලය යෝජනා කර තිබුනේ 3.5% ක අඩුකිරීමක් පමණී.නමුත් මහජන උපයෝගීතා කොමිසම ,තෙල් මිලෙහි අඩුවීම, බලශක්ති උත්පාදන අවශ්‍යතාවය පුරෝකථනයන්ට වඩා අඩුවීම් ආදි හේතු පදනම් කරගනිමින් ,14% ​කින් විදුලි බල මණ්ඩලයේ සමස්ථ අදායම අඩුවන ආකාරයට විදුලි බිල සංශෝධනය කරන ලදී.

මේ පසුබිම තුල 2023 සැප්තැම්බර් 4 වන දින මහජන උපයෝගිතා කොමිසම වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් විදුලි බල මණ්ඩලය සඳහන් කරන්නේ,​මහජන උපයෝගිතා කොමිසම ,විදුලි බල මණ්ඩලය යෝජනා කල අගයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් විදුලි ගාස්තු අ​ඩු කිරීම හරහා රුපිය​ල් බිලියන 33 ක අදායම් අහිමි වීමක් තමන්ට සිදුවන බවය.

එසේම පවතින වියළි කාලගුණ තත්ත්වය හමුවේ වසරේ උපරිම ජල විදුලි නිෂ්පාදනය මුලින් අපේක්ෂා කල ගිගාවොට් පැය 4500 අගයට ලඟා නොවනු ඇති බවත් එ​ය ගිගාවොට් පැය 3750 කට සිමාවනු ඇති බව උපකල්පනය කරන බව​ත්ය.,තව​ද දෛනික විදුලි උත්පාදන අවශ්‍යතාවය ගිගාවොට් පැය 43.5 ක අගය ඉක්මවා යනු ඇති බවත් , ඒ නිසා විදුලි ගාස්තු සංශෝධනයක් වහා සිදුකරන ලෙසය.

ජල විදුලි නිෂ්පාදනය උපරි​ම ගිගාවොට් පැය 3750 සිමා වනු ඇති බවත් දෛනික විදුලි ඉල්ලුම ගිගා වොට් පැය 44.4 දක්වා ඉහල යනු ඇති බවත් උපකල්පනය කරමින්, විදුලි බල මණ්ඩලය නව ජනන සැලැස්මක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ අනුව විදුලි බල මණ්ඩලය සඳහන් කර තිබු​නේ පවතින මිල ගණන් යටතේ විදුලිය විකිණීම හරහා , විදුලිබල මණ්ඩලයට ලබාගත හැකි අදාය​ම රුපියල් බිලියන 600.67 ක් බවත් (අනෙකුත් අදායම් සමග විදුලි බල මණ්ඩලයේ වාර්ෂික අදායම රුපියල් බිලියන 612.74 වන බව ඔවුන් ප්‍රකාශ කර​යි),ඉහත උපකල්පන අනුව සකස් කෙරෙණූ නව ජනන සැලැස්ම අනු​ව 2023 වසර සඳහා සමස්​ථ විදුලි ජනන වියදම රුපියල් ​බිලිය​න 645.25 ක් වනු ඇති බවයි.ඒ අනුව මේ වසර සඳහා රුපියල් බිලිය​න 32.5 ක අදාය​ම් හිඟයක් මතුවන බව ඔවුන් සඳහන් කරන ලදී.

මෙම නවතම ජනන සැලැස්ම සකස් කිරිමේදී , ලක්විජය ගල් අගුරු තාප බලාගාරයේ, 3 වන ඒකකයේ අලුත් වැඩියාවක් සිදුකිරීමට නියමිත බව පවසමින් , එහි විදුලි උත්පාදන ධාරිතාවද අඩු කරමින් නව ඇස්ත්මේන්තු සකස් කර ඇත. එසේම ඇඹිලිපිටි​ය ඒස් තාප බලාගාරය අගෝස්තු මස සිට පද්ධතියට සම්බන්ධ වන බව උපකල්පනය කරමින් ,නව ජනන සැලැස්ම සකස් කර තිබුනද ,සැප්තැම්බර් පලමු සතිය වන විටත් එම තාප බලාගාරය පද්ධතියට සම්බන්​ධ කර නොතිබිණී.

මෙම නව ජනන සැලැස්ම අනුව වියදම් පියවා ගැනීම සඳහා 22% අදායම් වැඩිවීමක් සිදුවන ආකාරයට විදුලි ගාස්තු සංශෝධනයක් සිදු කරන ලෙස විදුලි බල මණ්ඩලය මහජන උපයෝගීතා කොමිසමෙන් ඉල්ලා තිබු​ණී. කරුණූ කාරණා එ​සේ තිබියදී, 2023 ඔක්තෝම්බර් 17 වන දින මහජන උපයෝගිතා කොමිසම වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් විදුලිබල මණ්ඩලය සදහන් කරන්නේ , සැප්තැම්බර් මාසයේ​දී විදුලි පරිභෝජනය අපේක්ෂා කල මට්ටමට වඩා ඉතා විශාල වශයෙන් පහල ගිය බවත් ,එම නිසා තාප බලාගාර භාවිතය අවම වූ බවත් , ඒ හේතුවෙන් විදුලි බලමණ්ඩලයට බිලියන 17.8 ක ඉතුරුව​ක් සිදුවු බවයි.එම නිසා අපේක්ෂිත සමස්ථ හිඟ මුදල වන රුපියල් බිලියන 32.5 ක පාඩුව සිදුනොවන බවත් , එම පාඩුව බිලියන 18.7 ක් වනු ඇති බවය.
එසේම විදුලි බල මණ්ඩලය කිසිදු තාර්කික අධ්‍යයනකින් තොරව ප්‍රකාශ කරන්නේ ලබන වසරේ පලමු මාස 6 දී රුපියල් බිලියන 48.2 පාඩුවක් සිදුවනු ඇති බවත්, ඒ පිලිබදවත් සලකා 2024 ජුනි 30 වනදා දක්වා බලපැවැත්වෙන පරිදි විදුලි බල මණ්ඩලයේ අදායම 18% න් ඉහල යන අකාරයට විදුලි ගාස්තු සංශෝධනයක් සිදු කරන ලෙසයි.

ඒ අනුව යමින් ,2023 ඔක්තොම්බර් මස 20 වන දා සිට බලපැවැත්වෙන පරි​දි සිට විදුලි ගාස්තු වැඩිකිරීමට ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයට අවසර ලබා දීමට මහජන උපයෝගිතා කොමිසම කටයුතු කර​න ලදී. මෙම ගාස්තු වැඩිවීම 18% ක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්වුවද , 18% ප්‍රතිශතයකින් ඉහල යන්නේ විදුලි බල මණ්ඩලයේ අදායම වන අතර ගෘහස්​ථ විදුලි බිල ඊට වඩා වැඩි ප්‍රතිශයකින් ඉහල යනු ලැබේ.

මෙම ගාස්තු සංශෝධනය සැලකිමේදී, ඒකක 30 ක් භාවිතා කරන නිවසක විදුලි බිල රුපියල් 450 සිට රුපියල් 540 දක්වා, ඉහල යන අතර , එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 20% ක වැඩිවීමකි. 2022 අගෝස්තු 1 දිනට සාපේක්ෂ​ව 414% ක වැඩි වීමකි.

ඒකක 60 භාවිතා කරන ගෘහයක් සැලකිමේදී විදුලි බිල රුපියල් 1350 සිට රුපියල් 1620 දක්වා, ඉහල යන අතර එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 20% ක වැඩිවීමකි. 2022 අගෝස්තු 1 දිනට සාපේක්ෂ​ව 477% ක වැඩි වීමකි.

ඒකක 200 භාවිතා කරන ගෘහයක් සැලකිමේදී විදුලි බිල රුපියල් 9970 සිට රුපියල් 12960 දක්වා, ඉහල යන අතර ,එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 29% ක වැඩිවීමකි. 2022 අගෝස්තු 1 දිනට සාපේක්ෂ​ව එම වැඩිවීම 156 % ​කි වැඩි වීමකි.

මසකට විදුලි ඒකක 300 ​ක් භාවිතා කර​න කර්මාන්තශාලා සදහා විදුලි බිල 5700 සිට 6340 දක්වා වැ​ඩිකර ඇති අතර එම වැඩිවීම ප්‍රතිශතයක් ලෙස ,11.23% කි. 2022 අගෝස්තු 1 දිනට සාපේක්ෂ​ව එම වැඩිවීම 67.5 % ​ක වැඩි වීමකි.

වසරේ විදුලි උත්පාදන අවශ්‍යතාව පිලිබඳ ගනණය කිරිම් සිදුකිරිමේදී, විදුලි බල මණ්ඩලය විද්‍යාත්මක දත්ත මත පදනම්ව නොව, අතාර්කික උපකල්පන මත සිය ගණනය කිරීම් සිදුකර ඇතිබව පසුගිය මාස 16 ක පමණ කාල පරාසය තුල විදුලි බල මණ්ඩලය වරින් වර ඉදිරිපත් කර ඇති සංඛ්‍යා ලේඛන අධ්‍යනයෙදි පැහැදිලිව පෙනි යන කරුණකි. අසාමා​න්‍ය අධික ඉල්ලුමක් ඇතිවන බව පෙන්වමින් , එම අධික ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා තාප බලාගාර වලින් මිලදි ගත යුතු විදුලි ප්‍රමාණය ඉහල බව පෙන්වමින් , ජනන සැලැස්ම සකස් කිරිමටත් , ඒ හරහා සමස්ථ විදුලි උත්පාදන වියදම ඉහල අගයක් බවට පෙන්වමින් විදුලි බිල අධික ලෙස ඉහල දැමීම සාධාරණිකරණය කිරිමටත් විදුලි බල මණ්ඩලය කටයුතු කර ඇත.

තවද 2023 පෙබරවාරි මස සංශෝධනයේදී,ඒකක 30 භාවිතා කරන ගෘහයක විදුලි බිල රුපියල් 105 සිට රුපිය​ල් 1300 දක්​වා ඉහල දැමිණි. එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 1138 % ක ඉහල යාමකි.එම සංශෝධනයේ​දී ඒකක 200 භාවිතා කරන නිවසක විදුලි බිල,රුපියල් 4963.5 සිට රුපියල් 11,780 දක්වා ඉහල දැමුණූ අතර එය 2022 අගෝස්තු 1 වන දිනට සාපේක්ෂව 117.04% ක ඉහල යාමකි.ඉන්පසුව 2023 වසරේ ජුනි මස සිදුකල සංශෝධනයේ​දී ඒකක, 0-30 කාණ්ඩයේ ස්ථාවර ගාස්තුව රුපිය​ල් 400 සිට 150 දක්වාත් විදුලි ඒකකයක ගාස්තුව රුපියල් 30 සිට 10 දක්වාත් අඩුකෙරිණි. එම ගාස්තු සංශෝධනය හරහා එම කාණ්ඩයෙන් මණ්ඩලය ලැබු අදායම 64% න් අඩු වුව​ද, විදුලි බල මණ්ඩලයේ සමස්ථ අදායමට එහි බලපෑම ඉතා අඩු අගයක් විය.. එම නිසා මෑත කාලීන විදුලි ගාස්තු සංශෝධනයන් ,සමාජ සාධාරණත්වයේ මුලධර්ම නොසලකමින් හා එක් එක් කාණ්ඩයන්ගෙන් ලැබිය හැකි අදායම් ඉලක්ක පිලිබඳ නිසි අවබෝධයකින් හා දිගු කාලීන ප්‍රතිපත්තියකට අනුව සිදු නොකර ඇති බව පැහැදිලිය.

බලශක්ති පිරිවැ​ය , රට​ක ආර්ථිකයේ සියළු අංශ කෙරෙහි වඩාත් ත්‍රි​ව්‍ර බලපෑම​ක් ඇතිකරනු ලබයි. එම නිසා විදුලි ගාස්තු තීරණය කිරි​ම , ඒ හරහා සිදුවන සමාජ ආර්ථික බලපෑම් පිලිබඳ වඩා​ත් පුළුල් අධ්‍යයනයකින් අනතුරුව, ජාතික ප්‍රතිපත්තිමය රාමුවක් තුල විනිවිදභාවයකින් හා ස්වාධීන ආයතනික ව්‍යුහයක් හරහා සිදු කිරීම ඉතා වැදගත්ය.
සම්පූර්ණ වාර්තාව -https://drive.google.com/file/d/1jxkcBRKmx-UZc444waK0hqNPpky-42kz/view?usp=sharing

30/09/2023

Entrepreneurs are the backbone of any nation's economy. They're the ones who come up with the ideas and make them a reality. They're the ones who invent, design and produce things that we can all use in our daily lives. They're the ones who keep us employed and help our economy grow.