30/01/2026
ශ්රී ලංකාව මේ වන විට මෑත ඉතිහාසයේ දරුණුතම මානව-වනජීවී ගැටුමකට මුහුණ දී සිටී. එය සාම්ප්රදායික අලි-මිනිස් ගැටුමටත් වඩා ව්යාප්තිය අතින් භූගෝලීයව පුළුල් වූත්, ආර්ථිකමය වශයෙන් වඩාත් විනාශකාරී වූත් අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත. කෘෂිකර්ම අමාත්යාංශය මගින් 2025 වසරේ නිකුත් කරන ලද නවතම වන සත්ව සංගණන දත්ත වලට අනුව, දිවයිනේ රිළා සහ වඳුරු ගහනය මේ වන විට මිලියන 7 ක තීරණාත්මක සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ (Ministry of Agriculture, 2025).
සංඛ්යාලේඛනවලට අනුව
01📈රිළා ගහනය (Toque Macaque) මිලියන 5.17 – 5.19
02,📈වඳුරු ගහනය (Grey Langur) මිලියන 1.74 – 1.75 ක් ද වේ (Ministry of Agriculture, 2025).
මෙහි වඩාත්ම බෑරුම් තත්ත්වය වන්නේ මෙම සතුන්ගෙන් 75% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් තම ස්වභාවික වනාන්තර වාසස්ථාන අතහැර මිනිස් ජනාවාස සහ වගාබිම් ආශ්රිතව ස්ථිර පදිංචිකරුවන් බවට පත්ව තිබීමයි (Perera & Silva, 2025).මෙයින් අදහස් කරන්නේ රටේ සෑම පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුටම එක් රිළවෙකු හෝ වඳුරෙකු (3🚶♂️:1🐒) සිටින බවයි.
📈වාර්ෂිකව 5% - 8% ක ආක්රමණශීලී වර්ධන වේගයක් පෙන්නුම් කරන මෙම සතුන්ට, ජනාවාස ආශ්රිතව කොටි, පිඹුරන් හෝ රාජාලියන් වැනි ස්වභාවික විලෝපිකයන් නොමැති වීම මෙම ශීඝ්ර වර්ධනයට ප්රධාන හේතුව වී ඇත (Perera & Silva, 2025). මෙම පාලනයකින් තොර ගහන වර්ධනය සහ හානිකර හැසිරීම් ජාතික ආර්ථිකයට එල්ල කරන්නේ දැඩි ප්රහාරයකි. හෙක්ටර් කොබ්බෑකඩුව කෘෂි පර්යේෂණ හා පුහුණු කිරීමේ ආයතනය (HARTI) පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙම සතුන් නිසා වාර්ෂිකව සිදුවන සමස්ත ආර්ථික අලාභය රුපියල් බිලියන 35 සිට 42 දක්වා (ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 120 ඉක්මවයි) පරාසයක පවතී (HARTI, 2025).
🙈🌴මෙහිදී විශාලතම ගැටලුව එල්ල වී ඇත්තේ පොල් වගාවට වන අතර, "පොල් ත්රිකෝණය" තුළ පමණක් රිළවුන් විසින් වාර්ෂිකව විනාශ කරන පොල් ගෙඩි ප්රමාණය මිලියන 200 ඉක්මවයි (HARTI, 2025). මෙය සමස්ත වාර්ෂික නිෂ්පාදනයෙන් 10% - 15% කට ආසන්න ප්රමාණයකි. රිළවෙකු බොහෝ විට කරන්නේ කුසගින්න නිවා ගැනීමට වඩා "විනෝදාංශයක්" ලෙස කුරුම්බා කඩා බිම හෙළීම වන අතර, එක් සතෙකු දිනකට ගෙඩි 15 ක් පමණ විනාශ කරන බව සොයාගෙන ඇත (HARTI, 2025). මෙම අස්වනු අලාභය වෙළඳපොළේ පොල් ගෙඩියක මිල රුපියල් 200 සීමාව ඉක්මවා යාමට ඍජුවම බලපාන අතර, එම හිඟය පියවීමට වාර්ෂිකව රුපියල් බිලියන ගණනින් පාම් ඔයිල් සහ අනෙකුත් ආදේශක ආනයනය කිරීමට සිදු වී ඇත.
🍌🥭📈අපනයන කෘෂිකර්මාන්තයට ද මෙයින් දැඩි බලපෑම් එල්ල වේ. රඹුක්කන, පොළොන්නරුව සහ දඹුල්ල වැනි ප්රදේශවල අපනයන මට්ටමේ කෙසෙල්, අඹ සහ කොකෝවා වගාවන්ගෙන් 35% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් අස්වනු නෙළීමට පෙර විනාශ වන බව තහවුරු වී ඇත (HARTI, 2025). විශේෂයෙන්ම මහා පරිමාණ "TJC අඹ" වගාවන් තුළ වඳුරු හානිය වැළැක්වීමට පමණක් අස්වැන්නෙන් 10% ක අමතර පිරිවැයක් මුරකරුවන් සහ ආරක්ෂිත දැල් සඳහා දැරීමට වගාකරුවන්ට සිදුව ඇත.
🚨නාගරික සහ අර්ධ නාගරික ප්රදේශවල යටිතල පහසුකම් වලට සිදුවන හානිය ද අතිමහත්ය. වර්තමානයේ නිවාසවල සවිකර ඇති සූර්ය බලශක්ති (Solar) පද්ධතිවල රැහැන් සපා කෑම සහ පැනල බිඳී යාමෙන් වසරකට රුපියල් මිලියන 800 කට අධික දේපළ හානියක් සිදුවන බව රක්ෂණ වාර්තා පෙන්වා දෙයි (HARTI, 2025). මීට අමතරව, මධ්යම පාන්තික නිවාසවල වහලවල්වල උළු කැඩීම, ජල නළ පද්ධති විනාශ කිරීම සහ විදුලි පරිපථ වලට හානි කිරීම නිසා නාගරික නිවැසියන්ගේ නඩත්තු පිරිවැය දරාගත නොහැකි මට්ටමට ඉහළ ගොස් ඇත.
එබැවින් විද්යාත්මක කළමනාකරණය සහ කාලෝචිත තීරණ හරහා මෙම ගැටලුව පාලනය කිරීම 2026 වසරේ ශ්රී ලංකාවේ ප්රමුඛතම අවශ්යතාවයක් වී ඇත.
මූලාශ්ර (References)
📌Hector Kobbekaduwa Agrarian Research and Training Institute (HARTI). (2025). Socio-economic studies on human-monkey conflict and crop loss assessments in Sri Lanka. HARTI Publications.
📌Ministry of Agriculture, Livestock, Lands, and Irrigation. (2025, June). National wild animal census report: Population dynamics of Toque Macaque and Grey Langur in Sri Lanka. Government Press.
📌Perera, K. A. N., & Silva, S. (2025). Projecting primate population growth in human-dominated landscapes of South Asia. Journal of Wildlife Management and Conservation, 14(2), 112-128.
