22/05/2026
👉 1948 දී ශ්රී ලංකාවට නිදහස ලැබුණා කියලා කියනවා. ඔව් ලැබුණා තමයි. හැබැයි අපට 1948 සුද්දාගෙන් ලැබුණේ නාමික මට්ටමේ එහෙමත් නැත්නම් ඩොමීනියන් තත්ත්වයේ නිදහසක්.
👉 ඩොමීනියන් තත්ත්වය කියන එකේ සරල අර්ථය තමයි ශ්රී ලංකාව තවදුරටත් එංගලන්තය යටතේ පවතින ස්වයංපාලන ප්රදේශයක් මිස පූර්ණ ස්වාධින රාජ්යයක් නෙමෙයි කියන එක. එතකොට මේ ඩොමිනියන් නිදහස කියන එකේ ලක්ෂණ මොනවාද කියලා බලමු.
👉 පළමු කාරණය තමයි මේ ඩොමීනියන් තත්ත්වය යටතේ ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය නායකයා වුණේ එංගලන්තයේ රජු හෝ රැජිණ මිසක් ලංකාවේ කවුරුවත් නෙමෙයි.
👉 ඒ අනුව එංගලන්ත රජුගේ නියෝජිතයා ලෙස එංගන්තයේ අනුමැතිය සහිතව අග්රාණ්ඩුකාරවරයෙකු පත් කරලා තිබුණා.
👉 පාර්ලිමේන්තුවක් ලංකාවේ ක්රියාත්මක වුණත් අපේ මන්ත්රීවරු දිවුරුම් දුන්නේ එංගලන්ත රජුගේ නාමයෙන්.
👉 මේ කාලේ පාර්ලිමේන්තුවේ ඒකමතිකව සම්මත කරගත් පනතක් පවා නීතියක් බවට පත්වීමට නම් අග්රාණ්ඩුකාරවරයාගේ අනුමැතිය අවශ්යයි.
👉 මහජන ආරක්ෂණ පනත ක්රියාත්මක කරලා හදිසි නීතිය පනවපු අවස්ථාවලදී සේනාධිනායකයා වුණේ මේ කියන අග්රාණ්ඩුකාරයා. 1958 ජාතිවාදී කොලාහලය වගේ අවස්ථාවලදී අගමැතිටත් ඉහළින් ආණ්ඩුකාරයා කටයුතු කළ බව කියවෙනවා.
👉 අද ලංකාවේ රාජ්ය ලාංඡනයේ මුදුනේ ඇති ධර්ම චක්රය වෙනුවට එදා තිබුණේ බි්රතාන්ය සංකේතවත් වන ඔටුන්නක්.
👉 ඒ කාලේ අපේ පොලීසි හා හමුදා නිල ඇදුම්වල බි්රතාන්ය රාජ්ය ලාංඡනයත් ගහලා තිබුණා. ඒ කාලේ බාලදක්ෂ ව්යාපාරයේ අය දිව්රුම් දුන්නේ බි්රතාන්ය රජු හෝ රැජිණගේ නාමයෙන්.
👉 එතකොට මේ කාලේ අපේ පාර්ලිමේන්තු සම්ප්රදාය මුළුමනින්ම පාහේ එක්සත් රාජධානිය අනුව ගිය එකක් මිස ස්වාධීන එකක් නොවෙයි.
👉 1948 සිට ක්රියාත්මක වුණ ව්යවස්ථාවත් අපට බි්රතාන්යයන් විසින්ම හදලා දීපු එකක්. ඒ තත්ත්වය ඇතුළේ ලංකාවේ ව්යවස්ථාදායක, විධායක, අධිකරණ යන කිසිම ක්ෂේත්රයකට එක්සත් රාජධානියේ බලපෑමෙන් මිදී කටයුතු කරන්න පුළුවන් වුණේ නැහැ.
👉 ඊළඟට මේ කාලේ ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ නඩු සම්බන්ධව තීන්දු ගන්නා උපරිමාධිකරණය එහෙම නැත්නම් අවසාන අභියාචනාධිකරණය වූයේ එක්සත් රාජධානියේ ප්රිවි කවුන්සිලය. එතකොට මේ කාලේ අධිකරණ ඇමති විදිහට කටයුතු කළෙත් මහජන නියෝජිතයෙකු නොවන සෙනෙට් සභිකයෙක්.
👉 1962 සිරිමාවෝ මැතිනියගේ කාලේ ලංකාවේ රජය පෙරළා දැමීමට කුමන්ත්රණයක් දියත් වුණා. එතකොට මේ කුමන්ත්රණයේ සැකකරුවන් ශ්රී ලංකාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය මඟින් වැරදිකරුවෝ කළා. හැබැයි මේ වරදකරුවන්ට එංගලන්තයේ ප්රිවි කවුන්සිලය මඟින් නිදහස ලබාදුන්නා. ඉතින් මේක ඒ කාලේ ලංකාවට අධිකරණ ස්වාධීනත්වයක් තිබුණේ නෑ කියන එක පිළිගන්න හොඳම අවස්ථාවක්.
👉 ඒ වගේම ඒ කාලේ අපේ සිංහල භාෂාවට, බුදු දහමට හා දේශීයත්වයට කිසිදු තැනක් රටේ තිබුණේ නෑ. මේ කාලේ රටේ ඉහළ තනතුරු, බලතල වැඩි ප්රමාණයක් හිමි වෙලා තිබුණේ ඉංග්රීසීන්ගේ ආගම, භාෂාව, සංස්කෘතිය වැලඳගත් අයට.
👉 ඒ වගේම මේ කාලය වෙද්දි කටුනායක ගුවන් තොටුපල, ත්රිකුණාමල වරාය හා ත්රිකුණාමලයේ නාවික කඳවුර තිබුණේ බි්රතාන්ය භාරයේ. මේ නිසාම අපේ රටේ පාලකයන්ගේ අනුදැනුමකින් තොරව මේ ස්ථාන යුද කටයුතු සඳහා භාවිත කිරීමට ඔවුන්ට නිදහස තිබුණා.
👉 ඊළගට 1971දි ජවිපෙ මූලිකත්වයෙන් සන්නද්ධ අරගලයක් දියත් වූ මොහොතේ ඔවුන්ට එල්ල වූ චෝදනාව තමයි බි්රතාන්ය රැජිණට එරෙහිව කැරළි ගැහුවා කියන එක.
👉 ඉතින් ඔන්න ඕක තමයි ඩොමීනියන් නිදහසේ තත්ත්වය.
👉 ඊට අවුරුදු විසි හතරක් ගත වුණාට පස්සේ 1972 මැයි 22 වැනිදා සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිනියගේ නායකත්වයෙන් යුත් සමගි පෙරමුනු රජය නව ජන රජ ව්යවස්ථාවක් සම්මත කරගන්නවා. ඇත්තටම ඒ ව්යවස්ථාවෙන් පසුව තමයි ලංකාව අර එංගලන්තය එක්ක තිබුණු බැදීම්වලින් නිදහස් වෙලා පූර්ණ ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් වෙන්නේ.
👉 හැබැයි ඊට කලින් 1956 සිදුවූ බල පෙරළියෙන් පස්සේ බණ්ඩාරනායක මහත්තයා අපේ ජාතික ස්වාධිනත්වයට අදාළ ක්රියාමාර්ග කීපයක් අරගන්නවා.
👉 කටුනායක ගුවන් තොටුපල, කොළඹ වරාය හා ත්රිකුණාමලයේ බි්රතාන්ය යුද කඳවුරු රජයට පවරා ගැනීම, සංස්කෘතික අමාත්යාංශයක් ස්ථාපිත කිරීම, එතෙක් රාජ්ය භාෂාව ලෙස පැවති ඉංග්රීසිය වෙනුවට සිංහල භාෂාව රාජ්ය භාෂාව කිරීම, මේ අතරින් කීපයක්.
👉 ඉතින් ඔය විදිහට මේ බණ්ඩාරනායක පාලන සමය තුළ රටේ ස්වාධිනත්වයට අදාළ යම් යම් තීරණ ගත්තාට පූර්ණ නිදහස කියන එක දිනාගන්න පුළුවන් වුණේ නෑ.
👉 ඉතින් ඔහොම කාලය ගත වෙලා 1970 මහ මැතිවරණය එළැඹෙනවා. ඒ මැතිවරණයේදි සිරිමාවෝ මැතිනිය මැතිවරණ පොරොන්දුවක් විදිහටම කියපු දෙයක් තමයි අපිට තුනෙන් දෙකේ බලය ලබා දුන්නොත් ලංකාව පූර්ණ ස්වාධීන ජන රජයක් බවට පත් කරන, නව ව්යවස්ථාවක් සම්පාදනය කරනවා කියන එක.
👉 ඉතින් ඒ මොහොතේ රටේ ජනතාව ඒක ඉහළින් පිළිගත්තා. ඒ අනුව 1970 මැයි 27 වැනිදා පැවති මහ මැතිවරණයේදී ආසන 168න් 116ක්, ඒ කියන්නේ තුනෙන් දෙකේ බලයක් සමගි පෙරමුණට හිමි වෙනවා.
👉 ඒ අනුව තමයි ඊට වසර දෙකකට පස්සේ 1972 මැයි 22 වැනිදා නව ජන රජ ව්යවස්ථාව සම්මත වෙලා ලංකාව පූර්ණ ස්වාධීන ජන රජයක් වෙන්නේ.
👉 ඉන්දියාව 1947 අගෝස්තු 15 වැනිදා ඩොමීනියන් නිදහස ලබාගත්තා. ඊට අවුරුදු තුනකට පස්සේ 1950 ජනවාරි 26 වැනිදා පූර්ණ ස්වාධීන රාජ්යයක් බවට පත් වුණා.
👉 බුරුමය 1947 පෙබරවාරි 12 ඩොමීනියන් නිදහස ලබාගත්තා. ඊට අවුරුද්දකට පස්සේ 1948 ජනවාරි 6 වැනිදා පූර්ණ ස්වාධීන රාජ්යයක් බවට පත් වුණා.
👉 හැබැයි ලංකාවට මේ පූර්ණ ස්වාධීන රාජ්යයක තත්ත්වය දිනාගන්න 1948 ඉදන් 1972 දක්වා අවුරුදු විසි හතරක දිග කාලයක් ගත වුණා.
👉 ඉතින් මේකට හේතුව ඇහුවොත් මේකට හේතුව වෙන මුකුත් නෙමෙයි අපේ දේශපාලනඥයන් අතර තිබූ කුලල් කා ගැනීම, පොදු ජාතික වැදගත්කමක් තියන දෙයක් වෙනුවෙන්වත් එකට එකතු වෙන්න බැරි වුණ එක.
👉 හැබැයි ඉන්දියාව වගේ රටවල අපටත් වඩා වාද බේද බෙදීම් තිබුණත් ඔවුන් පොදු ජාතික අරමුණුවලදී එක රටක් එක ජාතියක් විදිහට කල්පනා කරලා තීන්දු තීරණ ගත්තා.
👉 මේ අනුව ඔබට පැහැදිලි ඇති අපේ සැබෑ නිදහස් දිනය පෙබරවාරි හතර නොවෙයි මැයි විසි දෙක විය යුත්තේ ඇයි කියන එක.
👉 ඇත්තටම 1972 ලංකාව ජන රජයක් බවට පත්වූ දිනය අපි අපේ නිදහස් දිනය ලෙස සමරපු කාලයක් තිබුණා.
👉 ඒ තමයි 1972 සිට 1977 දක්වා ගත වූ කාලය. ඒ කාලේ පෙබරවාරි 4 නොවෙයි මැයි 22 තමයි අපේ ජාතික නිදහස් දිනය විදිහට අපි සැමරුවේ.
👉 හැබැයි 1977 ජේ. ආර්. ජයවර්ධන බලයට ඒමෙන් පසුව ජේආර් තමන්ගේ අධිරාජ්ය ගැති බව ප්රකට කරමින් නැවත අපේ නිදහස් දිනය 1948 පෙබරවාරි හතර බවට පත් කරනවා.
👉 මේ නිසාම අදටත් අපි හුග දෙනෙකුට විශේෂයෙන් අපේ තරුණ ප්රජාවට මේ ජනරජ දිනය හා එහි වැදගත්කම ගැන වැඩි අවබෝධයක් නැහැ.
👉 ජන රජ දිනයේ වැදගත්කම කියන එක අපේ ඉතිහාසයෙන් සැගවී ගිය කාරණයක්.
