28/08/2026
តាមរយៈប្រវត្តិកាលព្រះពុទ្ធសាសនា យើងតែងឮឈ្មោះ ព្រះបាទអសោក ឬ អសោកមហារាជ ឬ ធម្មាសោក ។
យោងតាមគម្ពីរមហាវង្សព្រះបាទអសោកមហារាជបានឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ ២១៨ ឆ្នាំ ក្រោយពេលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានចូលព្រះបរិនិព្វានទៅហើយ។ ព្រះអង្គគឺជាអធិរាជមួយអង្គដ៏ខ្លាំងពូកែបានវាយដណ្តើមកាន់កាប់ប្រទេសនានាបង្កើតបានជាអាណាចក្រមួយនៅជម្ពូទ្វីប(ឥណ្ឌាបុរាណ)ហៅថាអាណាចក្រម៉ូរ្យ៉ា (Maurya Empire)។
ស្តេចអង្គនេះហើយដែលបានប្តូរជំនឿពីជំនឿព្រហ្មមញ្ញសាសនាមកជាពុទ្ធសាសនា ហើយបានចាត់បញ្ជូនទូតទៅផ្សព្វផ្សាយនិងលើកស្ទួយព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសនានា រហូតដល់ដែនដីសុវណ្ណភូមិ។
ព្រះអង្គជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភដ៏ឆ្នើមមួយរូប ដែលបានកសាងបូជនីយដ្ឋាននានានៅតាមទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ព្រះពុទ្ធដូចជា :
#ស្ដូបសានជី (Sanchi Stupa): ស្ថិតនៅរដ្ឋម៉ាឌីយាប្រាដេស (Madhya Pradesh) ប្រទេសឥណ្ឌា។ ព្រះបាទអសោកបានផ្តើម ការសាងសង់ស្ដូបធំដំបូងគេបង្អស់នៅទីនេះ ដើម្បីតម្កល់ព្រះសិរីរិកធាតុព្រះពុទ្ធ ដែលក្រោយមកត្រូវបានព្រះរាជាក្រោយៗពង្រីកនិងបន្ថែមសំណង់ស្ថាបត្យកម្មផ្សេងៗទៀតនៅសម័យក្រោយ។
#ស្ដូបដាមេខ (Dhamek Stupa): ស្ថិតនៅរាជ្យបូរី (Sarnath) ជាកន្លែងដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រដល់បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ។
តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រះអង្គបានចាត់ឱ្យបើកចេតិយបុរាណចាស់ៗចំនួន៧ ក្នុងចំណោម៨ ដើម្បីយកព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មកចែករំលែកដាក់តាមចេតិយថ្មីចំនួន ៨៤,០០០ នៅតាមតំបន់នានា ទូទាំងដែនដីចក្រចក្ររបស់ព្រះអង្គ ដើម្បីប្រជានុរាស្រ្តបានគោរពបូជា។
#សសរថ្មអសោក (Ashoka Pillars)
ព្រះអង្គបានឲ្យគេកសាងសសរថ្មនៅទីសក្ការៈដ៏សំខាន់ៗដោយបានចារប្រកាសពីព្រះធម៌ និងកំណត់ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ព្រះពុទ្ធផងដែរ ដូចជា :
#សសរថ្មលុម្ពិនី (Lumbini Pillar) បញ្ជាក់ពីទីកន្លែងប្រសូតរបស់ព្រះពុទ្ធ និងជាសក្ខីភាពដែលព្រះអង្គបានយាងទៅទស្សនកិច្ចផ្ទាល់ និងបួងសួងនៅទីនោះ។
#ស្តូបមហាបរិនិព្វាន (Parinirvana Stupa): ព្រះអង្គបានកសាងស្តូប និងពង្រីកទីកន្លែងនេះឡើងវិញប្រហែលនៅឆ្នាំ ២៦០ មុន គ.ស. ដើម្បីកំណត់ និងជាទីគោរពបូជាដល់កន្លែងដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលកាន់ព្រះនិព្វាន។
#បល្ល័ង្កពេជ្រ (Vajrasana ឬ Throne of Enlightenment): ព្រះអង្គបានកសាងថ្មរាងជាបល្ល័ង្ក ឬអាសនៈធ្វើពីថ្មរលោងនៅក្រោមដើមពោធិ៍ ដែលជាកន្លែងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគង់ប្រថាប់ពេលត្រាស់ដឹង នៅពុទ្ធគយា ដែលរជ្ជកាលស្តេចក្រោយៗគេក៏បានសង់ប្រាសាទខ្ពស់មួយក្បែរនោះ។
#សសរថ្មសារ៉ាណាត់ (Sarnath Pillar): ជាសរសរក្បាលសឹង្គទាំងបួន ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាប្រើជាសញ្ញាជាតិរបស់ប្រទេស។ នៅលើសរសរនោះព្រះបាទអសោកបានឲ្យគេចារនៅលើសសរថ្មនោះជាបញ្ញត្តិផ្លូវការមួយដែលគេស្គាល់ថាជា "ព្រះរាជឱវាទស្តីពីការហាមប្រាមការបំបែកសង្ឃ" ខ្លឹមសារសំខាន់ៗដែលបានសរសេរនៅលើសសរថ្មនោះរួមមាន៖
**ព្រះអង្គបានប្រកាសជាដាច់ខាត មិនឱ្យបុគ្គលណាមួយបង្កើតឱ្យមានការបំបែកបំបាក់សង្ឃ(ទាំងភិក្ខុ និងភិក្ខុនី) ឡើយ។
**ព្រះអង្គបានកំណត់ថា ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីណាដែលព្យាយាមបំបែកបំបាក់ ឬបែងចែកបក្ខពួកក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបង្គាប់ឱ្យស្លៀកពាក់ស ហើយបណ្តេញចេញពីវត្តអារាម ឱ្យទៅរស់នៅទីកន្លែងផ្សេង។
**ព្រះបាទអាសោកបានដាក់បញ្ជាដល់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងមន្ត្រីរាជការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ និងផ្សព្វផ្សាយព្រះរាជឱវាទនេះ ដើម្បីថែរក្សាការពារសេចក្តីសុខដុមរមនាក្នុងសហគមន៍សង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនា។
ចារឹកនេះត្រូវបានសរសេរជាភាសាប្រាក្រិត (Prakrit) និងអក្សរបរាម្ហី (Brahmi Script) ដោយសារទីតាំងសារ៉ាណាត់ជាកន្លែងដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងធម្មចប្បវត្តនសូត្រជាលើកដំបូង ទើបព្រះបាទអាសោកយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការការពារសហគមន៍សង្ឃនៅទីនោះឱ្យមានការបែកបាក់។
ព្រះអង្គក៏បានឧបត្ថម្ភដល់ការកសាងវត្តអារាមជាច្រើន ដូចជា វត្តអសោកាមរាម ក្នុងទីក្រុងប៉ាតាលីបុត្រ និងបានឧបត្ថម្ភដល់ការរៀបចំសង្គាយនាព្រះពុទ្ធសាសនាលើកទី៣ ដើម្បីជម្រះពុទ្ធវចនៈឱ្យបានបរិសុទ្ធ។
ព្រះអង្គបានបញ្ជូនព្រះរាជបុត្រ និងព្រះរាជធីតាគឺ ព្រះថេរៈមហិន្ទ និងព្រះថេរីសង្ឃមិត្តា ទៅផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌នៅប្រទេសស្រីលង្ការថែមទៀត។
