Dr. Kameran Mentk

Dr. Kameran Mentk This page belongs to Dr. Kameran Mentk, Professor of Contemporary Political History and Philosophy of International Relations

شەڕی ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانید. كامەران مەنتكبەشی بیست و دوو (بەر لە كۆتایی)13\6\2026بە ...
13/06/2026

شەڕی ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانی
د. كامەران مەنتك
بەشی بیست و دوو (بەر لە كۆتایی)
13\6\2026
بە هەموو پێوەرەکان، ئەو خۆڕاگرییەی تاوەکوو ئێستا ئێران بە یارمەتیی هاوپەیمانە هێمن و بێدەنگەکانی نواندوویەتی، ئەوە دەسەلمێنێت کە تەنیا مانەوەی ڕژێمی سیاسیی ئەو وڵاتە، وەک سەرکەوتنێکی گەورە بۆی هەژمار بکرێت. سەرەڕای ئەو هەموو شەڕە دەروونی و ڕاگەیاندنەی ئەمریکا و ئیسرائیل، بەتایبەتیش ئەوەی سەرۆکی ئەمریکا بەرامبەر ئێران دەیکات، وا دێتە بەرچاو هێشتا جڵەوی دەستپێشخەرییەکان لە دەستی ئێراندا بێت. ئەو هەوڵانەی ئێران دەیدات بۆ لێدان لە ناوبانگی ئەمریکا و هاوپەیمانەکەی و خۆتیهەڵقورتاندنی لە مەسەلەی لوبنان و دانانی مەرجی سەخت بۆ دانوستان ــ کە ئەگەر ئەمە تەنیا کارێکی نمایشکارانەش بێت ــ ڕۆڵی گەورە لە گەمەکانی سیاسەتی هەرێمی و جیهانیدا دەگێڕێت. بۆردوومانکردنی ئەم دواییەی ئیسرائیل و کوێت و بەحرەین و هتد، بە وردی بازووی سەربازیی ئێرانمان نیشان دەدات و پێمان دەڵێت ئەو ڕژێمە نەک لە ڕووخان نزیک نەبووەتەوە، بەڵکوو خەریکە زۆر بە باشی هەژموونی خۆی لە ناوچەکە دەپارێزێت و بەرامبەر ئەمەش هەژموونی ئەمریکا بچووک دەکاتەوە. ئەمەش ڕێک ئەو ستراتیژییەیە کە ڕووسیا و چین بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئۆڕاسیا، یاخود بە لایەنی کەم بۆ داڕشتنەوەی هاوسەنگیی هێز لە ئۆڕاسیادا پیادەی دەکەن.
دوای زیاتر لە دوو مانگ لە شەڕ، هێشتا ئێران نەک هەر خۆی ڕاگرتووە، بەڵکوو لەسەر هەستیارترین ژێیە جیۆستراتیژییەکان یاری دەکات و سەرەڕۆیی بێوێنە ئەنجام دەدات. بۆ نموونە لە کاتێکدا ئەو قەیرانانەی لە گەرووی هورمز دروستی کردووە ئابووریی جیهانی شپرزە کردووە، هەڕەشەی ئەوە دەکات کە شەڕەکە دەگەیەنێتە باب ئەلمەندەبیش؛ واتە لە ڕێگەی حوسییەکانەوە هەڕەشەی داخستنی ئەو دەروازە گرنگەی سەر دەریای سووریش دەکات کە بڕبڕەی پشتی هاتوچۆی وڵاتە ڕۆژئاواییەکانە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هەموو ئەو هێزانەی بەرەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دێن، دوای ئەوەی نۆکەندی سوێس دەبڕن، بەو دەروازەیەدا تێدەپەڕن و بەرەو کەنداو و عێراق و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەگشتی دێن. ئەو هەنگاوەی ئێران دەبێتە هۆی فراوانکردنی چوارچێوەی شەڕەکە، بەتایبەتی ئەو وڵاتانەی دەکەونە سەر دەریای سوور لە هەردوو کەناراوەکانی کەنداو و ئەفریقا، واتە سعوودیە و میسر؛ بە پلەی یەکەمیش میسر، چونکە زیانێکی گەورەی ئابووری بەو وڵاتە دەگەیەنێت کە لە ڕێگەی نۆکەندی سوێسەوە دەستی دەکەوێت. بۆیە هەر کاتێک هەڕەشەکان بگاتە سەر دەریای سوور، ئەگەری تێوەگلانی میسر لەو شەڕە لە هەموو کاتێکدا بەهێزتر دەبێت. لە ساڵی ٢٠١٥ کاتێک حوسییەکان لە یەمەن هەمان ئەو هەڕەشەیەیان کرد کە چەند ڕۆژێک لەمەوبەر دووبارەیان کردەوە، واتە شەڕەکە دەگوازنەوە باب ئەلمەندەب، وەزیری دەرەوەی میسری ئەو کاتە ڕاشکاوانە ڕایگەیاند ئەگەر حوسییەکان لە دەریا نزیک ببنەوە، ئەوە سوپای میسر ئامادەیە و ڕاستەوخۆ دەچێتە ناو شەڕەوە.
فراوانبوونی شەڕ لەگەڵ دۆخی ئابووریی ئێستای ئەمریکا و تەنانەت جیهانیش ناگونجێت، بۆیە دەبینین ئەمریکییەکان زیاتر پەنا بۆ دانوستان دەبەن و دەیانەوێت لە ڕێگەی زمانی دیپلۆماسییەوە ئامانجەکانیان بەدەست بێنن، یاخود بە لایەنی کەم بتوانن لە شەڕەکە بچنە دەرەوە و ئاوی ڕووی خۆیان بپارێزن. بەڵام سەرکەوتنی ئەو سیاسەتە لەگەڵ وڵاتێکی وەکوو ئێران، یاخود ڕاستتر بڵێین لەگەڵ ئیمپراتۆریایەکی هەرێمی وەکوو ئێران، کە ئەزموونێکی گەورە و مێژوویی لەو جۆرە شەڕ و ململانێیانەدا هەیە، کارێکی ئاسان نییە. بەتایبەتیش ئەگەر ئەوەمان زانی ڕووسیا و چینیش دەیانەوێت ئێران وەکوو تەڵەیەک بۆ ئەمریکا بەکاربهێنن و سوود لەو شکستە ستراتیژییە وەربگرن کە ئەمریکا لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دووچاری بووە. بۆیە چەندە ئەمریکا دەیەوێت سوود لە دیپلۆماسییەت، واتە هێزی نەرم وەربگرێت، ئێران هێندە زیاتر پەنا بۆ هێزی ڕەق، واتە بەرەنگاربوونەوەی سەربازی و ئابووری دەبات. لە پاڵ ئەویشدا کار بۆ ئەوە دەکات مەرجە ستراتیژییەکانی خۆی بەسەر ئەمریکادا بسەپێنێت، کە ئێستا جگە لە ئیسرائیل و وڵاتە شکستخواردووەکانی کەنداو، هیچ کەسێکی تری بە دەستەوە نەماوە؛ تەنانەت ڕۆژئاواییەکانیش وەک لە بەشەکانی پێشوودا ئاماژەمان پێ کرد، کە هاوپەیمانی شارستانیی ئەمریکان، خۆیان لەو شەڕە دوور خستووەتەوە!
کەواتە دەکرێت بڵێین هەموو ئاماژەکان بەرەو ئەوە دەچن ئێران ببێتە ئەو پانتاییە جیۆستراتیژییەی سیستەمی جیهانیی نوێی لەسەر دابڕێژرێتەوە، کە ئەمەش چارەنووسی ململانێکان و خودی سیاسەتی نێودەوڵەتی بە شێوەیەکی گشتی دادەڕێژێتەوە و کۆمەڵێک دەزگای تری نێودەوڵەتی لەدایک دەبن و شوێنی ئەو دامەزراوە کۆنانەی قۆناغی دوای جەنگی دووەمی جیهانی و شەڕی ساردی یەکەم دەگرنەوە، کە ئێستا لەکارکەوتوون یان هێندە لاواز بوون ناتوانن وەڵامی پێداویستییەکانی ئەو سەردەمە بدەنەوە. بێگومان ئەمەش لە نێوان شەو و ڕۆژێکدا نابێت، بەڵکوو پێویستی بە کاتی زیاتر هەیە. بۆیە پڕۆسەی شەڕ و دانوستان لە نێوان ئەمریکا و ئێران لەگەڵ ئیسرائیل دەکرێت بە یەک ڕیتم نەڕوات و خێرایی و لەسەرخۆیی بەخۆیەوە ببینێت، بەڵام ئەمە هەرگیز ناتوانێت ئەو ڕاستییە بشارێتەوە کە قەیرانەکە زۆر لەوە قووڵتر و گەورەترە کە وا بە ئاسانی بەکۆتا بێت؛ چونکە کۆی قەیرانەکانی جیهان و بەتایبەتیش ئۆڕاسیای پێوە بەستراوەتەوە. بۆیە مۆرکی "نە شەڕێکی بەردەوام و نە ئاشتییەکی هەمیشەیی" مۆرکی قۆناغی ئایندە دەبێت، تا ئەو کاتەی ئەمریکا وەک بەریتانیا لە شەست و حەفتاکانی سەدەی بیستەم ــ چۆن بەریتانیا هێزەکانی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کێشایەوە و ڕێگەی بۆ سەپاندنی هەژموونی ئەمریکا خۆش کرد ــ بە هەمان شێوە دەبێت ئەمریکاش بە ناچاری نەرمی بنوێنێت و بە لایەنی کەم دەستبەرداری ئەوە ببێت وەک پۆلیسێکی تاکلایەنەی جیهانی لەمەودوا بە ئارەزووی خۆی سیاسەتی جیهانی بەڕێوە بەرێت. چونکە ئێستا نەوەکانی سەدەی بیستەم نییە کە ئەمریکا ئەو هێز و کاتەی بە دەستەوە بێت هەموو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی یا ملکەچ بکات بۆ سیاسەتەکانی خۆی یا بە لایەنی کەم بێدەنگی بکات. کاتێک لە ١٩٩١ لە عێراقی دا و تاوەکوو ساڵی ٢٠٠٣ ڕژێمی عێراقی هێشتەوە و وەک بیانوویەک بەکاری هێنا، تا ئەو کاتەی دوای ئەفغانستان (٢٠٠٢) لە ساڵی (٢٠٠٣) پەلاماری عێراق بدات و ڕژێمی بەعس بڕوخێنێت تاوەکوو بە چەمکە جیۆپۆلەتیکییەکەی ناوچەی "دڵی زەوی" ئابڵووقە بدات. ئێستا هاوسەنگیی هێز بە شێوەیەک گۆڕاوە، نەک هەر ئەمریکا ناتوانێت ئێران وەک قەوارەیەکی جیۆپۆلەتیکی هەڵوەشێنێتەوە، بەڵکوو ناتوانێت ڕژێمەکەشی بگۆڕێت، تا ئەو کاتەی لەگەڵ زلهێزەکانی تری ئۆڕاسیا (چین و ڕووسیا) نەگاتە ڕێککەوتن. هەر ڕێککەوتنێکی لەو شێوەیەش واتای داڕشتنەوەی سیستەمێکی تری جیهانییە کە جێگەی سیستەمی تاکجەمسەریی ئەمریکا دەگرێتەوە. کە ئەمەش کارێکی وا ئاسان نییە و زۆر ئەگەری مەترسیداری لە پێشدایە؛ یەکێک لە ئەگەرە هەرە مەترسیدارەکان، پەنابردنە بۆ چەکی قڕکەری ترسناک و فراوانکردنی چوارچێوەی شەڕەکە، کە ئەمە نەک تەنیا ئێران، بەڵکوو کۆی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی دەخاتە بەردەم هەڕەشەی لەناوچوونەوە.
بۆئەوەی بابەت و نووسینەكانت راستەوخۆ بگاتە دەست، سەبسكرایبی ئەو كەناڵەی تێلیگرام و یوتوب بكە:
https://t.me/kameranmentk1
بۆ بینینی كەناڵی یوتوب: https://www.youtube.com//videos

ڕووخانی هەرێم یا دەسەڵاتی ماوەبەسەرچوو؟!د. كامەران مەنتك1\6\2026هەموو پلانەکان بۆ ئەوە خراونەتە کار بۆ ئەوەی دوا فیشەک ل...
01/06/2026

ڕووخانی هەرێم یا دەسەڵاتی ماوەبەسەرچوو؟!
د. كامەران مەنتك
1\6\2026
هەموو پلانەکان بۆ ئەوە خراونەتە کار بۆ ئەوەی دوا فیشەک لە تابووتی ئەو هەرێمە بدەن، کە بەرلەوان دوو بنەماڵەی سیاسی سڕیان کردووە و لە پەلۆپۆیان خستووە، ئێستا هەموو شتێک لە کوردستان لە پێناو مانەوەی ئەو دوو بنەماڵەیە نەک بە تەنیا لە دەسەڵات بەڵکوو لە گۆڕەپانی سیاسی و تەنیا کۆمەڵایەتییش. ئەوەی سەیرە لە کاتێکدا هەرێم وەکوو جەستەیەکی ماندوو شەکەت لە هۆش چووە و کەوتووەتە سەرپشت. هەموو ئەندامەکانی جەستەی لەکار کەوتووە، دوو دیاردەی ئێجگار سەیر بەدیار دەکرێت، یەکەمیشیان ئەوەیە ئەو دوو بنەماڵەیە تا ئێستا لە خەمی هیچدا نین تەنیا پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیاندا نەبێت، دیاردەی دووەم، کە دیاردە ترسناکەکەیە ئەوەیە خەڵکی کوردستانیش نەک لەو گەڕەلاوژەیە پشتگوێخراوە، بەڵکوو بە پشوودرێژییەوە چاوەڕوانی ڕووخانی ئەو هەرێمە دەکات، وەک ئەوەی ئەو هەرێمە موڵکی ئەو دوو بنەماڵەیە بێت و بە ڕووخانی هەرێم تۆڵە لەوان بکاتەوە!
ئەمە دیاردەیەکی ترسناک و تێگەیشتنێکی ئێجگار هەڵەیە، نابێت قەوارەی هەرێم وەک قەوارەیەکی یاسایی و دەستووری، کە تاقە قەوارەیەکە بۆ کورد ڕەخساوە و ماوەیەکە لە لایەن زلهێزەکانەوە پارێزراوە، تێکەڵ بە دەسەڵاتێکی سیاسی گەندەڵ و بێباک بکرێت، دەبێت هەر چۆنێک بێت ئەو هەرێمە بپارێزرێت، بەرامبەر ئەمەش بە هەر شێوەیەک دەبێت نەک بە تەنیا ئەو دوو بنەماڵەیە، بەڵکوو حیزبە ئۆپۆزسیۆنە هەلپەرست و بێهەڵوێستەکانی تریش هاوشێوەی حیزبە دەسەڵاتدارەکان، لە گۆڕەپانی سیاسی دوور بخرێنەوە و بەرلەوەی هێزە دەرەکییەکان بە بیانووی جیا جیا بیانخاتە بەردەم دادگاکان، کۆمەڵگەی کوردی خۆی دادگاییان بکات لێپێچینەوەیان لەسەر ئەو تاوانە سیاسی و ئابوورییانەی بەرامبەر کورد کردوویانە لە هەموو بەشەکانی کوردستان لەگەڵیاندا بکات. دەبێت تاکی کورد بەو شێوەیە دەستبەرداری خەونەکانی خۆی بێت هەموو شتێک بخاتە دەست قەدەر و لە دەرەوەی ڕووداوەکانەوە سەیری خۆی بکات، کاتی ئەوە هاتووە، بەرلەوەی لە دەرەوە دۆخێک بەسەر کورددا بسەپێنرێت، کە تەڕ و وشک بەیەکەوە بسووتێنێت، خەڵکی کوردستان خۆی ئەو مۆدێلە سیاسییە لە گۆڕ بنێت، دیارە ئەم ئەرکەش ئەرکی دەستەبژێرێکی ڕاستەقینەیە، تاوەکوو ئێستا وەکوو پێویست لە گۆڕەپانی سیاسی، بەتایبەتی باشوور جێگەی نەگرتووە و نەیتوانیوە بوونی خۆی وەکوو پێویست بسەلمێنێت، ئەوەی گەڕەلاوژەچییانەش، کە بە ناوی ڕۆشنبیر و ئەکادیمیست و... هتد لە زوڕناژەنین ناکەون، هاوشێوەی ئەو خائینانەی کوردیان بەم ڕۆژە گەیاند دەبێت بدرێنە دادگاکان و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكرێت، چیتر کاتی ئەوە نەماوە کورد چاوەڕوان بکات، باوک و کوڕ و ئامۆزاکان لەسەر دامەزراندنی کوڕ و نەوەکانی خۆیان لە ململانێدابن، بەو دۆخە حکومەت هەرگیز نەک پێکنایەت، بەڵکوو ئەمە خۆی ڕێگایەکە بۆ ڕێگریکردن لە دروستکردنی حکومەت.
پێویستە بەند و بالۆرەی دروستکردنی حکومەت بەو شێوەی پڕوپاگەندەی بۆ دەکرێت، کە دەتوانین بە دوا چریکەی بەرلە کۆتایی هەژماری بکەین، نابێت خەڵک فریو بدات، چونکە لە ڕووی یاساییەوە ئەو هەڵبژاردنەی دەیانەوێت پشتی پێ ببەستن بۆ دامەزراندنی حکومەت، هیچ بەهایەکی نەماوە و هاوکات لە سایەی ئەو دوو بنەماڵەیە هەڵبژاردنیش هیچ بەهایەکی نەماوە، بۆیە لە جیاتی ئەوەی کورد چاوەڕوان بکات لە دەرەوە هێزێک بێت و ئەو دۆخە بگۆڕێت، دەبێت خۆی خۆی کۆبکاتەوە و ئەو مۆدێلە لە گۆڕ بنێت و مۆدێلێکی تر دامەزرێنێت، ئاساییە گەلان دەسەڵاتی سیاسی بگۆڕن، بەڵام هیچ نەتەوەیەک هەرگیز کار بۆ ڕووخاندن و لەناوبردنی وڵاتی خۆی ناکات!

بۆئەوەی بابەت و نووسینەكانت راستەوخۆ بگاتە دەست، سەبسكرایبی ئەو كەناڵەی تێلیگرام و یوتوب بكە:
https://t.me/kameranmentk1
بۆ بینینی كەناڵی یوتوب: https://www.youtube.com//videos

شەڕی ئەمریكا، ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانید. كامەران مەنتكبەشی بیست و یەكەم( بەر لە كۆتایی)28\5\2026سەربار...
28/05/2026

شەڕی ئەمریكا، ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانی
د. كامەران مەنتك
بەشی بیست و یەكەم( بەر لە كۆتایی)
28\5\2026
سەرباری ئەوەی توركیا بەو شێوەیە توانیویەتی دەست لە خنخنۆكەی پانتاییەكی جوگرافی گەورەی كوردستان بنێت و سیاسەتە قێزەونەكانی خۆی لەشەڕی دیمۆگرافی واتە گۆڕینی دیمۆگرافیاو شەڕی بایۆلۆژی و بڵاوكردنەوەی چەندین نەخۆشی ترسناك لە رێكەی كۆنتڕۆڵكردنی ئابووری كوردستان، بەشێوەیەك بازاڕەكانی هەرێم بە شێوەیەك كۆنتڕۆڵ بكات، كە جگە لە كەلو پەلە گوماناوی ترسناكەكانی ئەو جێگە بۆ كەل و پەلی هیچ وڵاتێكی تر نەبێتەوە، بەپلەی یەكەمیش لە بواری خۆراكدا، كە ئەمە هەستیارترین بوارە بۆ جێبەجێكردنی ستراتیژی نەخۆشخستن و قڕكردنی لەسەر خۆ، هێشتا توركیا نەیتوانیوە لە مێردەزمەی كورد رزگاری بێت و هەمیشە لە زیندووبوونەوەو بە هێزبوونەوەی ئەو فاكتەرە گرنگە لە سیاسەتی هەرێمایەتی و تەنانەت نێودەوڵەتیش دەترسێت. لەوە دەترسێت زلهێزەكان جڵەوی مەسەلەی كورد لەدەست ئەو دەربێنن، هەر لەم روانگەیەوە دەبینین وەزیری دەرەوەی توركیا، كە ئەندامێكە لە هاوپەیمانی ناتۆ، ئامادەیی وڵاتەكەی دەربڕی بۆ بەشداریكردن لە پاككردنەوەی گەرووی هورمز لەو مینانەی ئێران چاندوویەتی، هاوكات توركیا چاوی لەوەیە ئەو شەڕو گرژیانە بە تەواوی لە ناوچەكە دوور بكرێتەوە، چونكە لەلایەك دەزانێت بە لاوازبوونی ئێران هاوسەنگی هەرێمی ناوچەكە تێكدەچێت، ئەمەش ئەگەری ئەوە دێنێتە پێشەوە، كە دەرگا بەرووی ململانێیەكی تری نێوان توركیاو ئیسرائیل بكاتەوە، بە تایبەتیش ئەگەر زانیمان توركیا هاوشێوەی ئێران خاوەنی پڕۆژەیەكی ئەتۆمیی گەورەیە و بە تەنیا لە ساڵی 2016 هەشت رێكەوتننامەیان دەربارەی دامەزراندنی وێستگەی كارۆئەتۆمی لە گەڵ روسیا ئیمزا كردووە. بۆیە شكستی پڕۆژەی ئەتۆمی ئێران تۆپەكە دەگوازێتەوە گۆڕەپانی توركیا، چونكە نە ئەمریكا نە ئیسرائیل هەرگیز لەگەڵ ئەوەدا نین، زلهێزێكی هەرێمی ئیسلامی، كە زۆر لە سنوورەكانی ئەو دوور نییە، ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی و هەڕەشە لە ئاسایشی هەرێمی بە گشتی و ئاسایشی ئیسرائیل بە تایبەتی بكات، لە پاڵ ئەمەشدا توركیا لەوە دەترسێت ئەمریكا جارێكی تر پەنا بۆ كارتی كەمە نەتەوەییەكان بە تایبەتی كورد ببات و شەڕێكی مەترسیداری نەتەوەیی ئەتنیكی لەنێوان گەلانی ئەو ناوچەیە دابگیرسێت.
هەرچی پەیوەندی بە مامەڵەكردنی ئێرانە لەگەڵ فاكتەری كوردی، كە لەرووی جیۆپۆلەتیكییەكەوە پانتاییەكی فراوانی لەو وڵاتە داگیركردووەو ئێرانیش یەكێكە لەو دەوڵەتانەی بەشێكی گرنگ و ستراتیژی كوردستانی پێوە لكێنراوە، تاوەكو ئێستا نەیتوانیوە سوود لەمێژووی خۆی وەربگرێت بە جۆرێكی تر مامەلە لەگەڵ كورد بكات، كە بۆ خۆیان رابكێشێت و وەك یەك هێزی ئاریایی بەیەكەوە كار بكەن، لەبەرئەوەی لەرووی ئەتنیكییەوە كورد و فارس نزیكییەكی زۆریان لەگەڵ یەكدا هەیە و تەنانەت هەندێك لەسەرچاوەكان وەك ئامۆزای یەكتر پێناسەیان دەكەن، بەڵام سەفەوییە نوێیەكانی ئێستا، هاوشێوەی سەفەوییە كۆنەكان، نەیانتوانیوە بەشێوەیەكی تەندروست مامەڵە لەگەڵ كورد بكەن، چۆن شێخ سەفیەدی دەرگای بەرووی كوردا داخست و ناچاری كردن لەگەڵ سوڵتان سەلیمی عوسمانی رێككەوتن بكەن، بەهەمان شێوە كۆماری ئیسلامی ئێرانیش نەیتوانیوە ئەو بەستەڵەكە بشكێنێت و هەنگاوێكی ئەرینی زیاتر لەكورد بچێتە پێشەوە، ئەگەرچی پەیوەندی لەگەڵ حیزب و هێزەكانی هەرێمدا هەیە، لەچوارچیوەی حیزب و هێز نەك وەك نوێنەریكی نەتەوەیی كورد، بەڵام لە مامەڵەكردنی لەگەڵ مەسەلەی كورد لە وڵاتەكەی خۆیدا، ئەویش هاوشێوەی توركیا كەوتۆتە كۆت و بەندی سیستەمە هەرێمییەكەوە و بە هەموو شێوەیەك هەوڵی سڕینەوە و لە ناوبردنی كورد دەدات، كە ئەمەش لە ئێستاو ئایندەدا زیانێكی گەورەی پێدەگەیەنێت، ئەگەرچی لەرووی ستراتیژییەوە سەقامگیری ئەو وڵاتە دەپارێزێت، بۆ نمونە ئەو هاوپەیمانییە سێلایەنییەی لەنێوان روسیاو توركیاو ئێراندا هەیە، كە رانەگەینراوە بەڵام هەستی پێدەدەكرێت، كاریگەرییەكی گەورەی لەسەر هەماهەنگی لەنێوان ئەو وڵاتانە بۆ لێدانی مەسەلەی كورد هەیە،
بۆ زیاتر روونكردنەوەی ئەو خاڵە پێویستە ئاماتژە بۆ ئەوە بكەین، كە لە ساڵی 2007 لێژنەیەكی هەماهەنگی لەنێوان ئەو هاوپەیمانییە ، بە پلەی یەكەم (توركیاو ئێران و روسیا)، دروست بووە، ناوی سوریاش لەو لیژنەیەدا هەیە، بەڵام بەهۆی ئەو قەیرانانەی سوریا بەدەستییەوە ناڵاندوویەتی رؤڵی ئەو وڵاتە زیاتر رۆڵیكی لاوەكی بووە، توانیویەتی زیانێكی زۆر بە كورد بگەیەنێت و سیستەمی هەرێمی بپارێزێت، روسیا لە رێگەی ئەو لێژنەیەوە توانی سوریا لە دابەش بوون بپارێزێت، تاوەكو لەگەڵ ئەمریكا نەگەیشتنە رێككەوتن بۆئەوەی سەروەری و یەكپارچەیی ئەو وڵاتە بپارێزرێت، رێگەی نەدا رژێمی ئەسەد بڕوخێت، ئەو كاتە رێگەی دا، كە دڵنیابوو توركیا دەیەوێت لەرێگەی سیستەمێكی داردەستی خۆیەوە یەكپارچەیی خاكی سوریا بپارێزێت، لەم لایەنەشەوە توانی خۆی راستەوخۆ بەشێكی زۆر ئەو وڵاتە داگیر بكات، كە هەر لە چیای كرمانجان، واتە عەفرین درێژ دەبێتەوە تاوەكو دەگاتە گرێ سپی و سەرێكانی، واتە سەر سنوورەكانی ئێراق.
هێنانی شەرع و هەوڵدان بۆ بەهێزكردنەوەی ئەو وڵاتە، كاریگەرییەكی ترسناكی لەسەر هەموو بەشەكانی كوردستان دروست كرد، رۆژئاوای كوردستانی چەندین ساڵ گەڕاندە دواوەو دەسەڵاتەكەی لە جوغزێكی جوگرافی بچووكدا قەتیش كرد، یارمەتیدەر بوو بۆ ئاوولووەدانی باشووری كوردستانیش، كردنەوەی دەروازەی نوێی گرێسپی و رەبیعە لە ئێراق، گورزێكی كوشندەیە لە ئابووری هەرێم، واتا داهستی سەرەكیترین دەروازەی بازرگانی لە هەرێم (ئیبراهیم خەلیل)، كە هێشتا دەرهاویشتەكەی بە باشی بەدیار نەكەوتووە! هاوكات ئەو هاوپەیمانییە بووە هۆی ئەوەی رێگە نەدرێت چەكەكانی ئەمریكا بگەنە دەست هێزە بەرهەڵستكارەكانی رژێمی ئێران، بە تایبەتیش كورد، بۆیە دەتوانین بڵێین لەنوێترین دەرهاویشتەكانی ئەو هەماهەنگییەش رێگە گرتن بوو لەگەیشتنی چەك بۆ دەست ئۆپۆزسیۆنی ئێران، كە ئێستا خەریكە رۆژانە سەرۆكی ئەمركیا (دۆناڵد ترامپ) كورد بە دزینی ئەو چەكانە تۆمەتبار دەكات.
دیارە ئەمەش هۆكاری سەرەكی بوو بۆ گۆڕینی رێڕەوی شەڕەكەو شكستهێنانی ستراتیژی ئەمریكاو ئیسرائیل بۆ لێدانی ئێران لە ناوەوە، كە دیارە دەیانویست هەمان سیناریۆی ئێراق و ئەفغانستان لەو وڵاتە دووبارە بكەنەوە، لەسەرەوە هێزی ئاسمانی پێگە ستراتیژی و گرنگەكانی ئەو وڵاتە بۆردومان بكات و سەركردەكانی لەناو بەرێت، لە ناوەوەش راپەڕین بكرێت و هەوڵبدرێت رژێمی ئیسلامی بڕوخێنرێت، ون بوون یاخود نەگەیشتنی ئەو چەكانە بەدەست هێزە كوردییەكان وەك هۆكارێكی گرنگ بۆ ئەو شكستە دەخوێنرێتەوە، وەك چۆن لە ساڵی 1997 لەرێكەوتننامەی پاریسدا، كە لەپاریس بەڕێوە چوو چوارچێوەیەكی باش بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی ناوەخۆی هەرێم و ئایندەی سیاسی دیاركرا، دواتر شاندی دانوستانكاری پارتی بەرلەوەی بگەڕێتەوە هەولێر سەردانی ئەنقەرەی كردو دەقی رێكەوتننامەكەی خستنە بەردەم، كە ئەمەش بووە هۆی شكستهێنانی ئەو پڕۆژەیە، بە هەمان شێوە، پێدەچێت هەمان سیناریۆ لە مەسەلەی بزربوونی ئەو چەكانە دووبار بووبێتەوە و جارێكی تر رێگری بۆ داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسی ناوچەكە دروست كردبێت.
بۆئەوەی بابەت و نووسینەكانت راستەوخۆ بگاتە دەست، سەبسكرایبی ئەو كەناڵەی تێلیگرام و یوتوب بكە:
https://t.me/kameranmentk1
بۆ بینینی كەناڵی یوتوب: https://www.youtube.com//videos

شەڕی ئەمریكا، ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانید. كامەران مەنتكبەشی بیستەم19\5\2026سەرەڕای ئاگربەست و بێدەنگبوو...
19/05/2026

شەڕی ئەمریكا، ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانی
د. كامەران مەنتك
بەشی بیستەم
19\5\2026
سەرەڕای ئاگربەست و بێدەنگبوونی تڤەنگەكان، توركیا هێشتا لەوە دەترسێت، كە شەڕی ئەمریكاو ئێران لەگەڵ ئیسرائیل دەرفەتێك بۆ كورد بێنیتە پێشەوە، بەرامبەر ئەمەش شتێ: نەماوە بە ناوی هێزی وەبەرهێنانی كورد، لەبەرئەوەی كورد ستراتیتژێكی نەتەوەیی نییەو بەسەر چەند حیزب و باڵیكدا و هەر باڵەی بەسەر دەوڵەتێكی هەریمی دابەش بووە و لەلایەن دەولەتێكەوە وەبەردەهێنرێت و كاری پێدەكرێت، بەكوردتی دەتوانین بڵیین هیچ شتێك نەماوە بەناوی مەسەلەی كورد، بەتایبەتی لەباشوور و هەر هێزو بنەماڵەی هەوڵی مانەوەی خۆی وبەرژەوەندییەكانی خۆی دەدات، لەوانە تا ئێستا ئیسرائیل وەك ساڵانی شەست و حەفتاكانی سەدەی بیستەم، واتە ئەو قۆناغەی بە هەڵە بە شۆڕشی ئەیلوول ناسراوە، بە ئارەزووی خۆی كورد بەكاردەهێنێت و یاری لەسەر دروشمە نەتەوەییكانی وەك مافەكانی كورد و دەوڵەتی كوردی دەكات، كەچی تا ئێستا لە هەموو ئەو ئاستەنگانەی كورد رووبەڕووی بۆتەوە هیچ هەڵوێستێكی پۆزەتیڤانەی نەبووە، تەنانەت كاریگەری ئیسرائیل لە باشووری كوردستان گەیشتۆتە ئەو رادەیەی دوای ریفڕاندۆمە گوماناوییەی ساڵی 2017 و هێرشی حكومەتی ئێراق بۆ سەر هێزە كوردییەكان، ئەو هێزانەی لەناوخۆیاندا یەك نەبوون و لەیەكەم چركەی رووبەڕووبوونەوەكەدا بەشیكیان گۆرەپانەكەیان جێهێشت و تەسلیم بوون، واتە نەیانتوانی بۆ چەند كاتژمێریكیش خۆیان رابگرن سەرباری ئەوەی چاوی هەموو دنیا لەسەریان بوو، پڕوپاگەندەی ئەوەی بلاودەكردەوە، كە فڕۆكەكانی ئیسڕائیل دێن و لە حكومەتی ئێراق دەدەن، كەچی تا ئێستا ئەو فڕۆكانە هەر نەگەیشتن و جگە لەخەڵكی باشوور، كە تا ئەوپەڕی بێهوایی كراوە، هێزە كوردییەكان، بە تایبەتی دەڤەری زەرد هێشتا لە چاوەڕوانی فڕۆكەكانی ئیسڕائیلدان و بەنجی یۆتۆپیای ریفڕاندۆم بەرینەداون.
لە پاڵ ئیسرائیل توركیاش توانیویەتی تا رادەیەكی زۆر سوود لەكارتی كوردی وەربگرێت، لە هەستیارترین قۆناغدا پڕۆسەی ئاشتی، كە تەنیا كورد ناوی پڕۆسەی ئاشتی لێدەنێت و توركیا تاوەكو ئێستا بەناوی توركیایەكی بێتیرۆر ناوزەدی دەكات، واتە توركیا سەرباری ئەوەی دەیەوێت وا نیشان بدات، كە سیاسەتێكی تری بەرامبەر كورد گرتۆتە بەر، بەڵام تا ئێستا ئامادەنییە تەنانەت دان بە بوونی كێشەكیشدا بنێت بەناوی كێشەی كوردی، لەگەڵ ئەوەشدا ئۆجەلان تا رادەیەكی زۆر دەستی بەو پڕۆسەیەوە گرتووەو دەست بەرداری نابێت، كە ئەمە لەلایەك لایەنێكی ئەرێنییە، لەبەرئەوەی شەڕی ئاشتی لەگەڵ هێزێكی وەكو توركیاو هەوڵدان بۆ ئیحتیواكردنی، لەشەڕی چەكداری زۆر سەختترو دژوارترە، بۆیە كاركردن لەو رێگەیەوە هەنگاوێكی پۆزەتیڤانەیە بۆ چارەسەركردنی مەسەلەی كوردی، ئەگەر كیسەڵ ئاساش هەنگاو بنێت، بەڵام كرۆكی كێشەكە لەوەدایە، كە سادەترین تاكی كوردی لەوە تێدەگات، كە توركیا شەڕی كات لەگەڵ كورد دەكات و دەیەوێت وا بكات كورد بخاتە دەرەوەی ئەو گۆرانكارییە ستراتیژییانەی لە ناوچەكەو جیهاندا روودەدات، بە وونی دیارە كە سەرباری ئەوەی توركیا تاوەكو ئێستا وەكو هێزێكی رامكراو و تێكشكاو مامەڵە لەگەڵ هێزی كوردی دەكات، بەڵام ئەوەی جێگەی نیگەرانییە توركیا خۆشی ئیرادەو توانای چارەسەركردنی كێشەكەی نییە، واتە كلیلی چارەسەر لەدەست توركیایەكدا نییە، كە بۆتە بارمتەی سیستەمێكی هەرێمی، ئەو سیستەمەی تا ئێستا گۆڕینێكی سادەی نەخشەی سیاسی ناوچەكەی قبووڵ نییە، ئەمە جگە لەوەی، كەتوركیا خۆشی پێی وایە چارەسەركردنی ئەو كێشەیە لە ئایندەیەكی زۆر دوور نا دەبێتە هۆی هەڵوەشانەوەی ئەو توركیایەی، كە خاوەنی نەتەوەیەكە، زۆربەیان دووچاری نەخۆشی راسیسیزم كراون و لەگەڵ ئەوەی زۆرینەی هەرە زۆریشیان لە بنەڕەتدا تورك نین و ئەوروپین، چونكە هەر وەك سەرنجێكی سادە، زۆر ئاشكرایە توركەكان لە ناوەڕاستی ئاسیاوە هاتوون و لە رەگەزی مەغۆلەكانن، ئەو رەگەزەی هەرگیز سوورەو قژ زەردو چاوشینییان نییە! ئەمە وا دەكات لەگەڵ هەر چارەسەركردنێكی مەسەلەی كورد، بە هەر بڕو قەبارەیەك بێت، ئەوانە لەو خەونە قووڵەی تیایدا دەژین واگا بێنەوە و بگەڕێنەوە بۆ سەر رەسەنایەتی خۆیان، جارێكی تر بانگەشەی ئەوروپی بونی خۆیان بكەنەوەو واز جلی تورك بوون بێنن و تووڕی هەڵبدەن. شایەنی باسە ئەو جۆرە دەنگە لە ئێستاوە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی توركیاوە هەستی پێدەكرێت و دەنگی لەم شێوەیە لێرەو لەوێ بەرز دەكرێتەوە، ئەگەرچی ئەمە هەنگاوێكی سەرەتایی و دەستپێكەو هێشتا بە تەواوی دەستیپێنەكردووە.
دیارە لە باشووریش وەك ئاماژەی پێكرا، بەشێكی گرنگ و ستراتیژی، كە دەتوانێت كۆسپ بۆ گەشەسەندنی مەسەلەی كورد لە باكوورو رۆژئاواو رۆژهەڵات دروست بكات، بە تەواوی كەوتۆتە ژێر كۆنتڕۆڵی توركیاو چەند دەموچاوێكی دزێو لەناو خەڵك بەناوی حكومەتی هەرێمەوە، كەلەرووی یاساییەوە هیچ شەرعیەتێكی نەماوە، وەك دێوجامەیەك بۆ فریوادانی رای گشتی لە هەرێم بەكاردێنێت و لە پەنای ئەوەوە خۆی راستەوخۆ ئەو بەشە بەڕێوە دەبات، لەو بەشەوە خەندەق بۆ كوردەكانی رۆژئاوا لێدەدرێت و سنووریان بە روودا دادەخرێت و هێزی كرێگرتەو داردەستی توركیایان بۆ دەنێردرێت، بۆئەوەی ئەو ئەزموونە بنكۆڵ بكەن و لەدواجاردا لەناوی بەرن، كە جێگەی نیگەرانیە لەم لایەنەوەش سەركەوتنێكی بەرچاویان بەدەستهێناوە، هاوكات لەلایەكی ترەوە دەیانەوێت شەڕی كوردەكانی باكووری كوردستانیان پێبكەن ، تاوەكو رێگە نەدەن هیچ هێزێكی تر، جگە لەداردەستەكانی خۆیان بەناوی مەسەلەی كوردەوە قسە لەگەڵ توركەكان بكات.
ئەو ناكۆكیانەی لەنێوان هێزەكانی هەرێم، بەتایبەتیش هەردوو بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانیدا هەیە، رێگە بۆ سەركەوتنی ئەو سیاسەتەی توركیا ئاسانتر دەكات، رەنگ بێت یەكێك لە نمونە زەقەكانی ئەم دواییەش سەردانی باڵیكی بنەمالەی بارزانی بێت بەناوی حكومەتی هەرێمەوە بۆ توركیاو دانیشتنیان لەگەڵ هەستیارترین دەزگاكانی ئەو وڵاتە، وەك دەزگای میت و بەرگری و وەزارەتی دەرەوەو خودی ئەردۆگان، تەنیا شێوازی دانیشتنەكەیان ئاماژەیەكی روون بەوە دەدات، كە ئەوان وەك نوێنەری كورد بەشدارییان لەو دانیشتنە نەكردووە و هیچ پەیوەندییەكیان بە بەرژەوەندییە نیشتمانییەكانی كورد نەماوە، بەڵكو توركیا وەك هیزێكی ناوخۆی خۆی سەیریان دەكات و مامەڵەیان لەگەڵدا دەكات، كۆی دیمەنەكە بە تەواوی ئەوە روون دەكاتەوە، كە چەتری ئەردۆگان هەمووان بەیەكەوە كۆدەكاتەوە، دیارە ئەمەش وەك پەرچەكردارێكە بۆ شكستەكانی بنەماڵەی بارزانی بەرامبەر بنەاڵەی تاڵەبانی، بە تایبەتیش بافڵ تاڵەبانی، كە لە ماوەیەكی كەمدا توانیویەتی لە بەغدا دووچاری چەندین شكستی ستراتیژییان بكاتەوە، بەشیوەیەك ئێستا ئەو بنەماڵەیە وەك دیوارێكیان لێهاتووە، كە هەر رۆژەی ریزێكیان لێ دادەڕمێت و دەكەوێتە خوارەوە، ئەگەرچی ئەوە جێگەی دڵخۆشی نییە، لەبەرئەوەی لەجیاتی ئەو ململانێیە ناتەندروستەو پەنابردن بۆ داگیر كەران بۆئەوەی ملی یەكتر بشكێنن، ئەگەر لەسەر حیسابی هەموو مەسەلەی كوردیش بێت، دەبوایە ئێستا بەیەوە ستراتیژێكی نیشتمانیان دابڕشتبوایە بۆئەوەی ئەو هەرێمە گەشە پێبدەن و بەرەی پێشەوەی بەرن، بەڵام ئێستا ئەو جۆرە شیكردنەوانە هیچ بەهایەكی نەمایەو دەبێت شیكردنەوە لەسەر ئەو واقعە تاڵە بكەین كە هەیە، خۆزگە هەڵچنین لەسەر دروستبوونەوەی حكومەتی هەرێم و خەون بینین بەو رابردووە نزیكەی، كە ئەو دوو بنەماڵەیە بەدەستی خۆیان تێكیاندا ساویلكەیی و گەمژەییەكی گەورەیە، چونكە ئێستا ئەو قۆناغە بە تەواوی كۆتایی هاتووەو دەبێت خاڵێكی بۆ دابنرێت و بەشێوازێكی تر دەستپێكرێتەوە، كە ئەمجدارەیان دەبێت سەرەتا لە دادگایكردنی هێزە ناوخۆییەكانەوە، واتە ئەو هێزانەی كوردیان لەباشوور بەمڕۆ گەیاند دەستپێبكرێت.
ماویەتی...
بۆئەوەی بابەت و نووسینەكانت راستەوخۆ بگاتە دەست، سەبسكرایبی ئەو كەناڵەی تێلیگرام و یوتوب بكە:
https://t.me/kameranmentk1
بۆ بینینی كەناڵی یوتوب: https://www.youtube.com//videos

شەڕی ئەمریكا، ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانید. كامەران مەنتكبەشی نۆزدەهەم12\5\2026بەم شێوەیە ئەو كارتە جیۆپۆ...
12/05/2026

شەڕی ئەمریكا، ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانی
د. كامەران مەنتك
بەشی نۆزدەهەم
12\5\2026

بەم شێوەیە ئەو كارتە جیۆپۆلەتیكیانەی بەدەست ئێرانەوەن، كۆسپی گەورە بۆ ستراتیژی ئەمریكاو ئیسرائیل نەك بەتەنیا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڵكو لە ئاسیای ناوەڕاست و نیمچە دورگەی هیندی و دەتوانین بڵێین لە كۆی ئۆڕاسیاو جیهان دروست دەكات. ئەمە جگە لەوەی وەك ئاماژە پێكرا چەندەی ماوەی ئەو ململانێیە درێژ بێتەوە، ئەگەری ئەوە بەهێزتر دەكات جارێكی تر جەولەیەكی تریش لە شەڕی گەرم لەنێوان ئەو دوو بەرەیەدا روبدات، ئەگەر بۆ ماوەیەكی كەمیش بێت، بەڵام ئەو دووبارەبوونەوەیە هەمیشە بەردەوام دەبێت و ماوەیەكی زۆر دەخایەنێت، كە ئەمە بە شێوەیەكی گشتی زیانێكی گەورە بە دۆخی ئابووری و سیاسی جیهانی و بە تایبەتیش بەدۆخی ئابوری و پێگە سیاسییەكەی ئەمریكا دەگەیەنێت، كە خۆی ئێستا بەردەوام لە نزمبوونەوەدایە. كە رەنگ بێت لە كۆتایدا ئەمە ببێتە هۆی ئەوەی ناچاری بكات، چەكی قەدەغەكراوی نێودەوڵەتیش بەكاربهێنێت، ئەگەرچی ئەمە ئەگەرێكی زۆر لاوازە، بەڵام لە هاتنەدی ئەو ئەگەرە چوارچێوەی شەڕەكە فراوانتر و ئەنجامەكەی كارەساتبارتر دەبێت.
پێدەچێت هەر ئەو ئەگەرە مەترسیدارانە بێت، وای لە زلهێزەكانی ئەوروپا (بەریتانیاو ئەڵمانیاو فەڕەنسا) كردبێت، لەسەر ئەوە رێكبكەون، كەشتیگەل و هێزە دەریاییەكان بەرەو گەرووی هورمز رەوانە بكەن، كە دەكرێت هاتنی ئەو هێزانە رۆڵێكی باش لە سەقامگیری ناوچەكە و گەڕانەوەی دۆخی ئاسایی بۆ گەرووی هورمز بگێڕێت و رۆڵێكی گەورە لە چارەسەركردنی قەیرانی وزە لە ئەوروپادا ببینێت، چونكە وەك ئاشكرایە ئەو هێزانە لەسەرەتادا نەكەوتنە ژێر هەڕەشەكانی سەرۆكی ئەمریكاو خۆیان تێكەڵ بەو شەڕە نەكرد، بۆیە ئەو جوڵە سەربازییەیان لە ئێستادا زیاتر بەلای ئەو گریمانەیەدا دەچێت، كە ئەوروپاش دەیەوێت پێگەیەكی گرنگ لەو ململانێیە جیهانییەدا داگیر بكات و چیتر بەناوی بێلایەنییەوە پەڕاوێز نەخرێت، تاوەكو لە دوای ئەو قۆناغە ئەویش بتوانێت شتێك بۆ خۆی بڕنێتەوە.
خاڵێكی گرنگ هەیە لێرەدا دەبێت هەڵوەستەی لەسەر بكەین، ئەویش ئەوەیە ناكرێت بەشێوەیەكی رەها سەیری ئەو شەڕەی نێوان ئەمریكاو ئێسرائیل دژی ئێران بكەین، راستە زۆر خاڵی ناكۆكییان هەیە، كە تا ئێستا نەیانتوانیوە لەرێگەی دیپلۆماسییەوە چارەسەری بكەن و پەنایان بۆ شەڕ بردووە، بەتایبەتی ئەمریكاو هاوپەیمانەكەی هەوڵدەدەن لەرێگەی هێزەوە سیاسەت و بەرژەوەندییەكانی خۆیان بەسەر ئێران بسەپێنن، بەڵام ئەمە، سەرباری ئاڵۆزی دۆخەكە، هەرگیز ئەوە رەتناكاتەوە، كە زۆر خاڵ و بەرژەوەندی هاوبەشیش بەیەكەوەیان دەبەستێتەوە، لەوانە پاراستنی سەقامگیری ناوچەكە لە ئایندەیەكی نزیكدا، كە ناكرێت رۆڵی ئێران لەهێنانەدی ئەو سەقامگیرییە فەرامۆش بكرێت.
هەر ئەمەشە وایكردووە شەڕەكە نەگاتە ئەو ئاستەی گەڕانەوەی تیادا نەبێت و دۆخەكە لەدەست دەربچێت و بەخێرایی تەشەنە بكات، ئەگەرچی ئێران لەرێگەی بۆردومانكردنی وڵاتانی كەنداو ئێراق ئاماژەیەكی نارد، واتە هەڕەشەی كرد، كە ئەگەر زیانی ستراتیژی پێبگات چوارچێوەی شەڕەكە فراوان دەكات، بەڵام ئەمریكا زۆر بەوریاییەوە جڵەوی دەستپێشخەری شەڕەكەی تا ئێستا بە سەركەوتوویی لەدەستخۆی هێشتۆتەوە، شەڕو ئاشتی تێكەڵاو كردووەو هەركاتێك بیەوێت هێرش دەكات و هەركاتێكیش بیەوێت ئاگر بەست رادەگەیەنێت و بانگەشەی سەركەوتن دەكات، لەكاتێكدا ئەمریكا تا ئێستا نەیتوانیوە سەركەوتنی كۆتایی بەدەست بێنێت و شەڕەكە لە بەرژەوەندی خۆی یەكلا بكاتەوە.
دیارە ئەمەش بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێتەوە، لەوانە پێگەی ئەو شەڕە زۆر فراوانترە لەوەی راگەیەنراوە، واتە ئەگەرچی ئەو سێ هێزە راستەوخۆ لەشەڕدان، بەڵام ئەنجامی ئەو شەڕە كاریگەریگەرییەكی هەرێمی و جیهانی زۆر گەورەی لەسەر كۆمەڵێك وڵاتی تردا هەیە، لەوانە بەرژەوەندییەكانی روسیاو چین لە تەواوی ئۆڕاسیاو جیهان دەخاتە مەترسییەوە، لەبەرئەوەی پێگەی جیۆستراتیژی ئێران كاریگەری لەسەر پانتاییەكی فراوانی ئۆڕاسیادا هەیە، ئەمە جگە لەوەی لەسەر ئاستی هەرێمی، كەوتنی ئێران فەوزایەكی هەرێمی وا لەگەڵ خۆیدا دێنێت، كە كۆنتڕۆڵكردنی نەك هەر ئاسان نابێت بگرە دژوار و سەخت بێت ئەگەری گۆڕینی شەڕەكە بۆ شەڕێكی جیهان و چەكداری راستەوخۆ زیاتر بكات، دیارە یەكێك لەو دەوڵەتە هەرێمییانەی هەردوو كیشوەری ئاسیاو ئەوروپا بەیەك دەبەستێتەوە، واتە توركیا ببێتە ئەو پردەی شەڕەكەی تیادا بگوزارێتەوە بۆ ئەوروپا، بەرامبەر ئەو گۆڕانكاریانە جیۆستراتیژیانەش ناوچەكە بەهۆی ئەو كێشە ئەتنیكی و نەتەوەیی و ئاینزاییانەی تیایدا دەكوڵێت، هۆكارێكی بەهێزە بۆ تێكدانی سەقامگیری و لەدەست بەربوونی جڵەوی ئیدارەی ململانێكان، بۆیە هەموو ئەو هێزە هەرێمیانەی ناوچەكە لەوە دەترسن دۆخەكە یارمەتی ئەو گرووپە سیاسی و سەربازیانە بدات، هەوڵ بۆ داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسی ناوچەكە بدەن، ئاشكرایە یەكێك لە گرنگترین فاكتەرەكانی ناسەقامگیریش لە فراوانترین پانتایی جیۆستراتیژی ئەو ناوچەیە كێشەی كورد بێت.
دیارە كێشەی كورد زۆربەی وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراستی گرتۆتەوە، بۆیە یاریكردن لەسەر مەسەلەی كورد لە هەموو ئاستەكاندا وەك یارییەكی براوەو پڕ قازانج سەیر دەكرێت، زلهێزەكان وەك فاكتەرێك بۆ هاوسەنگی و هێزە هەرێمییەكانیش وەك فاكتەرێك بۆ دابەشبوون دەیبینن، كوردیش لەو ناوەدا ستراتیژێكی نیشتیمانی باڵای نییە و بەسەر چەند دەستەو گرووپێك دابەش بووە، هەر یەكەیان لەلایەن هێزیكی هەرێمییەوە سوودیان لیوەردەگیرێت و بەكاردەهێنرێن، تا ئێستا توركیاو ئێران بە باشترین شێوە سوودیان لە كارتی كوردی وەگرتووەو توانیویانە تا رادەیەكی زۆر كۆنتڕۆڵی بكەن، بۆیە ئێستا ئیرادەی هێزە كوردییەكان بە پلەی یەكەم بەسەر ئەو دوو هێزە هەرێمییەدا دابەش بووە، تەنانەت لە هەرێمی كوردستان، كە ئێستا بۆتە چەقی ململانێكان، لەلایەن ئەو دوو وڵاتەوە بەشیوەیەكی راستەوخۆ داگیركراوەو لەژێر چەتری دوو بنەماڵەی سیاسی، (تاڵەبانی و بارزانی) زۆر بەجدی كار لەسەر وێرانكردن و هەلوەشاندنەوەو لە دواجار نەك لە ناوبردنی مەسەلەی كوردی بە تەنیا بەڵكو كۆمەڵگەی كوردی بەشێوەیەكی گشتی دەكەن، بۆیە ئەگەر سەیری تەمەنی سی و پێنج ساڵەی هەرێمی كوردستان بكەین، بۆمان دەردەكەوێت، ئەو زیانانەی لەو ماوەیەدا بەر پێگەی كۆمەڵگەی كوردی كەوتوە لە ناوەوەو دەرەوە، تاوەكو ئێستا هیچ هێزیكی هەریمی نەیانتوانیوە ئەم زیانە بەو كۆمەڵگەیە بگەیەنێت، سەرباری ئەوەی بە هەموو توانایەكیان ئەنفال و جیۆنۆسایدی كوردیان كرد!
لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا هەموو لایەنە ركابەرەكان لە كارتی كوردی دەترسن، ئەمریكا زۆر بەخراپی سوودی لەو كارتە بینی و دواتر زۆر بە هەرزان مامەڵەی لەگەڵدا كرد، كە ئەمە بووە هۆی ئەوەی ئیتر كۆمەڵگەی كوردی بەشێوەیەكی گشتی متمانەی بەو وڵاتە نەمێنێت و بۆ چارەسەری كێشەكەی بگەڕیتەوە بۆ سەنتەر، واتە ئەو حكومەتانەی بەسەریاندا دابەش كراوە، دەتوانین بڵێین پڕۆسەی ئاشتی لەنێوان پارتی كریكارانی كوردستان (PKK) دەرهاویشتەیەكی بەرچاوی ئەو دۆخە نوێیە بێت، بەڵام ئەم پڕۆسەیە تاوەكو ئێستا توركیا وەكو تاكتیك مامەڵەی لەگەلدا دەكات و لە شوێنی خۆیدا چەقی بەستووە
ماویەتی .....
بۆئەوەی بابەت و نووسینەكانت راستەوخۆ بگاتە دەست، سەبسكرایبی ئەو كەناڵەی تێلیگرام و یوتوب بكە:
https://t.me/kameranmentk1
بۆ بینینی كەناڵی یوتوب: https://www.youtube.com//videos

شەڕی ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانید. كامەران مەنتكبەشی هەژدەهەم5\5\2026لەژێر رۆشنایی ئەم رووداوانەدا، دەتوا...
05/05/2026

شەڕی ئیسرائیل-ئێران، شەڕێكی جیۆستراتیژیی جیهانی
د. كامەران مەنتك
بەشی هەژدەهەم
5\5\2026
لەژێر رۆشنایی ئەم رووداوانەدا، دەتوانین بڵێین هیچ كاتێك هەردوو سیستەمی نێودەوڵەتی و جیهانی، بەم شێوەیە ئێستا مۆركی تیۆری ریالیزمی نیشان نەداوە، واتە كاریگەری هێز لەسەر سیاسەتی جیهانی، ئەمەش هەموو ئەو تیۆرانەی تری پووچەڵكردەوە، كە پێشتر بەشێك لە هزرمەندە لیبڕاڵەكان ئاماژەیان پێدەكردو كاریان لەسەر دەكرد، كاتێك دەیانویست لەسەر بنەمای گەشەسەندی ئابووری و سیستەم دیموكراسییەوە، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان رێكبخەن و كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی لەشەڕو ماڵوێرانییەكان دووربخەنەوە، بەواتایەكی تر دەیانویست وا دەربخەن، كە گەشەسەندنی ئابووری و سیستەمی دیموكراسی، جێگەی هێز دەگرێتەوە، بەڵام ئەمە نەك هەر راست دەرنەچوو، بەڵكو راستی تیۆری ریالیزمی زیاتر چەسپاند، كە چۆن لە سیاسەتی جیهانی و نێودەوڵەتیدا تەنیا هێزە، كە هاوسەنگییەكان یەكلا دەكاتەوە، بۆ نمونە هەر لەو دانیشتنە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بەشێك لەو دەوڵەتۆكە عەرەبیانەی ئێرانیان تۆمەتباركرد، لەژێر هەژموونی ئەمریكادا بوون، دەوڵەتە ئەوروپیەكانیش، ئەگەرچی خۆیان لەشەڕەكە بەدوور گرت و بێلایەنیان هەڵبژارد، بەڵام هەمان شتی وڵاتە عەرەبیەكانیان لەو كۆبوونەوەیەدا دووبارە كردەوە، لەنێویاندا فەرەنسا، چونكە ئەوانیش لەنێوان دوو بەرداشی گەورەدابوون، بەرداشی ئەمریكاو روسیا، ئەمە جگە لە بەرداشە گەورەكەی چین، كە تا رادەیەكی زۆر كۆنتڕۆڵی ئابووری و بازاڕەكانی ئەوروپای كردووە. سەیر لەوەدایە نەك بە تەنیا سەركەوتن، بەڵكو شكستی هەریەك لەو دوو بەرەیە شەڕكەرەش رەنگدانەوەیەكی نەرێنیانەی لەسەر ئەوروپا دەبێت، وەك راوێژكارێكی پوتین دەڵێت شكستی روسیا واتە لەناوچوونی ئەوروپا، لەبەرئەوەی لەو حالەتەدا روسیا چەكی ئەتۆمی بەكاردەهێنێت، بۆیە زۆر زەحمەتە بیریش لەوە بكەنەوە دژی روسیا بچنە شەڕەوە، چونكە ئەوان تەنیا لەبەرئەوە باس لەشەڕ دەكەن، چونكە پێویستیان بەشەڕە بۆئەوەی لە دەسەڵات بمێننەوە!.
هاوكات لەو شەڕەدا تا ئێستا ئەوە روونبۆتەوە، كە پێگەی جیۆپۆلەتیكی دەوڵەتان چەكێكی هێندە كاریگەرە، كە هیچی لە چەكی ئەتۆم كەمتر نییە، كە میللەتان هەترەشیان لێی چووەو هەمیشە دەوڵەتە ئەتۆمییەكان وەكو چەكێك بۆ سەنگراندنەوە (الردع) بەكاریدەهێنن، بۆ نمونە دەبینین ناوە ناوە دۆناڵد ترەمپ هەڕەشەی ئەوە دەكات، كە شارستانییەت ئێران بە تەواوی لەناودەبات، دیارە لەمەشدا مەبەستی بەكارهێنانی چەكی ئەتۆم و چەكە وێرانكەرەكانی تری دوای قۆناغی چەك ئەتۆمییە، وەك چەكی هایدرۆجینی، كە چین بەشێوەیەك ناڕاستەوخۆ هەڕەشەی پێ لە وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا كرد، هاوكات چەكی نانۆ، كە مەترسییەكانی لە زۆر كاتدا لە چەكی ئەتۆم زۆر گەورەترو ترسناكترە، هەر ئەمەش وا لە وڵاتێكی وەكو روسیا كردووە، لە دوای ساڵی دوو هەزارو پازدەوە، لە بیروباوەڕی سەربازی خۆیدا نیوەدێرێكی تر زیاد بكات، ئەویش ئەوەیە هەر وڵاتێك بە چەكی ئەتۆمی و نا ئەتۆمی هەڕەشە لە وڵاتەكەیان بكات، بۆیان هەیە بە چەكی ئەتۆمی وەڵامی بدەوە، لە كاتێكدا بەر لەو مێژووە، واتە بەر لەساڵ دووهەزارو پازدە تەنیا ئاماژەیان بە هەڕەشەكانی چەكی ئەتۆمی دەكرد، كە لەدوای جەنگی دووەمی جیهانییەوە تاوەكو ئێستا هیچ وڵاتێك ئەو چەكەی بەكارنەهێناوە.
بەڵام ئەوەی تێبینی دەكرێت لەو شەڕە نوێیە جیهانییەی ئەمڕۆ دژی ئێران بەڕێوە دەچێت، چەك ئەتۆمی وەك ئاڵواتایەك یاخود وەك خوازەیەك بۆ پێگە جیۆپۆلەتیككیەكان بەكاردەهێنرێت، بۆ نمونە زۆر لە شرۆڤەكاران هەڵوێستی ئێران لە گەرووی هورمز، واتە داخستنی گەرووی هورمز وەك بەكارهێنانی چەك ئەتۆم و ترسناكتریش بەكاردەهێنن. ئێران لە رێگەی گەرووی هورمزەوە، دەتوانێت ئابوری جیهانی پەكبخات، لەبەرئەوەی بە تەنیا نەوت بەو رێڕەوەدا تێناپەڕێت، بەڵكو وەك سەرچاوەكان ئاماژەی پێدەكەن سێیەكی پەینی جیهان لەگەرووی هورمزەوە بەرهەم دەهێنرێت، ئەمە كاریگەرییەكی خراپی لەسەر پڕۆسەی بەرهەمهێنانی كشتوكاڵی لە زۆر وڵاتانی دنیادا دەبێت، وەك بانگەشەی بۆ دەكرێت، وا دەكات لە ئایندەدا كەمی خۆراك رووبدات و زۆركەس لە برسان بمرێت، هەرچەندە ئەم بانگەشە زیاتر لە پڕوپاگەندەیەكی سیاسی دەچێت بۆ ناشیرینكردنی رۆڵی ئێران لەبەردەم كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەڵام هەرگیز لەو راستەقینەیە كەم ناكاتەوە، كە ئێران توانی لەرێگەی ئەو گەرووەو شەڕەكە تا رادەیەك لە خاكی خۆی دوور بخاتەوەو هاوسەنگی هێزیش بگۆڕێت، بۆ نمونە ئێران دەتوانێت ئابووری وڵاتانی كەنداو سەرچاوەكانی بەرهەم هێنان بە تەواوی پەكبخات، وەك میرشایمەر دەڵێت لە هەمووی مەترسیدارتر ئەوەیە دەتوانێت وێستگەكانی بەرهەمهێنانی ئاوی شیرین لەو وڵاتانەدا بە تەواوی خاپوور بكات، كە ئەمە دەرهاویشتەی ترسناكی لێدەكەوێتەوە. بۆیە گەورەترین كێشەی ترامپ ئەوەیە ناتوانێت بەسەر پەیژەكە سەركەوێت چونكە ئێران دەتوانێت لە هەموو شتێكدا شكشتی پێبێنێت، لەبەرئەوەی ئەوان كۆنتڕؤلی گەرووی هورمزیان كردووەو دەتوانن دەوڵەتانی كەنداو وێران بكەن، هاوكات دەتوانن زیانێكی زۆر گەورە بە ئیسرائیل بگەیەنن.
ماویەتی...
بۆئەوەی بابەت و نووسینەكانت راستەوخۆ بگاتە دەست، سەبسكرایبی ئەو كەناڵەی تێلیگرام و یوتوب بكە:
https://t.me/kameranmentk1
بۆ بینینی كەناڵی یوتوب: https://www.youtube.com//videos

Address

Kurdistan Region-Erbil
Irbil
00964

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Dr. Kameran Mentk posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Dr. Kameran Mentk:

Shortcuts

Share

Category