ڕێكخراوی ئاینده بۆ پاراستنی ژینگه

17/05/2026

بەسەرکردنەوەی پەروەردەی شارباژێڕ.

سەردانی کردنی بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی شارباژێڕ و دیدار و چاوپێکەوتنمان لەگەڵ بەڕێز مامۆستا لەتیف حوسێن بەڕێوەبەر و بەشێک لە بەڕێوەبەری خوێندنگاکانی سنوورەکە،بە هاوڕێیەتی برای بەڕێزم کاک سیروان جەبار گۆپتەپەیی..

دواتر وەکو دەستخۆشیەک بۆ کارەکانیان، (٤۰) نەمامی زەیتوون و سنەوبەرمان بەدیاری پێشکەشکردن، هەروەها نوێترین پەرتووکی ئایندەی ژینگە لە نوسینی بەندە و ژمارە( ۷)ی گۆڤاری ئایندەی ژینگەمان بە دیاری پێدان.

ڕێکخراوی ئایندە بۆ پاراستنی ژینگە.

14/05/2026

بەشداربووین لە گەشتی هەواڵەکانی کاتژمێر ۱۰ی سەرلەبەیانی کەناڵ ٨.
بۆ قسەکردن لەسەر، مەترسییەکانی ئاگر کەوتنەوە و کاریگەرییان لەسەر پاوان و دارستانەکان...

13/05/2026

ژمارەیەک ڕێکاری نوێی ژینگەپارێزی و بەرەنگاربوونەوەی سەرپێچی و زێدەڕۆیی دەچنە بواری جێبەجێکردن
وەزارەتی ناوخۆ کۆمەڵێک بڕیاری گرنگ دەدات

لەبەر بایەخی تایبەتی جەنابی سەرۆک وەزیران ڕێزدار کاک مەسرور بارزانی بە ژینگەدۆستی و پاراستنی سروشتی کوردستان وەکو یەکێک لە کاری لە پێشینەی دامەزراوەکانی حکومەت، دوای چەند کۆبوونەوەیەکی فراوان لەگەڵ بەڕێز وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو و تیمی وەزارەتەکەی، بەڕێوەبەرانی گشتی لە دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە، پارێزگار و سەرپەرشتیاری ئیدارە سەربەخۆکان و بەرپرسانی تایبەتمەند لە وەزارەتی ناوخۆ، رۆژی سێ شەممە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ بە واژووی بەڕێز ڕێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆ، کۆمەڵێک بڕیار و ڕاسپاردەی گرنگ بە نوسراوی ژمارە (١٣٧٨٨) بە گوێرەی ماددەی دووەم/یەکەم لە یاسای وەزارەتی ناوخۆ ژمارە (٦)ی ساڵی ٢٠٠٩، کە ئەرکی (جێبەجێکردنی سیاسەتی گشتیی حکومەتی هەرێمی کوردستان) خستۆتە ئەستۆی وەزارەتی ناوخۆ، بۆ جێبەجێکردن ئاراستەی لایەنە پەیوەنددارەکان کران کە نۆ خاڵ خۆیان دەبیینەوە و ئامانەن:
یەکەم: چالاککردنی ئەنجومەنی پاراستن و چاککردنی ژینگە لە دەستە کە بە گوێرەی بەشی یەکەم لە دەروازەی دووەم لە یاسای ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٠٨ یاسای پاراستن و چاککردنی ژینگە لە هەرێمی کوردستان – عێراق پێکهاتە و ئەرکەکانی دیار کراوە. پێویستە وەزارەت و لایەنەکانی ناو ئەو ئەنجومەنە چالاکانە بە ئەرکی خۆیان هەڵبستن و دیراسەی هەندێ پڕۆژە بکەن کە دەرفەتەکانی پیسکردنی ژینگە کەم دەکاتەوە و لەم کۆبوونەوە هاوبەشەمان سەرنجی خرایە سەر، بۆ نمونە هانی بەکارهێنانی کاغەز لە بری نایلۆن و شوشە بدەن بۆ بوارەکانی بەکارهێنانی رۆژانە، پێویستییەکانی ئەم پرۆسەیە بە وردی دیراسە بکرێت. هەروەها دیراسەی میکانیزمی پاڵپشتی کارگەکانی بەرهەمهێنانی کاغەز بۆ بەکارهێنانی رۆژانە لە بری عەلاگەی نایلۆن، هەروەها دروستکردنی بوتڵی دروستکراو لە کاغەز بۆ ئاو و شیر و بەرهەمەکانی لە بری نایلۆن و شوشە، بکرێت.
دووەم: ئەنجومەن پێویستە چاودێری وردی جێبەجێکردنی ڕێنمایی ژمارە (٢)ی ساڵی ٢٠٢٣، ڕێنمایی بەدواداچوون و بەرزەفتکردنی سەرپێچییە ژینگەییەکان ی دەستەی ژینگە بکات و فەرمانگەکانی ژینگە لە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان رابسپێرێت کە بە هەماهەنگی لە گەڵ هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ لە سنوورەکە، چاودێری جێبەجێکردنی ڕێنمایی ئاماژە بۆ کراو بکەن و سزای سەرپێچیکاران بدرێت.
سێیەم: فەرمانگەکانی ژینگە لە (هەولێر، سلێمانی، دهۆک، گەرمیان، ڕاپەڕین) بە گوێرەی فەرمانی دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە ژمارە ٣٦١ لە ٢٦/٢/٢٠٢٦ و لە (هەڵەبجە، سۆران، زاخۆ) بە گوێرەی فەرمانی دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە ژمارە ٣٥٩ لە ٢٦/٢/٢٠٢٦، بە پێی ئەو دەسەڵاتەی پێیان دراوە سزای دارایی سەرپێچی ژینگەیی تا بڕی (٨.٠٠٠.٠٠٠ هەشت ملیۆن دینار) دەسەپێنن بە سەر سەرپێچیکاران بە پێی جۆر و قەبارەی سەرپێچییەکە بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ لە سنووریان، و ئەگەر قەبارەی سزاکەکە پێویست بوو گەورەتر بێت، بۆ دەستەی ژینگە رەوانە دەکرێت بە زووترین کات.
چوارەم: هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ (ئاسایش، پۆلیس، پۆلیسی هاتوچۆ، بەرگری شارستانی، پۆلیسی دارستان و ژینگە - هێزی پاراستنی ژینگە) هەماهەنگی تەواو دەکەن لە گەڵ لێژنەی پاراستن و چاککردنی ژینگە بە سەرۆکایەتی پارێزگار/ سەرپەرشتیاری ئیدارە سەربەخۆکان و فەرمانگەکانی ژینگە بۆ دەستگیرکردنی هەر کەسێک سەرپێچی لە یاسا و ڕێنماییەکانی ژینگە دەکات و سروشت پیس دەکات. بۆ ئەم مەبەستە تیمی گەڕۆک لە نوێنەرانی ئەو دامەزراوانە بە سەرۆکایەتی ئەفسەرێکی پۆلیسی دارستان و ژینگە و ئامادەیی نوێنەری فەرمانگەی ژینگە پێک دێت بۆ گەڕان بە شوێنە گەشتیارییەکان و ئاگادارکردنەوەی گەشتیار و هاووڵاتیان لە سەرپێچییەکان و سەپاندنی سزای دارایی راستەوخۆ بەسەر سەرپێچیکار بە گوێرەی خاڵی سێیەمی ئەم گشتاندنە و بڕەکەی لە لایەن نوێنەری فەرمانگەی ژینگە بە گوێرەی سەرپێچییەکە دەست نیشان دەکرێت.
پێنجەم: زیادکردنی نوێنەری بەڕێوەبەرایەتی کۆچ و کۆچبەران و وەڵامدانەوەی قەیرانەکان و هەروەها نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵ بە گوێرەی تایبەتمەندی بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکانی بۆ لێژنەکانی پاراستن و چاککردنی ژینگە لە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان. بۆ ئەم مەبەستە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو بە نوسراو دەست نیشانی نوێنەری دەکات و بۆ دیوانی وەزارەتی ناوخۆ رەوانەی دەکات بۆ ئەوەی بدرێتە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان بۆ زیادکردنی لە لێژنەکان.
شەشەم: پارێزگار و سەرپەرشتیاری ئیدارە سەربەخۆکان ڕادەسپێرین کە مانگانە کۆبوونەوەی لێژنەی پاراستن و چاککردنی ژینگە ئەنجام بدەن و تیمەکانیان بۆ جێبەجێکردنی یاسا و ڕێساکان ئاراستە بکەن، بەردەوام هۆشیاری ژینگەپارێزی و ڕاگرتنی پاکوخاوێنی و هاوسەنگی سروشت بڵاو بکەنەوە، هەروەها سزا بەسەر هەر کەسێک بسەپێنن سەرپێچی یاسا و ڕێنماییەکان بکات و ژینگە پیس بکات و بیشێوێنێت.
حەوتەم: لێژنەی تایبەتمەند بە ڕێگری و لابردنی سەرپێچی و زێدەڕۆیی لەسەر موڵک و ماڵی دەوڵەت و سامانەکانی دارستان و ئاو و ژینگە لە سەر ئاستی پارێزگا و ئیدارەکان هاوشێوەی لێژنەی هەولێر بە فەرمانی وزاری پێک دێت. هەروەها لێژنەی لاوەکی لە قائیمقامیەت و ناحیەکان پێک دێت و بەرپرسیار دەبن لەبەرامبەر یاسا بۆ ڕێگری لە هەر جۆرە سەرپێچی و زێدەڕۆییەک. وردەکاری پێکهاتەی لێژنەکان بە فەرمانی وزاری بۆتان ڕەوانە دەکرێت.
هەشتەم: لەسەر پێشنیاری وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، لە ئێستاوە کاری پێویست بکەن بە ئاگادارکردنەوەی جوتیاران و هاووڵاتیان کە سوتاندنی پوش وپەڵاش و قەسەڵ و و کڵۆش و پەرێز لە دوای وەرزی دروێنە قەدەغەیە، ئەمەش بۆ پاراستنی زیندەوەران و رێگریکردن لە مەترسی تەشەنەکردنی ئاگر و زیانگەیاندن بە بەرژەوەندی هاووڵاتیان و سامانی سروشتی.
نۆیەم: فەرمانگەی میدیا و زانیاری و کەناڵەکانی ڕاگەیاندن بە ئەرکی خۆیان هەڵدەستن بە بڵاوکردنەوەی هۆشیاری پاراستنی سروشت و ژینگە و سزاکانی سەرپێچیکردن بە هاووڵاتیان ئاشنا دەکەن.

09/05/2026

باڵندە کۆچەرەکان؛ گەشتیارانی بێ سنوور و پارێزەرانی هاوسەنگیی ژینگە.

ساڵانە لەگەڵ هاتنی وەرزی بەهار و پاییز، ئاسمانی جیهان و بەتایبەت کوردستان دەبێتە شانۆی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین دیاردە سروشتییەکان، ئەویش کۆچی ملیۆنان باڵندەیە کە هەزاران کیلۆمەتر دەبڕن بۆ مانەوە لە ژیان.

ڕۆژی ٩ی ئایاری ٢٠٢٦، وەک "ڕۆژی جیهانیی باڵندە کۆچەرەکان" یادی ئەو باڵندانە دەکەینەوە کە سنوورە دەستکردەکان ناناسن و جیهان بەیەکەوە گرێ دەدەن.

مێژووی یادەکە و دروشمی ٢٠٢٦
ئەم یادە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ڕاگەیەندرا، بە ئامانجی پاراستنی نشینگەی باڵندەکان و ڕێگری لە قڕبوونیان.
بۆ ساڵی ٢٠٢٦، دروشمی جیهانی بریتییە لە: "هەر باڵندەیەک گرنگیی خۆی هەیە.. بەشداریی تۆ گۆڕانکاری دروست دەکات".
ئەم دروشمە پەیامێکی ڕوونە بۆ هەمووان؛ کە تەنیا حکومەت و ڕێکخراوەکان بەرپرس نین، بەڵکو تێبینی و چاودێری و هۆشیاریی هەر تاکێک دەتوانێت ژیانی باڵندەیەک لە مردن ڕزگار بکات.

داتا و ئامارە جیهانییەکان
بەپێی ئامارە نێودەوڵەتییەکان، نزیکەی ٢٠٪ی جۆرەکانی باڵندە لە جیهاندا (واتە نزیکەی ٢٠٠٠ جۆر) باڵندەی کۆچەرن.
بەڵام دۆخەکە مەترسیدارە؛ چونکە ٤٠٪ی ئەم جۆرانە ژمارەیان لە کەمبووندایە و ١ لە ٨ی جۆرەکان لەژێر مەترسیی لەناوچوونی یەکجاری دان.
ساڵانە تەنیا لە ناوچەی دەریای ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، نزیکەی ٢٥ ملیۆن باڵندە بە نایاسایی ڕاو دەکرێن، ئەمە جگە لە مەترسیی پاشماوە پلاستیکییەکان کە ساڵانە گیانی زیاتر لە ملیۆنێک باڵندە دەکێشن.

کوردستان؛ وێستگەیەکی ستراتیژیی کۆچ
کوردستان بەهۆی هەڵکەوتە جوگرافییەکەی و بوونی ناوچەی گرنگی وەک (دەریاچەی دوکان، دەربەندیخان، و زۆنگاوەکانی پشدەر)، یەکێکە لە وێستگە هەرە سەرەکییەکانی کۆچی باڵندە لە نێوان کیشوەرەکاندا.

لە عێراق و کوردستاندا نزیکەی ٤٠٠ جۆر باڵندە تۆمار کراون.

زیاتر لە ٢٥٠ جۆر لەمانە باڵندەی کۆچەرن کە بۆ زستان یان هاوین دێنە ناوچەکە، یان تەنیا بۆ پشوودان و "خواردن وەرگرتن" (خۆراک) وێستگەکانی ئێمە بەکار دەهێنن.

مەترسییە ناوخۆییەکان و ئەرکی ئێمە
بەداخەوە لە کوردستان، گۆڕانی کەشوهەوا و وشکەساڵی بووەتە هۆی تێکچوونی کاتی کۆچی باڵندەکان ١٠ بۆ ١٥ ڕۆژ، هەروەها ڕاوی نایاسایی و تێکدانی دارستان و زۆنگاوەکان، مەترسییەکی گەورەن بۆ سەر ئەم "میوانە نێودەوڵەتییانە".

پاراستنی باڵندە کۆچەرەکان تەنیا پرسێکی ژینگەیی نییە، بەڵکو پاراستنی هاوسەنگیی سروشتە، ئەوان بێ بەرامبەر مێرووە زیانبەخشەکان لەناو دەبەن، تۆوی درەختەکان بڵاو دەکەنەوە و جوانی دەبەخشنە ئاسمانمان، با لەم یادەدا بەڵێن بدەین کە ئاسمانی کوردستان بکەینە پەناگەیەکی ئارام بۆیان، چونکە وەک دروشمەکە دەڵێت: "هەر باڵندەیەک گرنگیی خۆی هەیە".




ڕێكخراوی ئاینده بۆ پاراستنی ژینگه

02/05/2026

لە پاشماوەوە بۆ ژیان: داهێنانێکی نوێ لە بەرازیل.

لە وڵاتی بەرازیل، کوپێکی سادەی قاوە کراوەتە ئامرازێک بۆ نوێکردنەوەی سروشت، لە ڕێگەی بەرهەمهێنانی کوپێک کە لە ماددەی سروشتی دروستکراوە و تۆوی جۆراوجۆری تێدا چێنراوە، خەڵک دەتوانن لەبری فڕێدانی کوپە بەکارهاتووەکانیان، بیخەنە ناو خاکەوە.

ئەم داهێنانە چۆن کار دەکات؟
کاتێک کوپەکە دەخرێتە ناو خاک، ماددە ڕەسەنەکەی بە شێوەیەکی سروشتی دەتوێتەوە و دەبێتە پەین بۆ زەوییەکە، لە هەمان کاتدا ئەو تۆوانەی لە ناویدان گەشە دەکەن و دەبنە دار، سەوزە، یان گوڵ.

بۆچی ئەمە گرنگە؟
ساڵانە لە جیهاندا ملیاران کوپی یەکجار بەکارهاتوو فڕێ دەدرێن کە زۆربەیان لە زبڵدانەکان یان زەریاکاندا کۆدەبنەوە، ئەم بیرۆکەیە دوو کێشە لە یەک کاتدا چارەسەر دەکات:

کەمکردنەوەی پاشماوە: کوپەکان بەبێ جێهێشتنی هیچ ماددەیەکی زیانبەخش دەبنەوە بە خاک.

زیادکردنی سەوزایی: تەنانەت لە شوێنە بچووکەکانی وەک باڵکۆنی ماڵانیشدا دەکرێت بچێنرێن.

ئەمە تەنها داهێنان نییە، بەڵکو گۆڕینی بیرکردنەوەی مرۆڤە؛ بۆ ئەوەی بەرهەمەکان نەک بۆ ناو زبڵدان، بەڵکو بۆ دەستپێکی سووڕێکی نوێی ژیان دیزاین بکرێن.


#مروەژێ



ڕێكخراوی ئاینده بۆ پاراستنی ژینگە

01/05/2026

01/05/2026

بۆ کۆکردنەوەی پاشماوەکان با یاسای ماسییم مەدەرێ ماسیگرتنم فێرکە بەکاربهێنین:

"ماسی دان" واتە هەموو ساڵێک بچین پاشماوەی گەشتیاران کۆبکەینەوە، بەڵام "ماسیگرتن" واتە سیستەمێک و هۆشیارییەک دروست بکەین کە گەشتیار خۆی بە ئەرکی بزانێت پاشماوە فڕێ نەدات.
ئەمە وتارێکی کورت و چڕە لەسەر بنەمای ئەو پەیامە گرنگەی ئاماژەت پێدا، کە دەتوانیت وەک وتارێکی ڕۆژنامەوانی یان پۆستێکی هۆشیاری بڵاوی بکەیتەوە.

لە سەرەتادا، پێویستە دەستخۆشی و پێزانینی قووڵمان ئاراستەی هەموو، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، فەرمانگە حکومیەکان، ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، کەسایەتییە دڵسۆزەکان و ئەو فەرمانگانە بکەین کە شەو و ڕۆژ لە خەمی پاراستنی ژینگەی نیشتمانەکەماندان و بێوچان کار دەکەن.
ئەم هەوڵانە جێگەی شانازین، بەڵام کاتی ئەوە هاتووە ڕاستییەکی تاڵ ڕووبەڕوو بڵێین: ئەگەر بمانەوێت ژینگەمان بە ڕاستی بپارێزین و چیتر لەلایەن مرۆڤەکانەوە وێران نەکرێت، نابێت تەنها لەسەر "پاککردنەوە" بوەستین.

گرفتە گەورەکە لێرەدایە کە ئێمە ساڵانە هەمان بابەت و هەمان هەڵمەت دووبارە دەکەینەوە، هەر ساڵێک دەچینەوە هەمان ئەو شوێنانەی گەشتیاران وێرانیان کردووە و پاشماوەکانیان کۆدەکەینەوە. ئەمە پێی دەوترێت "ماسی دان" بە هاوڵاتی، کە چارەسەرێکی کاتییە، ئەوەی ئێمە ئەمڕۆ پێویستمانە "ماسیگرتنە"؛ واتە دروستکردنی سیستەمێک و هۆشیارییەک کە تاکەکانی کۆمەڵگە خۆیان بە ئەرکی بزانن پاشماوە فڕێ نەدەن.

پاککردنەوەی ژینگە تەنها بە "چاڵێنج" و هەڵمەتی کاتی ناکرێت، چونکە چاڵێنجەکان کۆتاییان دێت، بەڵام ژینگە پێویستی بە پاراستنی هەمیشەیی هەیە، کلیلەکە لەوەدایە کە ژینگەپارێزی بکەینە (کلتوور) کاتێک ژینگەپارێزی بوو بە بەشێک لە پەروەردەی خێزانی و سیستەمی خوێندن، ئەو کاتە چیتر پێویستمان بە هەڵمەتی ساڵانە نابێت بۆ کۆکردنەوەی زبڵی یەکتر.

با هەموومان پێکەوە کار بکەین بۆ ئەوەی ڕەفتارەکانمان بگۆڕین، چونکە ژینگە نیشتمانی هەمووانە و پاراستنی، نیشانەی باڵای هۆشیاری و شارستانیبوونی هەر گەلێکە.

مەعروف مەجید

30/04/2026

ئەی مرۆڤ تاکەی بیر ناکەیتەوە......

لە چەندین ئایەتی قورئانی پیرۆزدا، چەندین وشەی جۆراوجۆر وەک (أفلا تتفکرون، لعلهم یتفکرون، لأولی الألباب) جەختی لەسەر پرۆسەی بیرکردنەوە و ڕامان کردووەتەوە.

ئایا ئەوە دەزانیت؟
جیاوازیی بنەڕەتیی تۆی مرۆڤ لەگەڵ ئاژەڵ و باڵندەکان تەنها لەو بیر و هۆش و عەقڵەدایە کە خودا پێی بەخشیویت.
گەورەترین شکۆ بۆ عەقڵی مرۆڤ ئەوەیە کە بەکاریبهێنێت بۆ ئاوەدانکردنەوە و پاراستنی زەوی، نەک بۆ وێرانکردنی، کاتێک مرۆڤ عەقڵ و هۆشیاریی خۆی بۆ پاراستنی ژینگە بەکارناهێنێت، لە ڕاستیدا ئەو جیاکارییە گەورەیەی خۆی لەدەست دەدات، با ڕێز لەو عەقڵە بگرین و بیکەینە قەڵغانی پاراستنی سروشت."

ڕێكخراوی ئاینده بۆ پاراستنی ژینگه

28/04/2026

پرسەنامە
"وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ"

بەڕێزان:ٚ بنەماڵە و کەسوکاری کۆچکردوو،

لەگەڵ ڕازیبوون بە قەدەری خوا دڵتەنگین بە کۆچی دوایی (خەلیفە محمد غفور ) باوکی مامۆستا ئاڤان کارگێڕی پێشووی ڕێکخراومان، ئێمە لە ڕێکخراوی ئایندە بۆ پاراستنی ژینگە، خۆمان بە هاوبەشی خەمی ئێوە دەزانین و سەرەخۆشی خۆمان ئاراستەی بنەماڵەکەتان و هەموو دۆست و ئازیزانی کۆچکردوو دەکەین.

لە خوای گەورە داواکارین ئەمە دوایین ناخۆشی بنەماڵەکەتان بێت، جێگای کۆچکردوو بەهەشتی بەرین بێت و خوای میهرەبان سەبووری و ئارامی بە هەموولایەک ببەخشێت.

انا لله وانا الیه راجعون

ڕێکخراوی ئایندە بۆ پاراستنی ژینگە
٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦